Ως στρατηγικό λάθος χαρακτήρισε η Ούρσουλα φον Λάιεν την ευρωπαϊκή πολιτική των προηγούμενων ετών για την εγκατάλειψη της πυρηνικής ενέργειας ως μέσο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Στην ομιλία της στην συνδιάσκεψη κορυφής για την πυρηνική ενέργεια στις 10 Μαρτίου στο Παρίσι η πρόεδρος της Κομισιόν ανακοίνωσε επίσης την πρόθεση της ΕΕ να στηρίξει μέσω επιδοτήσεων την τεχνολογία των μικρών πυρηνικών αντιδραστήρων (SMR[1]), ώστε να δημιουργηθεί η τεχνοοικονομική βάση για την κατασκευή τους από τις αρχές της δεκαετίας του 2030 [1,2,3].
Πράγματι η συμμετοχή της πυρηνικής ενέργειας στο ευρωπαϊκό ηλεκτρικό μείγμα έχει υποχωρήσει πολύ τα τελευταία χρόνια, από το ένα τρίτο του συνολικού μεριδίου το 1990 μόλις στο 15% σήμερα, έχοντας αντικατασταθεί σε μεγάλο βαθμό από τις ΑΠΕ και κυρίως την ηλιακή και αιολική ενέργεια. Πέραν από την Γαλλία και το Βέλγιο, η Ουγγαρία, η Τσεχία και η Σλοβακία εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την πυρηνική ενέργεια, με την Πολωνία να αποσκοπεί και αυτή να ανοίξει το πρώτο της εργοστάσιο. Αυτές φαίνεται ότι ήταν οι χώρες που άσκησαν πίεση στην Κομισιόν για την επαναπροώθηση της πυρηνικής ενέργειας.
Η δυσπιστία όμως είναι μεγάλη και τα ερωτηματικά που υπάρχουν κυρίως γύρω από το οικονομικό σκέλος της τεχνολογίας είναι πολλά [1,4].
Για αρχή πρέπει να γίνει κατανοητό ποιες είναι οι διαφορές του νέου τύπου μικρών πυρηνικών αντιδραστήρων (SMR) από αντιδραστήρες παλαιού τύπου. Όπως προδίδει και το όνομα, οι νέου τύπου αντιδραστήρες είναι μικροί, έχοντας ισχύ έως 300 MW, δηλαδή το ένα τρίτο με ένα τέταρτο της ισχύος των κλασικών αντιδραστήρων (1000-1500 MW) και είναι αρθρωτοί. Κατασκευάζονται δηλαδή σε μικρότερα κομμάτια σε εργοστάσια τα οποία μετά μπορούν να συναρμολογηθούν στον τόπο εγκατάστασης, σε αντίθεση δηλαδή με τους παλιούς αντιδραστήρες, οι οποίοι κατασκευάζονταν εξ ολοκλήρου στον τόπο εγκατάστασης. Αυτό επιτρέπει άρα και την δημιουργία οικονομιών κλίμακας.
Με βάση τα τωρινά οικονομικά δεδομένα αυτός είναι και ο παράγοντας στον οποίον ποντάρουν οι Βρυξέλλες, ώστε να κάνουν την τεχνολογία ελκυστική.
Αυτό θα προϋπόθετε όμως την συμμετοχή πολλών χωρών της ΕΕ ώστε να δημιουργηθούν οι οικονομίες κλίμακας, όπως δήλωσε και η Φον ντερ Λάϊεν, ενώ η Κομισιόν προτίθεται να προβεί σε επιδοτήσεις ύψους 200 εκατομμυρίων ευρώ για την βελτίωση της τεχνολογίας. Παράλληλα οι νέοι αντιδραστήρες διαθέτουν και καλύτερα συστήματα παθητικής ασφαλείας, ψύξης, ευκολότερη διαχείριση των πυρηνικών αποβλήτων και θεωρητικά δυνητικά μικρότερο κόστος υλοποίησης [2,5,7].
