Οι αγορές έχουν ήδη επιλέξει το κριτήριο με το οποίο θα κρίνουν τον νικητή στην αντιπαράθεση Ιράν–ΗΠΑ–Ισραήλ: τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ. Στη δική τους ανάγνωση, πρόκειται για ένα παίγνιο “όλα ή τίποτα”. Αν οι ΗΠΑ διασφαλίσουν τη διέλευση και τη ροή αργού από τον Κόλπο, θα θεωρηθεί ότι επικράτησαν. Αν όχι, το Ιράν θα έχει πετύχει μια στρατηγική νίκη. Σπάνια λειτουργεί η πραγματικότητα με όρους απόλυτης διχοτόμησης, «μαύρο–άσπρο». Γιατί άλλο είναι το ρολόι των αγορών και άλλο το ρολόι της γεωπολιτικής.
Στην ουσία δεν πρόκειται για binary framework, γιατί συγχέονται δύο διαφορετικοί στόχοι: οι αγορές σκέφτονται και αποφασίζουν με όρους ροής πετρελαίου, τιμών στην αλυσίδα του παγκόσμιου εμπορίου και, κυρίως, άμεσων και βραχυχρόνιων συνεπειών. Η γεωπολιτική, όμως, έχει άλλο ρολόι και λειτουργεί με διάρκεια, φθορά και αλυσιδωτές αντιδράσεις μεταξύ κρατών, όχι απλώς επενδυτών. Οι μεγάλες δυνάμεις δεν χάνουν επειδή αποτυγχάνουν να ελέγξουν ένα choke point, αλλά όταν εμπλακούν στον λάθος πόλεμο.
Άρα, αντί να ρωτήσουν οι αγορές «ποιος ελέγχει το Ορμούζ», μήπως θα έπρεπε να ρωτήσουν «ποιος μπορεί να αντέξει έναν παρατεταμένο πόλεμο»; Στην παρούσα φάση της ένοπλης σύρραξης, το Ιράν ακολουθεί τακτική φθοράς και οι ΗΠΑ τακτική γρήγορης, χειρουργικής, στρατηγικής επίδειξης ισχύος. Όμως, στον πόλεμο, η αντοχή στον πόνο συχνά νικά την υπεροχή της ισχύος.
Συνεπώς, ο κίνδυνος είναι να μετατραπεί ένα τοπικό μέτωπο σε συστημική σύγκρουση, προσελκύοντας τρίτους παίκτες. Μεγάλες δυνάμεις, όπως η Ρωσία και η Κίνα, περιφερειακοί παίκτες, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Τουρκία, το Πακιστάν και το Ιράκ, αλλά και εξαρτημένοι αποδέκτες των συνεπειών, όπως η Ινδία και η Ευρώπη, έχουν λόγο άμεσης ή έμμεσης εμπλοκής, πέραν αρκετών άλλων, και υφέρπουσες αντιπαραθέσεις τους θα μπορούσαν να δημιουργήσουν νέα, πολλαπλά μέτωπα και να παγώσουν άλλες αντιπαραθέσεις, όπως αυτή στην Ουκρανία. Σε μια τέτοια περίπτωση, η κλιμάκωση δεν είναι γραμμική αλλά εκθετική, και οι ΗΠΑ μάλλον απεύχονται μια τέτοια εξέλιξη, αφού βλάπτει τόσο την ισχύ τους όσο και τη διακηρυγμένη πολιτική τους για εστίαση σε εσωτερικά θέματα.
Όταν, όμως, η Ιστορία έχει κέφια, η επανάληψή της δεν είναι φάρσα αλλά blueprint (υπόδειγμα) για στρατηγικές και τακτικές αποφάσεις!
