ΤΟ BLOG
20/06/2020 07:57 EEST | Updated 20/06/2020 09:31 EEST

H Ελλάδα των Άστρων

Συνέντευξη με τον καθηγητή Διαστημικής Φυσικής στο UCLA, Δρ. Βασίλη Αγγελόπουλο

ASSOCIATED PRESS
NASA Καλλιτεχνική προσέγγιση του Themis σε τροχιά γύρω από τη Γη.  Ένας Έλληνας το έκανε πραγματικότητα

Είναι διάσημος ανά τον κόσμο επιστήμονας και “πατέρας” δύο σημαντικών διαστημικών αποστολών που ανακάλυψαν νέα και σημαντικά δεδομένα, συνεισφέροντας τα μέγιστα στην εξέλιξη της μελέτης του καιρού στο διάστημα. Μαθαίνει στους φοιτητές του, που εκπαιδεύονται στο κορυφαίο Πανεπιστημακό Ερευνητικό Κέντρο του UCLA στις ΗΠΑ, να κατασκευάζουν και να εκτοξεύουν δορυφόρους, ενώ εκτιμά ότι η κάτα κεφαλήν συμβολή στην διεθνή επιστήμη των απανταχού Ελλήνων Αστροφυσικών είναι ίσως μεγαλύτερη εν συγκρίσει με κάθε άλλο έθνος.

Στην ακόλουθη και άκρως ενδιαφέρουσα συνέντευξη που ο Δρ. Βασίλης Αγγελόπουλος μου παραχώρησε, αναδεικνύει τεκμηριωμένα την ύπαρξη μιας άλλης, επιστημονικά “αδαμάντινης” Ελλάδας. 

 

Huffpost GR
O Δρ. Βασίλης Αγγελόπουλος

 

Κύριε Καθηγητά, ποια ήταν για εσάς τα κίνητρα, ώστε να αφιερωθείτε στην Διαστημική Φυσική; 

Η πορεία μου ήταν “κυκλική”, αλλά νομίζω ότι αυτός είναι ο κανόνας στην έρευνα και όχι η εξαίρεση. Ήθελα να μελετήσω θεωρητική φυσική σωματιδίων ως μεταπτυχιακός φοιτητής και ανέλαβα ερευνητική εργασία σε προσομοιώσεις υπολογιστών φορτισμένων σωματιδίων στο διάστημα, κάτι που βρήκα πολύ ενδιαφέρον. Έτσι, άλλαξα σε αριθμητικές προσομοιώσεις, αλλά ήθελα να πλησιάσω τα δεδομένα. Στην συνέχεια έκανα τη διατριβή μου στη διαστημική φυσική και όταν αποφοίτησα συνειδητοποίησα ότι ο μόνος τρόπος για την επίλυση των πιο κρίσιμων προβλημάτων που σχετίζονται με το διάστημα ήταν να ασχοληθώ με το σχεδιασμό και την πρόταση νέων αποστολών ειδικά για την αντιμετώπιση αυτών των ερωτημάτων. Αυτό οδήγησε την καριέρα μου στη συνέχεια”. 

 

ASSOCIATED PRESS
O Δρ. Βασίλης Αγγελόπουλος στο πανεπιστήμιο του Berkeley στέκεται δίπλα στο THEMIS 12 Ιανουαρίου του 2007.

- Οι αποστολές “Themis” και “Artemis” της ΝΑSA είναι δικά σας παιδιά. Θα μπορούσατε να μας περιγράψετε την σημασία και τον στόχο της καθεμίας ξεχωριστά; 

