ΤΟ BLOG
05/11/2019 13:06 EET | Updated 05/11/2019 13:12 EET

Η 5η Νοέμβρη και η Συνωμοσία της Πυρίτιδας

Ή αλλιώς η απαρχή του V for Vendetta (μια βεντέτα Καθολικών Προτεσταντών) Remember, remember, the 5th of November

400tmax via Getty Images

Φαντάζομαι πως οι περισσότεροι γνωρίζετε την κινηματογραφική ταινία “V for Vendetta”, ένα αμερικανικό δυστοπικό περιπετειώδες θρίλερ, παραγωγής 2005 σε σκηνοθεσία Τζέιμς Μακ Τιγκ. Η ταινία, η οποία είχε αρχικά προγραμματιστεί να κυκλοφορήσει στις 4 Νοεμβρίου 2005, μία μέρα πριν την 400ή επέτειο της Νύχτας του Γκάι Φωκς, αλλά καθυστέρησε μέχρι τις 17 Μαρτίου 2006, διαδραματίζεται στο Λονδίνο του κοντινού μέλλοντος. Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με την υπόθεση της βρισκόμαστε στο Λονδίνο του 2030. Ο κόσμος είναι σε αναταραχή και σε πόλεμο, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο παραμένει σταθερό κάτω από το φασιστικό καθεστώς του κόμματος Νορσφάιρ. Πολιτικοί κρατούμενοι, ομοφυλόφιλοι και άλλοι ανεπιθύμητοι είναι φυλακισμένοι σε στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Η ταινία

Η Ίβι Χάμοντ (Νάταλι Πόρτμαν), μια κοπέλα που εργάζεται στο Βρετανικό Δίκτυο Τηλεόρασης, σώζεται από βιασμό που επιχειρούν εις βάρος της τα μέλη της μυστικής αστυνομίας “Fingermen”. Σωτήρας της είναι ο μασκοφόρος εκδικητής, γνωστός ως “V” (Χιούγκο Γουάλας Γουίβινγκ). 

Ο “V” οδηγεί την Ίβι σε μια στέγη για να παρακολουθήσει την καταστροφή του Κεντρικού Δικαστηρίου. Ο Νορσφάιρ εξηγεί το περιστατικό ως μια ”επείγουσα κατεδάφιση” ενός δομικά ασταθούς κτιρίου, αλλά ο V διεκδικεί την ευθύνη καταλαμβάνοντας το τηλεοπτικό δίκτυο. Παροτρύνει μάλιστα τους πολίτες της Βρετανίας να ξεσηκωθούν κατά της κυβέρνησής τους και να τον συναντήσουν σε ένα χρόνο, στις 5 Νοεμβρίου, έξω από τη Βουλή, την οποία υπόσχεται να καταστρέψει.

Η ταινία, η οποία αποτελεί κινηματογραφική μεταφορά του ομότιτλου βιβλίου κόμικ των Άλαν Μουρ και Ντέιβιντ Λόιντ, έχει θεωρηθεί από πολλές πολιτικές ομάδες ως μια αλληγορία της καταπίεσης από την κυβέρνηση, με ελευθεριακούς και αναρχικούς να την έχουν χρησιμοποιήσει για να προωθήσουν τις πεποιθήσεις τους.

Sigarru via Getty Images

Οι ακτιβιστές που ανήκουν στην ομάδα Ανώνυμοι (Anonymous) χρησιμοποιούν την μάσκα του Γκάι Φωκς, που έγινε δημοφιλής από την ταινία, όταν εμφανίζονται δημοσίως σε πολλές εκδηλώσεις υψηλού προφίλ, μιμούμενοι μία από τις βασικές σκηνές της.

Ο Λόιντ έχει δηλώσει: ”Η μάσκα του Γκάι Φωκς έχει πλέον γίνει ένα κοινό εμπορικό σήμα και ένα βολικό πλακάτ για χρήση σε διαμαρτυρία κατά της τυραννίας - και είμαι χαρούμενος με τους ανθρώπους που τη χρησιμοποιούν, φαίνεται αρκετά μοναδικό, ένα πρότυπο της λαϊκής κουλτούρας να χρησιμοποιείται κατ′ αυτό το τρόπο”. Άραγε όσοι χρησιμοποιούν τη μάσκα, γνωρίζουν ποιος ακριβώς ήταν ο Γκάι Φωκς και ποια η δράση του; 

