Σε μια περίοδο έντονης διεθνούς αβεβαιότητας, με τις τιμές ενέργειας και πρώτων υλών να επηρεάζονται από τις γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και τον πόλεμο στην Ουκρανία, η κυβέρνηση ανακοίνωσε νέα μέτρα για την αντιμετώπιση της αισχροκέρδειας στην αγορά.
Ωστόσο, οικονομικοί αναλυτές και παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι, παρά τις προθέσεις, τα μέτρα αυτά παρουσιάζουν σημαντικά κενά που μπορεί να περιορίσουν την αποτελεσματικότητά τους.
Το βασικό πρόβλημα, όπως τονίζεται, είναι ότι οι παρεμβάσεις εστιάζουν κυρίως στον έλεγχο των περιθωρίων κέρδους και λιγότερο στους μηχανισμούς που πραγματικά καθορίζουν τις τελικές τιμές στην αγορά.
Πώς μπορεί να παρακαμφθεί το πλαφόν στο κέρδος
Ένα από τα βασικά εργαλεία που χρησιμοποιεί η κυβέρνηση είναι το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους. Στην πράξη όμως, όπως επισημαίνουν στελέχη της αγοράς, το μέτρο αυτό μπορεί να αποδειχθεί δύσκολο να ελεγχθεί.
Για παράδειγμα, μια επιχείρηση μπορεί να διατηρήσει τυπικά το ίδιο ποσοστό κέρδους, αλλά να αυξήσει την αρχική τιμή αγοράς μέσω ενδιάμεσων συναλλαγών ή αλλαγών στους προμηθευτές. Έτσι, το τελικό προϊόν φτάνει ακριβότερο στον καταναλωτή, χωρίς να παραβιάζεται τυπικά ο κανόνας.
Το πρόβλημα της εφαρμογής
Ένα δεύτερο ζήτημα αφορά τον όγκο των ελέγχων που απαιτούνται για να εφαρμοστούν αποτελεσματικά τα μέτρα. Η αγορά τροφίμων στην Ελλάδα περιλαμβάνει χιλιάδες επιχειρήσεις – από μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ μέχρι μικρότερα καταστήματα και χονδρεμπόρους.
Η παρακολούθηση των πραγματικών τιμών αγοράς, του κόστους μεταφοράς, των εκπτώσεων προμηθευτών και των τελικών τιμών πώλησης απαιτεί έναν τεράστιο ελεγκτικό μηχανισμό. Στελέχη της αγοράς εκτιμούν ότι χωρίς εκτεταμένους ελέγχους, αρκετές πρακτικές μπορεί να παραμείνουν αόρατες.
Πιθανές παρενέργειες στην αγορά
Υπάρχει επίσης ο φόβος ότι τα μέτρα μπορεί να δημιουργήσουν στρεβλώσεις στην αγορά. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όταν περιορίζεται το περιθώριο κέρδους, επιχειρήσεις μπορεί να περιορίσουν τις προμήθειες ορισμένων προϊόντων, ιδιαίτερα όταν τα διεθνή κόστη είναι ασταθή.
Ένα παράδειγμα που συζητείται στην αγορά είναι τα εισαγόμενα προϊόντα τροφίμων. Αν το κόστος αγοράς αυξηθεί απότομα και το περιθώριο κέρδους δεν επιτρέπει προσαρμογή, ορισμένοι προμηθευτές μπορεί απλώς να αποσύρουν το προϊόν από την αγορά.
Το ερώτημα για το πλαφόν στα τρόφιμα
Ανάλογος προβληματισμός υπάρχει και για την ιδέα επιβολής πλαφόν σε βασικά τρόφιμα. Ορισμένοι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι τέτοιες παρεμβάσεις, αν δεν σχεδιαστούν προσεκτικά, μπορεί να οδηγήσουν σε ελλείψεις ή σε μετατόπιση της ακρίβειας σε άλλα προϊόντα.
Για παράδειγμα, αν περιοριστεί η τιμή ενός βασικού προϊόντος, μια επιχείρηση μπορεί να αυξήσει το περιθώριο κέρδους σε άλλα προϊόντα για να ισορροπήσει τη συνολική κερδοφορία της.
Το πραγματικό πρόβλημα: Οι διεθνείς τιμές
Το μεγαλύτερο ζήτημα, σύμφωνα με πολλούς αναλυτές, είναι ότι μεγάλο μέρος της ακρίβειας δεν οφείλεται αποκλειστικά σε πρακτικές της αγοράς, αλλά σε εξωτερικούς παράγοντες.
Η τιμή της ενέργειας, τα μεταφορικά κόστη, οι διεθνείς τιμές σιτηρών και πρώτων υλών επηρεάζονται από τις γεωπολιτικές εξελίξεις και τις διεθνείς αγορές. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και τα πιο αυστηρά εθνικά μέτρα έχουν περιορισμένη δυνατότητα να ανακόψουν πλήρως την άνοδο των τιμών.
Το στοίχημα της αξιοπιστίας
Τελικά, το στοίχημα για την κυβέρνηση δεν είναι μόνο να ανακοινώσει μέτρα, αλλά να αποδείξει ότι μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη. Η εμπειρία των προηγούμενων ετών δείχνει ότι οι καταναλωτές παραμένουν ιδιαίτερα καχύποπτοι απέναντι σε παρεμβάσεις που υπόσχονται να περιορίσουν την ακρίβεια.
Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν οι παρεμβάσεις αυτές θα μπορέσουν πράγματι να συγκρατήσουν τις τιμές ή αν θα προστεθούν απλώς σε μια μακρά λίστα μέτρων που είχαν περισσότερο επικοινωνιακό παρά ουσιαστικό αποτέλεσμα.
