Brain drain

Πολλές από τις γειτονικές εμπόλεμες ζώνες, οι οποίες έχουν υποδεχτεί τους περισσότερους πρόσφυγες, έχουν προσπαθήσει να απορροφήσουν περισσότερους ανθρώπους από αυτούς που μπορούν. Για την στήριξη περισσότερων κρατικών υπηρεσιών για τους πρόσφυγες, θα χρειαστούν περισσότερα χρήματα. Η διεθνής κοινότητα θα πρέπει να παίξει τον ρόλο της. Με την στήριξη του ΔΝΤ, επί παραδείγματι, η Ιορδανία μπορούσε να προσαρμόσει τους οικονομικούς του στόχους για να καλύψει αυτή την υποχρέωση.
Ο νέος υπουργός Παιδείας, Νίκος Φίλης, είναι δημοσιογράφος και αρχισυντάκτης της προσκείμενης στην κυβέρνηση εφημερίδας «Αυγή». Ο υφυπουργός του, Θεοδόσης Πελεγρίνης, είναι καθηγητής, πρώην Πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών με μόνο δύο επιστημονικές αναφορές στο Google Scholar. Στο κοινοβούλιο έχει σαν αντιπολίτευση έναν καθηγητή της δεξιάς παράταξης, τον Θεόδωρο Φορτσάκη, επίσης πρώην Πρύτανη του ίδιου Πανεπιστημίου με μόνο 35 επιστημονικές αναφορές στο Google Scholar. Η νέα κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι οποιαδήποτε νέα νομοθεσία σχετική με τα πανεπιστήμια θα τίθεται πρώτα σε δημόσια διαβούλευση. Από προηγούμενη εμπειρία, πιθανότατα αυτό είναι ένα κακόγουστο αστείο.
Γερμανία, Σουηδία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ολλανδία και άλλες χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά, έχοντας ως στοιχείο της οικονομικής τους ανάπτυξης την επένδυση στην καινοτομία και τον άνθρωπο, εκμεταλλεύονται το «δώρο» που τους κάνει η Ελλάδα, δίνοντάς τους ό,τι καλύτερο διαθέτει: Το επιστημονικό της κεφάλαιο. Αυτή η αιμορραγία από τα σπλάχνα της ελληνικής κοινωνίας είναι μια βραδυφλεγής βόμβα που όσο ο χρόνος περνά, όλο και πιο εμφανή θα κάνει την παρουσία της στα ίδια τα θεμέλια της εθνικής προσπάθειας για ανάκαμψη από την χρονίζουσα κρίση.
Στο Οικονομικό τμήμα στο πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον όπου διδάσκω, οι Έλληνες καθηγητές είναι το μεγαλύτερο εθνικό γκρουπ. Ακόμα και κάποιοι μη γεννημένοι στον Ελλαδικό χώρο νιώθουν ελληνικότητα. Πρόεδρος του τμήματος είναι ο Ζαν-Ιβ Πιταράκης, ένας Έλληνας μεγαλωμένος στην Γαλλία και την Κωνσταντινούπολη με γονείς από την Πόλη. Η Αντονέλλα Ιάννι, παρούσα στο συνέδριο, είναι Ιταλίδα με παλιά καταγωγή από τα Ιόνια Νησιά, και μιλάει λίγα Ελληνικά. Το Σαουθάμπτον, στα νότια της Αγγλίας, είναι τόπος που συνεχώς προσελκύει καινούργιους Έλληνες εργαζόμενους ειδικά στον τομέα της υγείας, τόσο που το Γενικό Νοσοκομείο της πόλεως αποκαλείται χαϊδευτικά «μικρό Ελληνικό νοσοκομείο».  
Τις μαζικές διαστάσεις της φυγής του ανθρωπίνου δυναμικού και του αποκαλούμενου «brain drain» υπογραμμίζει μελέτη της Alphabank
Ο αντίλογος σε όλα τα προηγούμενα είναι γνωστός και - δυστυχώς - είναι αυτός που έχει επικρατήσει σήμερα. Παρόμοιοι προβληματισμοί σχεδόν πάντα απορρίπτονται ως ανέφικτοι ιδεαλισμοί, συνοδευόμενοι από τσιτάτα (sic) του τύπου «Ε και τι να κάνουμε, έτσι είναι τα πράγματα», «Δε βλέπεις τι γίνεται γύρω σου, που να αλλάξουν όλα αυτά» και άλλα παρόμοια.
Σε αναλύσεις που παρουσίασα στη διάλεξη στη μνήμη του Δημήτρη Τριχόπουλου, αν και ο ελληνισμός αντιπροσωπεύει το 0.2% του πληθυσμού του πλανήτη, το ποσοστό ανάμεσα στους επιστήμονες που δημοσιεύουν στη διεθνή ερευνητική βιβλιογραφία είναι 1%, και πλησιάζει το 3% ανάμεσα στους κορυφαίους επιστήμονες μεγίστης επιρροής. Για παράδειγμα, στις επιστήμες υπολογιστών, 7 στους 200 πλέον αναφερόμενους επιστήμονες παγκοσμίως (δείκτης h>63) είναι Έλληνες (Παπαδημητρίου, Γιαννάκης, Γιαννακάκης, Τερζόπουλος, Μυλόπουλος, Καρύπης, Μεταξάς). Σε όλες τις επιστήμες υπάρχουν Έλληνες με τεράστια επιρροή, αλλά 86% δεν ζει στην Ελλάδα.
Καθώς το πνευματικό κεφάλαιο αποχωρεί μαζικά, αναρωτιέται κανείς ποιος πρόκειται να αναλάβει τα ηνία της χώρας. Ποιος πρόκειται να αναλάβει να επανασχεδιάσει τις υπηρεσίες και να δημιουργήσει νέες επιχειρήσεις και θέσεις εργασίας, που είναι το ζωτικές για μακροχρόνια ανάκαμψη.
Ακόμα θυμάμαι το πρώτο «φύγε» του πατέρα μου, «μάθε 1-2 γλώσσες, πάρε το δίπλωμα σου και φύγε έξω». Ήταν στα πρώτα μου χρόνια στο Πολυτεχνείο, κοντά στο 2003 δηλαδή, όταν ακόμα οι Έλληνες ζούσαμε εποχές παχιών αγελάδων. Παρότι μου είχε φανεί κάπως βαρύ στην αρχή, αφού ποιος γονιός θέλει να δει το παιδί του να φεύγει, είχα από νωρίς καταλάβει το γιατί...