Ποιος ήταν ο Γκάι Φωκς

Ο Γκάι Φωκς (αγγλ. Guy Fawkes, 13 Απριλίου 1570 - 31 Ιανουαρίου 1606), γνωστός επίσης και ως Γκίντο Φωκς, γεννήθηκε στο Γιορκ (York) και ήταν Άγγλος στρατιώτης και μέλος μιας ομάδας Καθολικών, οι οποίοι οργάνωσαν τη Συνωμοσία της Πυρίτιδας, στις 5 Νοεμβρίου του 1605. Η συνωμοσία, όμως, ξεσκεπάστηκε πριν την ολοκλήρωση του σχεδίου με αποτέλεσμα ο Γκάι Φωκς και οι συνεργάτες του να περάσουν από ανακρίσεις με βασανιστήρια. Έπειτα από δίκη καταδικάστηκαν και εκτελέστηκαν για προδοσία και απόπειρα δολοφονίας. Σε ορισμένες χώρες, η επέτειος αυτής της αποτυχημένης τελικά συνωμοσίας γιορτάζεται στις 5 Νοεμβρίου σαν Νύχτα του Γκάι Φωκς (Guy Fawkes Night ή Bonfire Night όπως αναφέρεται στα αγγλικά). 

Ο Ιάκωβος, οι καθολικοί και οι προτεστάντες

 

Commons wikimedia
Ο Βασιλιάς Ιάκωβος

Η Συνωμοσία της Πυρίτιδας του 1605 είχε οργανωθεί από μια ομάδα Καθολικών, με σκοπό τη δολοφονία του βασιλιά Ιακώβου Α′ της Αγγλίας, της οικογένειάς του και πολλών μελών της αριστοκρατίας, με την ανατίναξη των κτιρίων του Βρετανικού Κοινοβουλίου στο Λονδίνο κατά την έναρξη της Βουλής, στις 5 Νοεμβρίου του 1605. Ανάμεσα στους συνωμότες ο πιο γνωστός ήταν ο Άγγλος στρατιώτης από το Γιόρκ, Γκάι Φωκς.

Να υπενθυμίσουμε ότι ο Ιάκωβος ανέλαβε το θρόνο μετά το θάνατο της άτεκνης βασίλισσας Ελισάβετ Α’. Ο ίδιος ήταν παιδί της βασίλισσας της Σκωτίας Μαρίας Α΄ και του δευτέρου συζύγου της Ερρίκου Στιούαρτ, δούκα του Άλμπανι, του αποκαλούμενου και λόρδου Ντάρνλεϊ. Αν και η μητέρα του ήταν Καθολική, ο Ιάκωβος δεν είχε δεχθεί τη ρωμαιοκαθολική πίστη και όταν ανέλαβε την εξουσία της Αγγλίας συνέχισε την προτεσταντική παράδοση που είχε καθιερώσει η Ελισάβετ, γνωστή και ως και Παρθένος Βασίλισσα. Πολλοί θεωρούν τον απολυταρχισμό του, την οικονομική του ανευθυνότητα και τις λαομίσητες τακτικές του ως τις αιτίες που οδήγησαν τελικά στον Αγγλικό Εμφύλιο Πόλεμο όταν πλέον κυβερνούσε ο γιός του, Κάρολος Α΄ (μια σειρά ένοπλων συγκρούσεων και πολιτικών μηχανορραφιών μεταξύ των Κοινοβουλευτικών και των Βασιλοφρόνων η οποία ξέσπασε μεταξύ 1642–1651). Αντίθετα, άλλοι ιστορικοί τον θεωρούν προσγειωμένο βασιλιά. Στον τομέα των τεχνών, ο Ιάκωβος συνέχισε τη χρυσή εποχή της βασίλισσας Ελισάβετ Α΄. Επί της εποχής του έζησαν μεγάλοι συγγραφείς, όπως ο Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, ο Μπεν Τζόνσον και ο Φράνσις Μπέικον. Ο ίδιος ήταν συγγραφέας πολλών βιβλίων δαιμονολογίας: ο Αντώνιος Ουέλντον μάλιστα τον χαρακτήρισε ως «τον σοφότερο τρελό του χριστιανισμού». Βέβαια όλα αυτά δεν μπόρεσαν να ηρεμήσουν τις βαθιές αντιθέσεις που υπήρχαν ανάμεσα σε Καθολικούς και Προτεστάντες, καθώς οι πρώτοι ένιωθαν ότι είχαν παραγκωνισθεί από τον ίδιο τους το βασιλιά. Η Συνωμοσία, λοιπόν, οργανώθηκε σαν αντίδραση στην τυραννική βασιλεία του και στα σκληρά μέτρα του Προτεστάντη βασιλιά απέναντι στους Καθολικούς.

