Οι επιστήμονες γνωρίζουν εδώ και χρόνια ότι η Σελήνη συρρικνώνεται. Τα ίχνη αυτής της διαδικασίας είναι ορατά στην επιφάνειά της, με τη μορφή μικρών γεωλογικών σχηματισμών που δημιουργούνται καθώς ο φλοιός της πιέζεται και μετακινείται. Αν και καθένας από αυτούς είναι μικρός, η μελέτη τους επιτρέπει στους επιστήμονες να υπολογίσουν πόσο γρήγορα μικραίνει ο φυσικός δορυφόρος της Γης.
Νέα έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Planetary Science Journal, υπολογίζει εκ νέου τον ρυθμό συρρίκνωσης της Σελήνης. Η μελέτη έχει τίτλο «Ρήγματα επώθησης και η συστολή της Σελήνης στα τελευταία στάδια της εξέλιξής της» (Thrust Faulting and the Late-stage Contraction of the Moon) και κύριος συγγραφέας της είναι ο Τόμας Γουότερς από το Κέντρο Μελετών της Γης και των Πλανητών του Εθνικού Μουσείου Αεροπορίας και Διαστήματος Smithsonian.
Οι ερευνητές αξιοποίησαν εικόνες από το διαστημικό σκάφος Lunar Reconnaissance Orbiter της NASA, το οποίο παρατηρεί τη Σελήνη εδώ και 17 χρόνια. Η αποστολή έχει χαρτογραφήσει περισσότερο από το 98% της επιφάνειάς της, αποκαλύπτοντας χιλιάδες μικρά ρήγματα που κατανέμονται σε πολλές περιοχές.
«Η Σελήνη διαθέτει ένα παγκόσμιο δίκτυο χιλιάδων μικρών απότομων πρανών ρηγμάτων», αναφέρουν οι επιστήμονες, επισημαίνοντας ότι η έκταση αυτού του δικτύου έγινε αντιληπτή κυρίως μετά την έναρξη λειτουργίας του Lunar Reconnaissance Orbiter, το 2009. Οι αποστολές Apollo είχαν εντοπίσει ορισμένα τέτοια χαρακτηριστικά, αλλά δεν είχαν αποκαλύψει την πραγματική έκταση του φαινομένου.
Γιατί συρρικνώνεται η Σελήνη
Η αιτία βρίσκεται στο εσωτερικό της Σελήνης, το οποίο χάνει σταδιακά θερμότητα. Καθώς ο δορυφόρος ψύχεται, συστέλλεται, με αποτέλεσμα ο φλοιός του να συμπιέζεται και να δημιουργούνται ρήγματα στην επιφάνεια.
Η διαδικασία αυτή δεν είναι καινούργια. Σύμφωνα με τη μελέτη, η Σελήνη έχει υποστεί μικρή συρρίκνωση τα τελευταία 3,6 δισεκατομμύρια χρόνια, καθώς η γεωλογική της δραστηριότητα μεταβλήθηκε από μια περίοδο κατά την οποία ο φλοιός διαστελλόταν σε μια περίοδο κατά την οποία επικρατούν δυνάμεις συμπίεσης.
Στα πρώτα στάδια της εξέλιξής της, η εσωτερική θερμότητα συνέβαλε στη δημιουργία μεγάλων ρωγμών και επιμηκυμένων κοιλωμάτων στην επιφάνεια. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, η θερμότητα μειώθηκε και η Σελήνη πέρασε σταδιακά σε μια περίοδο ψύξης, κατά την οποία άρχισαν να σχηματίζονται τα ρήγματα που παρατηρούνται σήμερα.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τα συγκεκριμένα ρήγματα είναι σχετικά νεαρά, με ηλικία περίπου 300 έως 400 εκατομμυρίων ετών. Αν είχαν σχηματίζεται συνεχώς επί δισεκατομμύρια χρόνια, θα ήταν πιθανότατα πολύ μεγαλύτερα. Αντίστοιχοι σχηματισμοί στον Άρη, για παράδειγμα, φτάνουν σε ύψος εκατοντάδων μέτρων και σε μήκος δεκάδων ή ακόμη και εκατοντάδων χιλιομέτρων.
