ΤΟ BLOG
01/06/2015 09:20 EEST | Updated 01/06/2016 08:12 EEST

H υδατοκαλλιέργεια και η ελληνική οικονομία

Στην Ελλάδα ο κλάδος της υδατοαλλιέργειας έχει μια αξιοσημείωτη επιτυχία, παράγωντας σχεδόν την μισή ποσότητα λαβρακίου και τσιπούρας που εκτρέφονται συνολικά στην περιοχή της Μεσογείου. Είναι σχεδόν αποκλειστικά προσανατολισμένος στις εξαγωγές και παρέχει σήμερα περίπου 10.000 άμεσες θέσεις εργασίας με σταθερή και εποχιακή απασχόληση και περισσότερες από 5.500 έμμεσες σε συγγενικές βιομηχανίες όπως αυτή της παραγωγής ζωοτροφών, της παραγωγής κλουβιών, της επεξεργασίας και των υπηρεσιών υποστήριξης.

BORIS HORVAT via Getty Images

Η υδατοκαλλιέργεια ορίζεται ως η καλλιέργεια των φυτών και των ζώων της θάλασσας, δηλαδή η καλλιέργεια στην θάλασσα.

Η έναρξη της υδατοκαλλιέργειας χρονολογείται αιώνες πριν. Στοιχεία από ψάρια που αιχμαλωτίζονταν και μεγάλωναν σε λίμνες και λιμνοθάλασσες συναντώνται πάνω από 2.000 χρόνια πριν, ενώ τοιχογραφίες από τάφους στην αρχαία Αίγυπτο που απεικονίζουν ψάρια τιλάπια να ψαρεύονται από λίμνες, χρονολογούνται από το 2.500 π.Χ. Στην Κίνα, που είναι η χώρα με τη μεγαλύτερη παραγωγή υδατοκαλλιέργειας, η παράδοση της καλλιέργειας κυπρίνου χρονολογείται το 2.000 π.Χ. Επιπλέον, υπάρχουν ενδείξεις ότι υπήρχαν μεγάλες θαλάσσιες φάρμες στον 6ο αιώνα π.Χ. στον ετρουσκικό πολιτισμό και στα ρωμαϊκά χρόνια λαβράκια, σπαρίδες, μουλίδες και στρείδια καλλιεργούνταν σε λίμνες και λιμνοθάλασσες στην Ιταλία. Τον 12ο αιώνα υπήρξε ανάκαμψη στην υδατοκαλλιέργεια γλυκού νερού στην Κεντρική Ευρώπη. Τον 15ο αιώνα, γινόταν εκτενής ιχθυοκαλλιέργεια, με τον όρο vallicultura, στις παράκτιες λιμνοθάλασσες της Αδριατικής, μία παράδοση που παραμένει μέχρι σήμερα και ήταν προάγγελος της μοντέρνας μεσογειακής υδατοκαλλιέργειας.

Για όλους τους παραπάνω λόγους, η δραστηριότητα αυτή από τις απαρχές της μπορεί να συγκριθεί με τον τρόπο που γίνεται η ιχθυοκαλλιέργεια τα τελευταία 12.000 χρόνια. Με τον ίδιο τρόπο που οι άνθρωποι σταδιακά εξημέρωσαν ζώα και φυτά, πέρασαν από το κυνήγι στην καλλιέργεια, με τον ίδιο τρόπο οι άνθρωποι μεταβαίνουν από το ψάρεμα στην καλλιέργεια των ψαριών στην θάλασσα.

Η υδατοκαλλιέργεια είναι διεθνώς ο πιο ραγδαία αναπτυσσόμενος τομέας καλλιέργειας με ετήσιο μέσο όρο αύξησης 8,8% από το 1970, ενώ την ίδια περίοδο η αύξηση της γεωργίας ανέρχεται μόνο στο 2,8%. Το 1970, η ιχθυοκαλλιέργεια αντιπροσώπευε μόνο το 4% της παγκόσμιας παραγωγής θαλασσινών. Σήμερα, πάνω από το 50% της παραγωγής θαλασσινών είναι αποτέλεσμα ιχθυοκαλλιέργειας.

Η καλλιέργεια στη Μεσόγειο προκύπτει από τα διαφορετικά περιβάλλοντα και τις μεθόδους, σε λίμνες, ποτάμια και θάλασσες, σε κλειστά ή σχεδόν κλειστά συστήματα επανακυκλοφορίας και από τη χρήση διεξοδικών και εντατικών μεθόδων. Οι πρωταγωνιστές αυτή της βιομηχανίας ποικίλουν από μικροκαλλιεργητές που προσπαθούν να επιβιώσουν σε υπαίθριες περιοχές μέχρι μεγάλες εταιρείες εμπορίου. Με ελάχιστες εξαιρέσεις, όλη η παραγωγή της ιχθυοκαλλιέργειας προορίζεται για κατανάλωση από ανθρώπους.

