pak

Την επομένη της επιστροφής του από την Ελβετία, ο Παπανδρέου έστειλε τον Νίκο Σκουλά, μέλος του Εθνικού Συμβουλίου του ΠΑΚ, από το Τορόντο στο Μόναχο για να συναντήσει ηγετικά στελέχη στο ΠΑΚ Ευρώπης και να αρχίσουν την εκπόνηση μιας διακήρυξης αρχών, βασισμένης στα υπάρχοντα σχέδια του ΠΑΚ, για ένα καινούργιο κόμμα. Ταυτόχρονα, έστειλε ένα τηλεγράφημα από το Τορόντο στους Γιάννη Χαραλαμπόπουλο και Αντώνη Λιβάνη, απαντώντας θετικά στην παράκλησή τους να επιστρέψει αμέσως. Το τηλεγράφημα κατέληξε με μια πρακτικά αόριστη προτροπή. «Ας ενωθούμε για να ξεπεράσουμε τη σκοτεινή αυτή ώρα με άθικτη την ακεραιότητα του Έθνους και με την ευκαιρία να θέσουμε τα θεμέλια για μια γνήσια Δημοκρατία, για μια κυρίαρχη και ανεξάρτητη Ελλάδα».
Ίσως είναι ήδη φανερό από την περιγραφή αυτή, το αρχηγικό υπόδειγμα της πολιτικής του συμπεριφοράς, που στην Μεταπολίτευση θα σφραγίσει ακόμα και το καταστατικό του ΠΑΣΟΚ, στον οποίο το αξίωμα του Πρόεδρου συνιστούσε έναν ανεξάρτητο θεσμό. Αλλά αυτό το χαρακτηριστικό ήταν πασιφανές και πασίγνωστο από την πρώτη κιόλας εμφάνισή του μετά την πτώση της Χούντας. Κανείς δεν αμφιβάλλει, είτε οπαδός είτε αντίπαλος, ότι ο Παπανδρέου ήταν ένας επιβλητικός ηγέτης. Τα επίθετα που χρησιμοποιούνται είναι εξ ίσου γνωστά: αποφασιστικός, ακαταμάχητος, επικοινωνιακά ευφυής. Εδώ, όμως, θέλω να επισημάνω ένα άλλο, λιγότερα φανερό χαρακτηριστικό που, κατά την γνώμη μου, ανέδειξε ουσιαστικά το πολιτικό του μέγεθος.
Όμως, αυτή η επιτυχία του, δηλαδή η επιτυχία μιας πολιτικής που έρχεται «από τα πάνω» για να ενσωματώσει το κύμα που ερχόταν «από τα κάτω» (πέτυχε να ενσωματώσει ακόμα και τις εαμογενείς μάζες), υπήρξε ταυτόχρονα και η γενεσιουργός αιτία των αδυναμιών και των αστοχιών του εγχειρήματός του. Διότι η εφαρμογή ενός τέτοιου ριζοσπαστικού -επαναστατικού στις ελληνικές συνθήκες- προγράμματος θα απαιτούσε την ύπαρξη ενός πολιτικού κινήματος, με υψηλό χαρακτήρα ανιδιοτέλειας, εργατικότητας και συνοχής, και εν τέλει μια άλλη πραγματικότητα του ίδιου του λαϊκού σώματος. Αντ' αυτού, ο Ανδρέας Παπανδρέου διέθετε ένα κόμμα συγκροτημένο από ένα μείγμα πολιτευτών παλαιάς κοπής, από την Ένωση Κέντρου, και μια νεόκοπη ομάδα υποστηρικτών χωρίς μεγάλο βάθος παιδείας, αγωνιστικότητας και δραστηριοποίησης.
Η οικονομική του πολιτική ελάχιστα απέδωσε τις εξαιρετικές του γνώσεις. Το 1982-88 ο Ανδρέας αύξησε τα έξοδα του Κράτους κατά 40%, ενώ το 1975-81 είχαν αυξηθεί κατά 27%. Το Δημόσιο μεγάλωσε κατά 433% σε σύγκριση με το 106% της Νέας Δημοκρατίας την πρώτη εξαετία της στην εξουσία. Σαράντα προβληματικές εταιρείες περιήλθαν στο Δημόσιο με διοικήσεις που προέρχονταν από φίλους του ΠΑΣΟΚ. Σε μικρό διάστημα τα χρέη τους αυξήθηκαν και η αποδόσή τους χειροτέρευσε. Η παράδοση αυτή επιμένει. Ο Ανδρέας θριάμβευσε στο συνδικαλιστικό κίνημα. Οι ομοσπονδίες των δασκάλων και των καθηγητών υπήρξαν η πολιορκητική μηχανή με την οποία κατέλαβε την ΑΔΕΔΥ αλλά και τη ΓΣΕΕ που επί χρόνια ήταν το «κάστρο» του ΚΚΕ.