Κάθε φορά που τίθεται το ζήτημα της επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια επανεμφανίζεται το ίδιο επιχείρημα, πολλές φορές και από εγχώριους φωστήρες: ότι το Αιγαίο θα «κλείσει», ότι θα περιοριστεί η διεθνής ναυσιπλοΐα, και ότι η Ελλάδα οφείλει να αφήσει «ελεύθερους διαύλους».
Πρόκειται για έναν μύθο. Το διεθνές δίκαιο είναι σαφές. Η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας δίνει σε όλα τα κράτη το δικαίωμα να επεκτείνουν τα χωρικά τους ύδατα έως τα 12 ναυτικά μίλια. Σχεδόν όλα τα κράτη έχουν επεκτείνει τα χωρικά τους ύδατα στα 12 μίλια, και πλέον αυτό είναι εθιμικός κανόνας. Οι εξαιρέσεις είναι πολύ λίγες. Η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας δεν προβλέπει, όμως, καμία υποχρέωση δημιουργίας ειδικών θαλάσσιων διαδρόμων ή ουδέτερων ζωνών. Η μόνη υποχρέωση είναι η αβλαβής διέλευση (innocent passage): τα πλοία μπορούν να περνούν, εφόσον δεν απειλούν την ασφάλεια ή την κυριαρχία του παράκτιου κράτους. Αυτό ακριβώς ισχύει σε όλο τον κόσμο.
Τι προβλέπει το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS)
Η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) δίνει σε κάθε κράτος το δικαίωμα επέκτασης χωρικών υδάτων έως 12 ν.μ. Δεν επιβάλλει τη δημιουργία «διαδρόμων» ή “διεθνών διαύλων” μέσα στα χωρικά ύδατα. Το μόνο που απαιτείται είναι η αβλαβής διέλευση, η οποία ορίζεται ως η συνεχής και ταχεία πλοήγηση ξένου πλοίου μέσα από την αιγιαλίτιδα ζώνη ενός κράτους. Ξένα πλοία μπορούν να περνούν από τα χωρικά ύδατα εφόσον δεν απειλούν την ασφάλεια, δεν κάνουν στρατιωτικές ασκήσεις, δεν συλλέγουν πληροφορίες, και δεν παραβιάζουν τελωνειακούς ή μεταναστευτικούς κανόνες. Το παράκτιο κράτος (π.χ. η Ελλάδα) μπορεί να ρυθμίζει αυτή τη διέλευση. Συγκεκριμένα, η αβλαβής διέλευση μπορεί να ανασταλεί όταν υπάρχει απειλή της εθνικής ασφάλειας ή της ειρήνης, παράνομη κυκλοφορία, ή λαθρεμπόριο ναρκωτικών.
Τι δεν υποχρεούται να κάνει η Ελλάδα
Η Ελλάδα δεν υποχρεούται να αφήσει «ουδέτερους» διαδρόμους μεταξύ νησιών, να διατηρεί διεθνή θαλάσσια περάσματα, να παραχωρεί ειδικά δικαιώματα στην Τουρκία ή σε άλλα κράτη, και να αναγνωρίσει καθεστώς “στενών” όπου δεν πληρούνται οι νομικές προϋποθέσεις.
Ειδικό καθεστώς διέλευσης (transit passage) ισχύει μόνο όταν ένα στενό συνδέει δύο τμήματα ανοιχτής θάλασσας ή ΑΟΖ, δεν υπάρχει εναλλακτική διαδρομή, και έχει διεθνή ναυσιπλοϊκή σημασία. Στο Αιγαίο υπάρχουν πολλαπλές εναλλακτικές θαλάσσιες οδοί, και δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις διεθνούς στενού. Άρα, δεν ενεργοποιείται αυτομάτως καθεστώς “ελεύθερης διέλευσης” τύπου Σουέζ ή Βοσπόρου.
Το Αιγαίο δεν είναι Σουέζ, ούτε Βόσπορος. Είναι ένας θαλάσσιος χώρος με πάμπολλα νησιά και πολλαπλές εναλλακτικές διαδρομές. Δεν πληροί τις προϋποθέσεις για ειδικό καθεστώς «διέλευσης διαμετακόμισης».
Όσοι μιλούν για «εγκλωβισμό» της ναυσιπλοΐας δεν επικαλούνται το διεθνές δίκαιο, αλλά επικαλούνται γεωπολιτικές σκοπιμότητες. Οι τουρκικοί ισχυρισμοί περί «εγκλωβισμού» ή «κλεισίματος του Αιγαίου» είναι πολιτικά επιχειρήματα, όχι νομικές υποχρεώσεις.
Η Ελλάδα δεν διεκδικεί κάτι εξαιρετικό. Διεκδικεί το αυτονόητο: ό,τι ισχύει για όλα τα κυρίαρχα κράτη να ισχύει και για αυτήν.
Η επέκταση στα 12 μίλια δεν είναι πρόκληση. Είναι εφαρμογή του διεθνούς δικαίου. Και το διεθνές δίκαιο δεν προβλέπει «διαδρόμους υποχώρησης».
* Ο Φάνης Τσουλουχάς, tsoulouhas.eu, είναι Καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, Μερσέντ. Αυτό το άρθρο περιέχει αυστηρά προσωπικές απόψεις που δεν αντιπροσωπεύουν το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας.