Το THEMIS σχεδιάστηκε για να προσδιορίσει τι προκαλεί τις τεράστιες εκρήξεις στο διάστημα που ονομάζουμε υπο-καταιγίδες. Αυτές συμβαίνουν μία φορά ανά λίγες ώρες και είναι θεμελιώδη δομικά στοιχεία του διαστημικού καιρού κοντά στη Γη, μεγάλες ποσότητες απελευθέρωσης ενέργειας με τη μορφή σωματιδίων και διαστημικών ρευμάτων που επηρεάζουν τις τηλεπικοινωνίες, την κατανομή ισχύος στο έδαφος και μπορούν να βλάψουν ή να σκοτώσουν αστροναύτες στο διάστημα. Δημιουργούν επίσης έντονες και δυναμικές «αυγές/auroras», το εντυπωσιακό ουράνιο -φαινόμενο γνωστό και ως Σέλας. Αποδεικνύεται ότι αυτές οι υπο-καταιγίδες είναι μικρότερες από τις καταστροφικές μαγνητικού τύπου, αλλά εκτιμούμε ότι η κατανόησή τους θα μπορούσε να προσφέρει ενδείξεις για το πώς λειτουργούν και οι απλές καταιγίδες που επειδή είναι συχνά επαναλαμβανόμενες και λιγότερο πολύπλοκες, γίνονται πιο κατανοητές. 

Χρειάστηκε να προσδιορίσουμε από πού ξεκινά η απελευθέρωση ενέργειας κατά τη διάρκεια των υπο-καταιγίδων στο διάστημα και πώς τροφοδοτούν με αυτήν το φαινόμενο Σέλας. Για να το κάνουμε αυτό, τοποθετήσαμε τους 5 δορυφόρους THEMIS κατά μήκος της πιο πιθανής πορείας ροής ενέργειας και χρονομετρήσαμε την εξέλιξη της ενέργειας από τη μια στην άλλη πίσω στην σκανδάλη, περίπου στο ένα τρίτο προς την τροχιά του φεγγαριού στην νυχτερινή πλευρά και το προωθήσαμε προς την αυγή.(Σέλας). Προσδιορίσαμε την «έναρξη» ως ένα φαινόμενο που ονομάζεται μαγνητική επανασύνδεση. Αυτό ήταν ένα σημαντικό βήμα προόδου το 2008. Από τότε, το 2020, το THEMIS έδειξε επίσης ότι η επανασύνδεση είναι υπεύθυνη για την τροφοδότηση μεγάλων μαγνητικών καταιγίδων. Το THEMIS έχει επομένως ταυτιστεί με το πώς προκαλείται το φαινόμενο Σέλας. (τι δημιουργεί δηλαδή τη φωτεινότητα και τη λάμψη των αύρων). Η ΘΕΜΗΣ ήταν σε θέση να κρίνει αμερόληπτα (χωρίς να παίρνει θέση) μέσω παρατηρήσεων, μεταξύ ανταγωνιστικών θεωριών των κακοκαιριών. Είναι επίσης αξιοσημείωτο, ότι το ακρωνύμιο της συνθέτει το όνομα της αρχαίας ελληνικής θεάς της Δικαιοσύνης. 

 Το ARTEMIS ήταν μια ανάπτυξη τουTHEMIS. Μόλις το THEMIS είχε επιτύχει τον πρωταρχικό του στόχο το 2008, ήθελα να χρησιμοποιήσω μερικά από τα διαστημόπλοια για να κάνω κάτι νέο και συναρπαστικό. Συνειδητοποίησα, ευρισκόμενος στην JPL-ΝΑSA, ότι θα μπορούσαμε να ανυψώσουμε τις τροχιές των δύο πιο απομακρυσμένων δορυφόρων THEMIS για να τους τοποθετήσουμε σε τροχιές γύρω από το φεγγάρι. Αυτή ήταν η πρώτη φορά που μπορούσαμε να μελετήσουμε την αφύπνιση του φεγγαριού στον ηλιακό άνεμο, καθώς και το διαστημικό περιβάλλον της Γης σε σεληνιακές αποστάσεις. Η NASA συμφώνησε και έτσι δημιουργήσαμε τη νέα αποστολή ARTEMIS για τη μελέτη των ηλιακών-σεληνιακών αλληλεπιδράσεων για πρώτη φορά με 2 διαστημόπλοια. Το όνομα της αποστολής είναι ένα αρκτικόλεξο, Επιτάχυνση, Επανασύνδεση, Αναταραχές και Ηλεκτροδυναμική των αλληλεπιδράσεων της Σελήνης με τον Ήλιο. Είναι αξιοσημείωτο ότι τα ονόματα υποδηλώνουν την αρχαία ελληνική θεά του φεγγαριού”. 