Τα κυριότερα είδη που παράγονται είναι τσιπούρες, σπαρίδες και λαυράκια, πλατύψαρα όπως καλκάνια και γλώσσες, όστρακα όπως μύδια, στρείδια και αχιβάδες και στις λίμνες και τα ποτάμια, πέστροφες, κυπρίνοι και μουλίδες.

Η Διεθνής Οργάνωση τροφίμων και Γεωργίας εκτιμά ότι μέχρι το 2030, θα χρειαστεί να παραχθούν 37 εκατομμύρια επιπλέον τόνοι θαλασσινών, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες του κοινού. Αυτή η εκτίμηση βασίζεται στην αύξηση που αναμένεται αν υπάρχει στον πληθυσμό και όχι στην αύξηση που αναμένεται να υπάρξει στην κατανάλωση θαλασσινών, η οποία έχει αυξηθεί από τα 9,9 κιλά, κατά μέσο όρο, τη δεκαετία του 1960, σε 19,2 κιλά, το 2012. Η ιχθυοκαλλιέργεια θα χρειαστεί να διπλασιάσει την παραγωγή που έχει αυτή τη στιγμή, ώστε να μπορέσει να καλύψει τις ανάγκες του αυξανόμενου πληθυσμού.

Από τα 2,5 εκατομμύρια τόνου που παράγονται κάθε χρόνο στην Ευρώπη, η Μεσόγειος παράγει μόνο το 11%. Παρ' ολ' αυτά, η παρουσία της μεσογείου είναι από τις πιο δυναμικές στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όσον αφορά την εξέλιξη και την ανάπτυξη των τελευταίων δεκαετιών. Τα τελευταία 10 χρόνια η παραγωγή στη Μεσόγειο είχε άνοδο, κατά μέσο όρο 8% μέχρι το 2008, την ίδια στιγμή που η ιχθυοκαλλιέργεια σε όλη την Ευρώπη έχει παρουσιάσει ετήσια αύξηση της τάξης του 0,37% και όλη η παραγωγή της Ευρώπης, άνοδο 1,7%.

Στην Ελλάδα ο κλάδος της ιχθυοκαλλιέργειας έχει μια αξιοσημείωτη επιτυχία, παράγωντας σχεδόν την μισή ποσότητα λαβρακίου και τσιπούρας που εκτρέφονται συνολικά στην περιοχή της Μεσογείου. Είναι σχεδόν αποκλειστικά προσανατολισμένος στις εξαγωγές και παρέχει σήμερα περίπου 10.000 άμεσες θέσεις εργασίας με σταθερή και εποχιακή απασχόληση και περισσότερες από 5.500 έμμεσες σε συγγενικές βιομηχανίες όπως αυτή της παραγωγής ζωοτροφών, της παραγωγής κλουβιών, της επεξεργασίας και των υπηρεσιών υποστήριξης.

Πιο συγκεκριμένα, στην Ελλάδα όπου το 99% του πληθυσμού ζει στα 100χλμ. από την ακτή, ο κλάδος της ιχθυοκαλλιέργειας αποτελεί συχνά την μόνη δραστηριότητα που λαμβάνει χώρα στις απομακρυσμένες αγροτικές περιοχές. Έχει υπάρξει ένας ουσιαστικός παράγοντας για την βιώσιμη ευημερία σε αυτές τις κοινότητες και μια σημαντική εναλλακτική για τον τουρισμό ως πηγή μακροπρόθεσμης, πλήρους απασχόλησης στην Ελλάδα και την περιοχή της Μεσογείου στο σύνολό της.

Επίσης έχει σταδιακά αναλάβει το ρόλο του φθίνοντα τομέα της παραδοσιακής αλιείας, διατηρώντας την παραδοσιακή εργασία και τον τρόπο ζωής στα νησιά και τις παράκτιες περιοχές της υπαίθρου. Σε αντίθεση με τη βαθμιαία συρρίκνωση ενός επαγγέλματος που έχει μικρή απήχηση στις νεότερες γενιές, η εργασία στον τομέα της ιχθυοκαλλιέργειας έχει αυξηθεί σταθερά τα τελευταία 10 χρόνια. Η σταθερότητα της εργασίας σε συνδυασμό με ένα σημαντικά υψηλότερο μέσο ετήσιο εισόδημα, έχουν οδηγήσει σε μέση ετήσια αύξηση της απασχόλησης στον τομέα της ιχθυοκαλλιέργειας της τάξης του 4.5% από το 1997.