Η Συνωμοσία 

Photos.com via Getty Images
Οι συνωμότες

Ο Ρόμπερτ Κάτεσμπι, γνωστός Καθολικός του Νορθαμπτονσάιρ, ο ξάδερφός του Τόμας Ουίντουρ, και ο φίλος του Ράιγκτ, αποφάσισαν να οργανώσουν ένα σχέδιο που περιλάμβανε την ανατροπή του βασιλιά και την ανατίναξη της Βουλής των Λόρδων, κατά την έναρξη της Βουλής στις 5 Νοεμβρίου του 1605, με σκοπό να προκαλέσουν μια γενική εξέγερση που θα επέτρεπε την επιστροφή του καθολικισμού στη χώρα.

Τον Μάιο του 1604, στο σχέδιο εντάχθηκε και ο Γκάι Φωκς, μισθοφόρος από το Γιορκσάιρ, ο οποίος είχε διακριθεί στον Ισπανικό Στρατό. Λόγω της εμπειρίας του, ο Φωκς θα μετατραπεί στον ”εγκέφαλο” της δράσης της ομάδας, η οποία διευρυνόταν διαρκώς. Αρχικά, ο Κάτεσμπι νοίκιασε ένα διαμέρισμα κοντά στο Παλάτι του Ουέστμονστερ και η ομάδα άρχισε τη διάνοιξη μιας σήραγγας κάτω από το Βρετανικό Κοινοβούλιο. Η πρόοδος, ωστόσο, ήταν αργή για τους κυρίους, οι οποίοι δεν ήταν συνηθισμένοι σε σκληρή χειρωνακτική εργασία. Τελικά, το Μάρτιο του 1605, ο Τόμας Πέρσι κατάφερε να εκμεταλλευτεί τις διασυνδέσεις του στην Αυλή για να νοικιάσει ένα κελάρι κάτω από τη Βουλή των Λόρδων.

golibo via Getty Images
Σκάβωντας το τούνελ

Το σχέδιο του τούνελ εγκαταλείφθηκε γρήγορα και σύντομα ο Φωκς κατάφερε να γεμίσει την υπόγεια αποθήκη με περίπου 30 βαρέλια πυρίτιδας, που κρύφτηκαν κάτω από άνθρακα και κομμάτια ξύλου. Τα πάντα ήταν έτοιμα για να τεθεί σε εφαρμογή το σχέδιο.Κάποιοι συνωμότες, ωστόσο, ανησυχούσαν από το γεγονός ότι στο κτίριο της Βουλής θα βρίσκονταν κι άλλοι Καθολικοί, σαν κι αυτούς, των οποίων η ζωή μπορεί να κινδύνευε.

Commons wikimedia
Ο Χάρτης

Έτσι, στάλθηκε μια προειδοποιητική επιστολή στο Λόρδο Mοντίγκλ, ένας μεταρρυθμιστής Καθολικός, τον οποίον προειδοποιούσαν να μην παρουσιαστεί στη συνέλευση. Του δημιουργήθηκαν όμως υποψίες κι έτσι ξεκίνησαν οι έρευνες στις υπόγειες σήραγγες κάτω από τη Βουλή των Λόρδων.

Ο συγγραφέας της επιστολής ουδέποτε ταυτοποιήθηκε, ωστόσο, ο Λόρδος ήταν γαμπρός του Φράνσις Τρέσμαν, μέλος της ομάδας της Πυρίτιδας. Ο Μοντίγκλ έδειξε αμέσως το γράμμα στον Ρόμπερτ Σέσιλ, υπουργό της κυβέρνησης. Παρότι υπήρξε σημαντική καθυστέρηση, οι στοές κάτω από το Κοινοβούλιο ερευνήθηκαν την 4η Νοεμβρίου και η πυρίτιδα ανακαλύφθηκε. Μόλις ενημερώθηκαν ότι τα σχέδιά τους είχαν αποκαλυφθεί, ο Ρόμπερτ Κάτεσμπι και ο Τόμας Ουίντουρ εγκατέλειψαν το Λονδίνο και συναντήθηκαν με την υπόλοιπη ομάδα στο Ουαρουικσάιρ, χωρίς να εξασφαλίσουν την υποστήριξή της. Κατάφεραν να ταξιδέψουν, μένοντας σε φίλους και σε υποστηρικτές, αλλά τρεις μόλις ημέρες μετά συνελήφθησαν.