Η Σικελική εκστρατεία ξεκίνησε ως βοήθεια σε σύμμαχο. Φαινομενικά ήταν μια εύκολη, στρατιωτικά, επιχείρηση, αλλά μετατράπηκε σε μακρύ και δαπανηρό πόλεμο. Η κατάσταση κατέστη δραματική όταν η αθηναϊκή εισβολή προσέλκυσε νέους αντιπάλους, στο ίδιο αλλά και σε άλλα μέτωπα, οπότε κατέληξε σε στρατηγική καταστροφή. Η καταστροφή δεν επήλθε γιατί η Αθήνα ήταν αλλά αδύναμη, αλλά γιατί ενεπλάκη στο λάθος θέατρο επιχειρήσεων.
Ομοίως, σήμερα, έχουμε ένα περιφερειακό μέτωπο, συμμάχους που ζητούν υποστήριξη, αντιπάλους που καραδοκούν και περιμένουν ευκαιρία, οπότε η πιθανότητα εμπλοκής περισσότερων δυνάμεων και η διάχυση της σύγκρουσης είναι βάσιμη και υψηλή. Οι μεγάλες συγκρούσεις δεν ξεκινούν ως παγκόσμιες, αλλά καθίστανται στην πορεία.
Ο Αλκιβιάδης αποδείχτηκε χαρισματικός αλλά μοιραίος. Είδε ευκαιρίες εκεί που δεν έβλεπαν οι άλλοι άρχοντες, πήρε ρίσκα και κινητοποίησε συμμάχους. Όμως, το ρίσκο αποτελεί στρατηγική επιλογή, και ο ίδιος κατέστη μοιραίος όταν δεν σταμάτησε την κατάλληλη στιγμή. Άρα, αν ο Πρόεδρος Trump παίζει σήμερα τον ρόλο ενός σύγχρονου Αλκιβιάδη, τότε το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν διαθέτει τόλμη, αυτό το έχει ήδη αποδείξει, αλλά αν γνωρίζει πού πρέπει να σταματήσει.
Με λίγα λόγια, οι ΗΠΑ δεν χρειάζεται να καταλάβουν το Ορμούζ. Αν αποτελούσε στρατηγικό στόχο, θα το είχαν ήδη πράξει. Χρειάζεται, όμως, να διατηρήσουν την αποτροπή, να ελέγξουν την κλιμάκωση και να αποφύγουν έναν πολυμέτωπο πόλεμο, που, σε τελική ανάλυση, δεν συμφέρει κανέναν από τους συμμάχους τους. Με όρους που θα καταλάβαιναν τόσο ο Θουκυδίδης όσο και ο Sun Tzu, η πραγματική ισχύς δεν είναι να κερδίζεις κάθε μάχη, αλλά να επιλέγεις ποιες μάχες δεν πρέπει να δώσεις. Από τις εικόνες και πληροφορίες στα διεθνή μέσα ενημέρωσης, το προνόμιο της επιλογής το διατηρούν το Ισραήλ και οι ΗΠΑ, ακόμα και αν δεν είναι ξεκάθαρος ο στρατιωτικός σκοπός της κάθε δράσης και πρωτοβουλίας.
Άρα, το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι ποιος θα κλείσει το στενό, αλλά ποιος θα αποφύγει να εγκλωβιστεί σε πόλεμο φθοράς. Αν θυμηθεί κανείς τα γεγονότα του Σουέζ το 1956, οι αυτοκρατορίες δεν καταρρέουν όταν χάνουν τον έλεγχο μιας διαδρομής, αλλά όταν χάνουν τον έλεγχο των επιλογών τους. Αλλά και η γεωγραφία που ορίζει τη γεωστρατηγική μας θυμίζει ότι το Ορμούζ δεν είναι Σουέζ.
Το Ορμούζ μπορεί να είναι το πεδίο της μάχης. Η πραγματική δοκιμασία, όμως, είναι αν το Ισραήλ και οι ΗΠΑ θα αποφύγουν να εγκλωβιστούν στο αδιέξοδο μιας νέας Σικελίας. Γιατί οι μεγάλες δυνάμεις δεν κρίνονται μόνο από τις μάχες που δίνουν, αλλά από τις παγίδες που αποφεύγουν.