Ο τομέας έχει τεράστιες δυνατότητες ανάπτυξης στην Ελλάδα παρά το γεγονός ότι έχει πληγεί από την οικονομική κρίση, όσο και πολλοί άλλοι τομείς της οικονομίας. Είναι, από πολλές απόψεις, ένας μικρόκοσμος μερικών από τα μεγαλύτερα ζητήματα που αντιμετωπίζει η οικονομία: ένα μεγάλο χρέος, ρηχές ικανότητες διαχείρισης και γενικότερου επαγγελματισμού, έλλειψη μακροπρόθεσμου σχεδιασμού και εμπορίου και, φυσικά, υπόκειται σε μια Καφκική γραφειοκρατία.

Η McKinsey & Co έχει υπολογίσει πως μέσα στα επόμενα δέκα χρόνια η βιομηχανία στην Ελλάδα θα έχει τη δυνατότητα να προσθέσει 1δις ευρώ σε Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία και να δημιουργήσει 48 χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αναγνωρίσει τον τομέα της υδατοκαλλιέργειας ως έναν από τους πυλώνες της Στρατηγικής της για Γαλάζια Ανάπτυξη. Η Στρατηγική αποσκοπεί στην πλήρωση του εκτιμώμενου ελλείμματος των 8εκ. τόνων μεταξύ του επιπέδου κατανάλωσης των θαλασσινών στην ΕΕ και τον όγκο της αιχμαλώτισης από αλιεία μέσα από την ευρωπαϊκή υδατοοκαλλιέργεια. Με βάση την τρέχουσα παραγωγικότητα της εργασίας, κάθε ποσοστιαία μονάδα της τρέχουσας ευρωπαϊκής κατανάλωσης θαλασσινών που παράγονται εσωτερικά μέσω υδατοκαλλιέργειας μπορεί να συμβάλλει στη δημιουργία μεταξύ 3.000 και 4.000 θέσεων εργασίας πλήρους απασχόλησης.

Ιδιαίτερα για τη Μεσόγειο, η Πλατφόρμα Τεχνολογίας και Καινοτομίας της Ευρωπαϊκής Υδατοκαλλιέργειας έχει προβλέψει πως ο διπλασιασμός της τρέχουσας παραγωγής μπορεί να προσθέσει, σε οικονομικούς όρους, μια αξία γεωργικών εκμεταλλεύσεων της τάξης των 2.7 δις ευρώ και συνολικά 8 δις ευρώ στην αγορά. Μπορεί να δημιουργήσει επίσης, σε μια συντηρητική εκτίμηση, άλλες 20.000 θέσεις εργασίας.

Τα ίδια στοιχεία που συνέβαλαν στη δυναμική ανάπτυξη αυτού του υποτομέα της ευρωπαϊκής υδατοκαλλιέργειας θα συνεχίσουν να οδηγούν στην ανάπτυξή της στα επόμενα 20 χρόνια, ήτοι τα αναγνωρισμένα ωφέλη των ψαριών για την υγεία, μαζί με την θετική εικόνα της Μεσογειακής διατροφής και της παραγωγής της περιοχής. Τα ωκεανογραφικά, κλιματικά και γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά της περιοχής, και ειδικότερα στην περίπτωση της Ελλάδας και της περίπου 13.000 χλμ. ακτογραμμής της, αποτελούν βασικά ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα.

Ο τομέας της υδατοκαλλιέργειας, ωστόσο, δεν περιορίζεται στην παραγωγή τροφίμων. Η τεράστια ποικιλομορφία και ο πλούτος του περιβάλλοντος των ωκεανών δίνουν πολλές ελπίδες για την ανάπτυξη της γαλάζιας βιοτεχνολογίας. Η θαλάσσια βιοτεχνολογία ορίζεται ως η χρήση των θαλάσσιων βιολογικών πόρων ως στόχος ή πηγή βιοτεχνολογικών εφαρμογών. Έχει τη δυνατότητα να παράγει βιώσιμα βιοκαύσιμα, ζωοτροφές και τρόφιμα, πρόσθετα τροφίμων, φάρμακα και καλλυντικά, καθώς και τρόπους για να αποκαταστήσει και να καθαρίσει το περιβάλλον μας (βιοαποκατάσταση).

Το πρώτο φάρμακο θαλάσσιας προέλευσης που αναπτύχθηκε για την καταπολέμηση του καρκίνου, το Τrabectedin, αναπτύχθηκε από μικρά μαλάκια. Υπάρχουν σήμερα πάνω από 35 φυσικές θαλάσσιες δοκιμές σε αντικαρκινικές κλινικές ή προκλινικές δοκιμές μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες, που προέρχονται από μικροοργανισμούς όπως βακτήρια, σφουγγάρια, μαλάκια και ακόμη και καρχαρίες. Τα αντι -ιικά φάρμακα και Zovirax και Acyclovir δημιουργήθηκαν στη δεκαετία του 1970 από νουκλεοσίδια που είχαν απομονωθεί σε σφουγγάρια στην Καραϊβική.