-Κύριε Καθηγητά, έχει “αποκρυσταλλωθεί” κάποια στιγμή ως κορυφαία στην μέχρι τώρα καριέρα σας; 

Η «κομψή» επίλυση του προβλήματος της υπο-καταιγίδας, αυτής της τεράστιας έκρηξης στο διάστημα δηλαδή, ήταν μακράν το αποκορύφωμα της καριέρας μου. Το πείραμα λειτούργησε όπως είχε σχεδιαστεί και παρατηρήσαμε τις ακριβείς υπογραφές που ελπίζαμε σε 5 διαφορετικούς δορυφόρους, ενώ το Σέλας φωτιζόταν στο έδαφος σχεδόν ταυτόχρονα. Καταφέραμε να εντοπίσουμε καθυστέρηση 1,5 λεπτού της ακουστικής φωτεινότητας σε σχέση με την έναρξη της επανασύνδεσης. Αυτό ήταν σε θέση να δώσει μια οριστική απάντηση και ήταν ο καταλύτης των σημαντικών εξελίξεων στον τομέα της αστροφυσικής/διαστημικής επιστήμης από τότε! Το περιοδικό Science το είχε ως εξώφυλλο. 

-Ποιοί είναι οι μελλοντικοί σας ερευνητικοί στόχοι; Να περιμένουμε νέα projects; 

Σίγουρα. Τα τελευταία 10 χρόνια συνεργάζομαι με προπτυχιακούς φοιτητές της επιστήμης και της Μηχανικής για την κατασκευή και εκτόξευση μικρών, χαμηλού κόστους αλλά υψηλής ικανότητας δορυφόρων. Κατασκευάσαμε 2 τέτοιους δορυφόρους με τιμή κάτω των 2 εκατομμυρίων δολαρίων από το πανεπιστήμιο του UCLA σε ένα πρόγραμμα που ονομάζεται ELFIN. Αυτά ζυγίζουν 4 κιλά το καθένα και κυκλοφόρησαν το 2018 ως δευτερεύοντα ωφέλιμα φορτία σε μια άλλη πρωταρχική αποστολή της NASA - τα πήγαν πολύ καλά σε τροχιά.

Χρειάστηκε λίγος χρόνος για τους μαθητές να καταλάβουν πώς να τους χειριστούν αποτελεσματικά, αλλά τώρα τα δεδομένα μπορούν να έρχονται με μεγάλο όγκο. Είμαι στην ευχάριστη θέση να πω ότι πολλές ανακαλύψεις θα αναφερθούν τον επόμενο χρόνο από την αποστολή που έχει κατασκευαστεί από φοιτητές και λειτουργεί άριστα.

Αυτό αποδεικνύει:

Πρώτον, ότι η εκπαίδευση στην εποχή της ηλεκτρονικής διδασκαλίας αλλάζει τώρα ραγδαία. Κορυφαία ερευνητικά πανεπιστήμια όπως το δικό μας σύντομα θα μεταβαίνουν πέρα ​​από την απλή διδασκαλία και τα οικεία εργαστήρια στον τομέα της εφαρμογής της γνώσης σε ένα ρεαλιστικό επαγγελματικό ή ερευνητικό περιβάλλον. Αυτό κάνει τη γνώση να μένει και ενεργοποιεί την κριτική σκέψη, ενώ γίνεται η κατεύθυνση που πρέπει να ακολουθεί η πανεπιστημιακή εκπαίδευση.

Δεύτερον, οι μικροί δορυφόροι είναι ικανοί να κατασκευαστούν και να εκτοξευθούν σε μεγάλο αριθμό με λογικό κόστος. Μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην επίλυση μεγάλων προβλημάτων, επειδή αυτό που πραγματικά χρειαζόμαστε για να λύσουμε τα επόμενα ζητήματα στον διαστημικό καιρό είναι αστερισμοί μικρών δορυφόρων. Τα θεωρώ ως «διαστημικούς σημαντήρες» παρόμοιους με τους εκατοντάδες ή χιλιάδες ατμοσφαιρικούς μετεωρολογικούς σταθμούς στους οποίους βασιζόμαστε για τα καλά καιρικά μοντέλα. Θα εγκαινιάσουν μια νέα εποχή πρόβλεψης καιρού στο διάστημα με μεγάλη πιστότητα, χέρι-χέρι με τη μοντελοποίηση. Αυτή θεωρώ ότι είναι η πρόοδος που αρμόζει στον τομέα της διαστημικής επιστήμης. 

