Ένα παράξενο και μέχρι πρότινος άγνωστο κοσμικό φαινόμενο έφερε ξανά στο προσκήνιο ένα από τα πιο δυσοίωνα ερωτήματα της αστροφυσικής: τι θα απογίνει η Γη όταν ο Ήλιος φτάσει στο τέλος της ζωής του;
Επιστήμονες που μελετούν το Νεφέλωμα του Δακτυλίου, ένα από τα πιο εντυπωσιακά και κοντινά πλανητικά νεφελώματα, ανακοίνωσαν την ανακάλυψη μιας μυστηριώδους «ράβδου» από ιονισμένα άτομα σιδήρου στο εσωτερικό του. Το εύρημα αυτό θα μπορούσε, σύμφωνα με τους ίδιους, να αποτελεί τα απομεινάρια ενός βραχώδους πλανήτη που καταστράφηκε από το άστρο του.
Το Νεφέλωμα του Δακτυλίου βρίσκεται περίπου 2.300 έτη φωτός μακριά από τη Γη και είναι ορατό με ερασιτεχνικά και επαγγελματικά τηλεσκόπια εδώ και αιώνες. Δημιουργήθηκε όταν ένα άστρο παρόμοιο με τον Ήλιο μας εξάντλησε τα καύσιμά του και απέβαλε τα εξωτερικά του στρώματα, αφήνοντας πίσω έναν πυρήνα, έναν λευκό νάνο. Η διαδικασία αυτή, αν και σχετικά σύντομη σε κοσμική κλίμακα, δημιουργεί εντυπωσιακές δομές αερίων και σκόνης, γνωστές ως πλανητικά νεφελώματα.
Στη νέα μελέτη, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν το καινοτόμο όργανο Large Integral Field Unit (LIFU), τοποθετημένο στο τηλεσκόπιο William Herschel. Το εργαλείο αυτό επιτρέπει τη λήψη φασμάτων σε ολόκληρη την επιφάνεια του νεφελώματος, προσφέροντας έναν λεπτομερή «χημικό χάρτη» της δομής του. Κατά την ανάλυση των δεδομένων, ξεχώρισε μια επιμήκης δομή στο κέντρο του νεφελώματος, πλούσια σε ιονισμένο σίδηρο, ένα χαρακτηριστικό που δεν έχει παρατηρηθεί ξανά στο συγκεκριμένο αντικείμενο.
Ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, δρ Ρότζερ Γουέσον από το Πανεπιστήμιο του Κάρντιφ και το University College London, σημειώνει ότι η μορφή και η σύσταση της «σιδερένιας ράβδου» προκαλούν έντονο προβληματισμό. «Δεν έχουμε ξαναδεί κάτι παρόμοιο στο Νεφέλωμα του Δακτυλίου», αναφέρει, προσθέτοντας ότι υπάρχουν δύο βασικά σενάρια για την προέλευσή της. Το πρώτο είναι να πρόκειται για προϊόν άγνωστων διεργασιών που συνέβησαν κατά την εκτίναξη των εξωτερικών στρωμάτων του άστρου. Το δεύτερο και πιο εντυπωσιακό είναι να αποτελεί το ίχνος ενός βραχώδους πλανήτη που εξαϋλώθηκε όταν το άστρο μετατράπηκε σε ερυθρό γίγαντα.
Η ποσότητα σιδήρου που ανιχνεύθηκε φαίνεται να ταιριάζει περισσότερο με την εξαΰλωση ενός πλανήτη παρόμοιου με τη Γη ή την Αφροδίτη. Αν επρόκειτο για μικρότερους πλανήτες, όπως ο Ερμής ή ο Άρης, ο σίδηρος θα ήταν λιγότερος, ενώ η πλήρης καταστροφή ενός πλανήτη στο μέγεθος της Γης θα παρήγαγε λίγο περισσότερη ύλη από αυτήν που παρατηρείται. Αυτή η «ενδιάμεση» ποσότητα ενισχύει το σενάριο ενός γήινου τύπου κόσμου που χάθηκε.
Το εύρημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν το συνδέσει κανείς με το μέλλον του δικού μας πλανήτη. Σε περίπου πέντε δισεκατομμύρια χρόνια, ο Ήλιος θα εισέλθει στο στάδιο του ερυθρού γίγαντα. Οι επιστήμονες ακόμη δεν συμφωνούν πλήρως για το αν η Γη θα καταπιεί από τον διογκωμένο Ήλιο ή αν θα παραμείνει οριακά εκτός, αλλά θα καταστεί ακατοίκητη λόγω της ακραίας θερμότητας και των βαρυτικών δυνάμεων. Σε κάθε περίπτωση, η καταστροφή της θεωρείται σχεδόν βέβαιη.
Σύμφωνα με παλαιότερες έρευνες, οι ερυθροί γίγαντες σπάνια διατηρούν πλανήτες σε κοντινές τροχιές, γεγονός που ενισχύει την άποψη ότι οι πλανήτες είτε καταστρέφονται είτε εκτοπίζονται βίαια κατά τη φάση αυτή. Αν η «σιδερένια ράβδος» όντως προέρχεται από έναν τέτοιο πλανήτη, τότε ίσως προσφέρει μια σπάνια ματιά στο πώς μπορεί να φαίνονται τα υπολείμματα της Γης σε μακρινούς μελλοντικούς παρατηρητές.
Παρά τον ενθουσιασμό, οι ερευνητές παραμένουν επιφυλακτικοί. Όπως τονίζουν, απαιτούνται περισσότερα δεδομένα, ιδιαίτερα για το αν συνυπάρχουν και άλλα χημικά στοιχεία μαζί με τον σίδηρο. Η συνσυγγραφέας της μελέτης, καθηγήτρια Τζάνετ Ντρου, υπογραμμίζει ότι μόνο με περαιτέρω παρατηρήσεις σε άλλα νεφελώματα θα μπορέσει να επιβεβαιωθεί αν πρόκειται για ένα σπάνιο φαινόμενο ή για έναν άγνωστο μέχρι σήμερα μηχανισμό καταστροφής πλανητών.
Μέχρι τότε, η μυστηριώδης ράβδος στο Νεφέλωμα του Δακτυλίου λειτουργεί ως μια υπενθύμιση ότι το Σύμπαν δεν είναι μόνο χώρος γέννησης άστρων και πλανητών, αλλά και τόπος αναπόφευκτων κοσμικών καταστροφών ίσως και του δικού μας κόσμου.
Με πληροφορίες από το Scitechdaily