«Περισσότερα ρήγματα από όσα φανταζόμασταν»
Οι νέες παρατηρήσεις αποκάλυψαν πολύ περισσότερα ρήγματα από όσα περίμεναν οι επιστήμονες. Καθώς η Σελήνη ψύχεται και συρρικνώνεται, τμήματα του φλοιού ωθούνται προς τα πάνω, δημιουργώντας μικρά υψώματα και απότομα πρανή.
«Ο αριθμός αυτών των νεαρών ρηγμάτων που αποκαλύφθηκαν στις εικόνες του LROC είναι πολύ μεγαλύτερος από όσο είχα ποτέ φανταστεί», δήλωσε ο Τόμας Γουότερς.
Όπως εξηγεί, η διαδικασία δεν έχει σταματήσει. «Καθώς το εσωτερικό της Σελήνης συνεχίζει να ψύχεται και να συρρικνώνεται, αναμένεται ότι τόσο η ανάπτυξη των υπαρχόντων ρηγμάτων όσο και ο σχηματισμός νέων θα συνεχιστούν και σήμερα».
Πόσο γρήγορα μικραίνει η Σελήνη
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, η Σελήνη συρρικνώνεται κατά περίπου 6 έως 11 εκατοστά ανά εκατομμύριο χρόνια. Πρόκειται για μια εξαιρετικά αργή διαδικασία, που αντιστοιχεί σε περίπου 0,1 μικρόμετρα τον χρόνο, δηλαδή 0,0001 χιλιοστά.
Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος της διαφοράς, οι τεκτονικές πλάκες της Γης μετακινούνται κατά μέσο όρο περίπου 1,5 εκατοστό τον χρόνο. Και στους δύο πλανητικούς κόσμους, η απώλεια θερμότητας από το εσωτερικό τους συνδέεται με γεωλογικές μεταβολές.
Ωστόσο, η συρρίκνωση της Σελήνης δεν αποτελεί μόνο αντικείμενο επιστημονικής μελέτης. Η συνεχιζόμενη δημιουργία ρηγμάτων ενδέχεται να επηρεάσει την ασφάλεια των μελλοντικών αποστολών που θα επιχειρήσουν να προσεδαφιστούν ή να παραμείνουν στην επιφάνειά της.
Σεληνιακοί σεισμοί και κατολισθήσεις
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τα συγκεκριμένα ρήγματα ενδέχεται να συνδέονται με τους ρηχούς σεληνιακούς σεισμούς που είχαν καταγραφεί από τα όργανα της αποστολής Apollo 12. Παράλληλα, υπάρχουν ενδείξεις ότι σχετίζονται και με κατολισθήσεις.
Συγκρίνοντας εικόνες της σεληνιακής επιφάνειας που τραβήχτηκαν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές, οι ερευνητές εντόπισαν πρόσφατες κατολισθήσεις κοντά σε νεαρά ρήγματα. Η συσχέτιση αυτή υποδηλώνει ότι οι σεισμικές δονήσεις που προκαλούνται όταν μετακινούνται τα πετρώματα κατά μήκος των ρηγμάτων μπορεί να πυροδοτούν κατολισθήσεις.
Η ύπαρξη χιλιάδων ρηγμάτων σημαίνει ότι υπάρχουν πολλές πιθανές εστίες σεισμικής δραστηριότητας. Και καθώς η Σελήνη συνεχίζει να ψύχεται, η δημιουργία νέων ρηγμάτων και η μετακίνηση κατά μήκος των ήδη υπαρχόντων ενδέχεται να συνεχιστούν.
Οι επιστήμονες τονίζουν, επομένως, τη σημασία της δημιουργίας ενός ειδικού δικτύου γεωφυσικών οργάνων στη Σελήνη, το οποίο θα μπορούσε να καταγράφει τους σεισμούς και να βοηθήσει στον εντοπισμό των πηγών τους, αλλά και στην αξιολόγηση των κινδύνων για τις μελλοντικές αποστολές.
«Η πιθανότητα ενεργών ρηγμάτων στη Σελήνη αποτελεί ισχυρό επιχείρημα υπέρ της δημιουργίας ενός σεληνιακού γεωφυσικού δικτύου, το οποίο θα μπορούσε να προσδιορίσει τις πηγές των σεισμικών φαινομένων και τους πιθανούς κινδύνους που συνδέονται με αυτά», καταλήγουν οι ερευνητές.
Με πληροφορίες από το Universetoday