Ποιά μη- επανδρωμένη διαστημική αποστολή εκτιμάτε μέσα απο το “πρίσμα” της δική σας εμπειρίας, ως την πιο σπουδαία για την ανθρωπότητα; 

Οι Voyager 1 και 2 ήταν οι πιο εντυπωσιακές επιτυχίες στην εξερεύνηση του διαστήματος μέχρι και σήμερα. Επισκέφτηκαν τους τέσσερις εξωτερικούς πλανήτες Δία, Κρόνο, Ουρανό και Ποσειδώνα, παρέχοντας τις πρώτες καλές απόψεις του περιβάλλοντός τους, των εσωτερικών λειτουργιών καθώς και των σαράνταοκτώ φεγγαριών που υπάρχουν.

Το πιο ενδιαφέρον είναι πως ανακάλυψαν ότι το φεγγάρι του Δία το Europa φιλοξενεί έναν αλμυρό ωκεανό κάτω από τον παγωμένο φλοιό του και ο Τιτάνας έχει μια κυκλοφορία μεθανίου μεταξύ 3 φάσεων, παρόμοια με την αντίστοιχη του νερού στη Γη. Και οι δύο θεωρούνται πλέον πρωταρχικοί στόχοι για την εξερεύνηση των σημείων της ζωής. Σαν να μην ήταν αρκετό, και οι δύο Voyagers διέσχισαν πρόσφατα τα άκρα του ηλιακού συστήματος και αποκάλυψαν πώς αλληλοεπιδρά ο ηλιακός άνεμος με το διαστρικό μέσο. Είναι τα πρώτα ανθρώπινα αντικείμενα που φτάνουν στο διαστρικό χώρο. Ήταν μια πολύ καλή επένδυση: το 1977, όταν ξεκίνησαν, έπρεπε να έχουν διαρκέσει τέσσερα χρόνια και όμως ακόμα εξακολουθούν να κάνουν νέες ανακαλύψεις. 

-Ποιά είναι η θέση της χώρας μας, στο διεθνές επιστημονικό στερέωμα της Αστροφυσικής εν γένει; (Γίνεται λόγος για την σημαντική προσφορά και συμμετοχή πολλών Ελλήνων επιστημόνων σε νέες αποστολές και ερευνητικά προγράμματα...) 

Όπου κι αν στραφείτε, στα μαθηματικά, την επιστήμη και τη Μηχανική υπάρχουν καταξιωμένοι Έλληνες επιστήμονες σε μεγάλους διεθνείς οργανισμούς. Νομίζω ότι αν συμπεριλάβετε και προσθέσετε τους Έλληνες της διασποράς σε εκείνους της μητέρας πατρίδας, η κατά κεφαλήν συνεισφορά των Ελλήνων στη διεθνή αστροφυσική είναι πιθανότατα κοντά στην κορυφή από κάθε άλλο έθνος.

Το αποδίδω σε δύο λόγους: ο ένας είναι τα ιστορικά πρότυπα και η αίσθηση της υπερηφάνειας που μας υποχρεώνουν να ανταποκριθούμε στους προγόνους μας και ο δεύτερος, η πρωτογενής εκπαίδευση (από το σπίτι μέχρι το λύκειο και τα πανεπιστήμια) που προετοιμάζει τους μαθητές καλά για μεταπτυχιακά και έρευνα. Και οι δύο αποτελούν τεράστια επένδυση που έχει γίνει με αίμα, δάκρυα και θυσίες από τις προηγούμενες γενιές. Είναι σημαντικό λοιπόν και οικονομικά αποδοτικό για την Ελλάδα να αξιοποιήσει τις πιθανές συνεισφορές Ελλήνων της διασποράς για εκπαιδευτικές, ερευνητικές και επιχειρηματικές ευκαιρίες, ενθαρρύνοντας σημαντικές συνεργασίες και τον επαναπατρισμό.

Sponsored Post