Η εξερεύνηση της βιοποικιλότητας της θάλασσας βοηθά την ανάπτυξη νέων βιομηχανικών ενζύμων και φαρμακευτικών προϊόντων- παρατηρώντας πως κάποιοι οργανισμοί μπορούν να αντέξουν ακραίες θερμοκρασίες και πιέσεις και να αναπτυχθούν χωρίς φως. Τα φύκια είναι υποσχόμενες πηγές βιοκαυσίμων, χημικές ουσίες υψηλής προστιθέμενης αξίας και βιοδραστικών ενώσεων.

Ειδικότερα η Μεσόγειος δυνητικά υπόσχεται πολλά για την ανάπτυξη στους τομείς του bioprospecting, στη θαλάσσια βιοτεχνολογία, στη βιομηχανία των φαρμάκων και στην κατηγορία των fine chemicals. Είναι ημίκλειστη με σχετικά υψηλή θερμοκρασία και αλατότητα και εκτιμάται ότι περιέχει μεταξύ 4 % -18 % των θαλάσσιων ειδών στον κόσμο. H υψηλή βιοποικιλότητα της Μεσογείου, από την άποψη ειδών και οικοτόπων αποτελεί μια τεράστια δυνητική πηγή νέων φαρμάκων, προϊόντων υγείας, nutraceuticals, και καλλυντικών. Η Απλιδίνη, μια ένωση που προέρχεται από τα albicans Μεσογείου Aplidium, ένα είδος θαλάσσιων ασπόνδυλων, είναι ένας ισχυρός αντικαρκινικός παράγοντας, που περνάει αυτή τη στιγμή κλινικές δοκιμές για μία ποικιλία καρκίνων. Αντιβακτηριακές, αντιικές και αντιμυκητιακές ενώσεις έχουν απομονωθεί από φύκια , σφουγγάρια και μαλάκια. Εκτός από τις εφαρμογές που αφορούν την υγεία του ανθρώπου , υπάρχει επίσης μεγάλο δυναμικό για την ανακάλυψη νέων ενζύμων, πολυμερών και βιοϋλικών για βιομηχανικές εφαρμογές.

Η Μεσόγειος Θάλασσα είναι πραγματικά μοναδική. Όσοι είναι αρκετά τυχεροί για να ζoυν στις ακτές της μπορούν να επιβεβαιώσουν την ομορφιά των ακτών και των νερών της. Προσελκύει επίσης πάνω από 220 εκατομμύρια τουρίστες το χρόνο , υποστηρίζει το 30% του θαλάσσιου εμπορίου και το 22% της κυκλοφορίας των δεξαμενόπλοιων, ενώ στις ακτές της ζουν 150 εκατομμύρια άνθρωποι. Είναι απαραίτητη για την επιβίωση εκατομμυρίων ανθρώπων, αλλά έχει τεράστιο αναξιοποίητο δυναμικό που εκτείνεται πέρα από την απλή εκμετάλλευση των υφιστάμενων φυσικών πόρων. Απαιτεί προσεκτική διαχείριση και διατήρηση, αλλά κυρίως όραμα και καινοτομία.

Η πρώτη δεκαετία αυτού του αιώνα σημαδεύτηκε από την τεράστια πρόοδο στην επιστημονική έρευνα στους τομείς της γενετικής, της επιστήμης των υλικών, της νανοτεχνολογίας και της βιοτεχνολογίας . Αυτά είναι θέματα που μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα στην επίλυση μερικών δύσκολων σημείων συμφόρησης στην αειφόρο και καινοτόμο ανάπτυξη της υδατοκαλλιέργειας.

Η περιβαλλοντική βιωσιμότητα, η οικονομική βιωσιμότητα και η κοινωνική αποδοχή, είναι πλέον γνωστές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η υδατοκαλλιέργεια, τόσο στην Ευρώπη όσο και παγκοσμίως. Το 2000, το 37% της χερσαίας επιφάνειας της γης ήταν γεωργική γη . Το 70% της επιφάνειας της γης καλύπτεται από ωκεανούς της οποίας λιγότερο από το 5 % χρησιμοποιείται για την παραγωγή τροφίμων. Η δυνατότητα των ωκεανών του πλανήτη για την παροχή τροφίμων στον αυξανόμενο παγκόσμιο πληθυσμό με έναν τρόπο που δεν θα επιβάρυνε περισσότερο πόρους όπως το νερό και η ενέργεια, είναι τεράστια.

Sponsored Post