Ο Κάτεσμπι, ο Πέρσι και ο Ράιγκτ σκοτώθηκαν, ενώ ο τραυματισμένος Ουίντουρ μεταφέρθηκε στο Λονδίνο. Οι υπόλοιποι συνελήφθησαν λίγες ημέρες αργότερα. Όλοι οι συνωμότες, εκτός από τον Τρέσμαν, εκτελέστηκαν. Τα ερωτήματα όμως που προέκυψαν ήταν πολλά. Πώς μπόρεσαν αυτοί οι άνδρες να διεισδύσουν τόσο εύκολα στα άδυτα της αγγλικής κυβέρνησης; Και γιατί τα κελάρια ερευνήθηκαν τόσο καθυστερημένα; 

duncan1890 via Getty Images
Η σύλληψη του Guy Fawkes 

Ενδέχεται ο υπουργός της κυβέρνησης, Ρόμπερτ Σέσιλ, να είχε οργανώσει όλη τη συνωμοσία για να εκφοβίσει τον βασιλιά, ώστε να αναγνωρίσει την καθολική απειλή;Μία δημοφιλής θεωρία υποστηρίζει ότι ο Γκάι Φωκς ήταν ένας προβοκάτορας, όπως και οι άλλοι συνωμότες, όπως ο Τρέσμαν, ο οποίος λέγεται ότι δρούσε ως διπλός πράκτορας. Είναι πιθανό, ωστόσο, οι πράκτορες του Σέσιλ να μην διαπίστωσαν ποτέ ότι επρόκειτο για μια ήδη σχεδιασμένη συνωμοσία. Ο τελευταίος αποκάλυψε τη συνωμοσία μόλις την τελευταία στιγμή, προσδίδοντας δραματικότερο τόνο στην επιχείρηση. Στην πραγματικότητα, ο βασιλιάς μπορεί να μην βρέθηκε καμία στιγμή σε πραγματικό κίνδυνο. Γιατί ενδεχομένως να μην υπήρξε ποτέ αυτός ο κίνδυνος. 

Ο Γκάι Φωκς ανακαλύφθηκε και συνελήφθη το πρωινό της 5ης Νοεμβρίου. Μετά από βασανιστήρια, αποκάλυψε τα ονόματα των υπόλοιπων συνωμοτών, που είτε ήταν ήδη γνωστοί είτε νεκροί. Οι συνωμότες καταδικάστηκαν και στις 31 Ιανουαρίου εκτελέστηκαν με αγχόνη και διαμελισμό.

whitemay via Getty Images
Η εκτέλεση.

Εις ανάμνηση της αποτυχημένης απόπειρας του Γκάι Φωκς να ανατινάξει το Κοινοβούλιο, στην Αγγλία και άλλες χώρες, η 5η Νοεμβρίου εορτάζεται σαν Νύχτα του Γκάι Φωκς (Guy Fawkes Night ή Bonfire Night). Πυροτεχνήματα λάμπουν στον αέρα, ενώ επικρατεί το έθιμο να καίγεται στη φωτιά ένα ομοίωμα του. 

Επίσης, σε ανάμνηση της Συνωμοσίας της Πυρίτιδας, λέγονται οι παρακάτω στίχοι:

Remember, remember, the 5th of November
The Gunpowder Treason and plot;
I know of no reason why Gunpowder Treason
Should ever be forgot.
Guy Fawkes, Guy Fawkes,
’Twas his intent.
To blow up the King and the Parliament.
Three score barrels of powder below.
Poor old England to overthrow.
By God’s providence he was catch’d,
With a dark lantern and burning match
Holloa boys, Holloa boys, let the bells ringH
olloa boys, Holloa boys, God save the King!
Hip hip Hoorah !Hip hip Hoorah !
A penny loaf to feed ol’Pope,
A farthing cheese to choke him.
A pint of beer to rinse it down,
A faggot of sticks to burn him.
Burn him in a tub of tar,’
Burn him like a blazing star.
Burn his body from his head,
Then we’ll say: ol’Pope is dead.

 

Jack Taylor via Getty Images

 

Στις μέρες μας συνήθως γιορτάζεται με μεγάλες οργανωμένες εκδηλώσεις, με επίκεντρο τις φωτιές που ανάβουν οι συγκεντρωμένοι και πυροτεχνήματα. Οι ισχυρισμοί ότι η νύχτα του Guy Fawkes ήταν προτεσταντική αντικατάσταση για παλαιότερα έθιμα, όπως η κέλτικη γιορτή του Samhain (γνωστή στις μέρες μας ως Halloween),αμφισβητούνται από μελετητές και ιστορικούς.

Σίγουρα, όμως, είναι μια ευκαιρία για τους προτεστάντες να γιορτάσουν.

πηγή:Geopolitics & Daily News