Τότε ποιοι είναι οι λόγοι για τους οποίους μεγάλο μέρος των ευρωπαϊκών χωρών και κυρίως η γερμανική πολιτική αλλά και η επιστημονική βιβλιογραφία αντιμετωπίζει την τεχνολογία με δυσπιστία ή και εχθρότητα; Το κύριο κριτήριο είναι τα κόστη.
Το Ινστιτούτο Φράουνχοφερ υπολογίζει τα κόστη παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας[2] από την πυρηνική ενέργεια μεταξύ 13,6 και 49 σεντ ανά κιλοβατώρα, ενώ αντίστοιχα τα κόστη για τα φωτοβολταϊκά και τα αιολικά πάρκα κυμαίνονται στα 4,1-14,4 και 4,3-10,3 σεντ ανά κιλοβατώρα αντίστοιχα. Αυτά τα κόστη σε μία οικονομία ενέργειας που κινείται κυρίως από ιδιωτικές επενδύσεις σε συνδυασμό με την έλλειψη παραγωγών τέτοιων αντιδραστήρων που θα δεσμευτούν για την κατασκευή τους υπό συγκεκριμένους όρους απωθεί τους επενδυτές από το να προχωρήσουν στην υλοποίηση τέτοιων εργοστασίων παραγωγής ενέργειας. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο χώρες όπως η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο επιδοτούν τέτοια πρότζεκτ. Ακόμα και έτσι όμως η σύγχρονη εμπειρία έχει δείξει ότι αυτά συνήθως τα εργοστάσια αυτά υποκοστολογούνται και ξεφεύγουν των χρονοδιαγραμμάτων[3] [3,6,7,8,9].
Αυτά τα προβλήματα των μεγάλων εξόδων και των χρόνων κατασκευής φιλοδοξεί να λύσει το νέο μοντέλο παραγωγής μικρότερων αντιδραστήρων. Επειδή όμως η τεχνολογία δεν βρίσκεται ακόμα σε τόσο ώριμο στάδιο είναι δύσκολο να προβλεφθούν τα τελικά κόστη επένδυσης, ενώ υπάρχουν και πάνω από 80 διαφορετικά μοντέλα παραγωγής SMR. Επιπλέον απουσιάζει και η εμπειρία στην πράξη, καθώς σήμερα βρίσκονται σε πειραματική λειτουργία μόνο στην Ρωσία και στην Κίνα δύο πυρηνικοί σταθμοί τέτοιου τύπου. Η ανάγκη εδώ θα μπορούσε να προκύψει μόνο και από τον στόχο αντικατάστασης των 400 υπαρχόντων πυρηνικών αντιδραστήρων παγκοσμίως με χιλιάδες καινούργιου τύπου. Αυτή η απόφαση με την σειρά της θα δημιουργούσε και τα πλαίσια για τις οικονομίες κλίμακας κάνοντας την τεχνολογία πιο προσιτή. Αυτό θα απαιτούσε όμως μια κοινή γραμμή σε ευρωπαϊκό επίπεδο η οποία αυτή την στιγμή απουσιάζει [3,7,8].
Προσπαθώντας να δει κανείς το θέμα όμως σε ένα δεύτερο επίπεδο υπάρχουν και επιπλέον παράγοντες που επηρεάζουν την στάση απέναντι στην πυρηνική ενέργεια.
Η επέκταση των ΑΠΕ τα τελευταία χρόνια έχει αλλάξει την φύση των ηλεκτρικών δικτύων στην Ευρώπη. Το παλιό μοντέλο με την κεντρική παραγωγή ενέργειας (είτε με λιγνίτη, φυσικό αέριο και πυρηνικούς αντιδραστήρες) σήμαινε και ένα πιο μικρό, απλό και κεντρικοποιημένο σύστημα διανομής ηλεκτρικής ενέργειας. Η επέκταση των ΑΠΕ και το γεγονός ότι ένα αιολικό ή ένα πάρκο φωτοβολταϊκών έχουν μόνο ένα κλάσμα της ισχύος των παλαιού τύπου μονάδων παραγωγής ενέργειας καθιστά αναγκαία την ανάπτυξη ενός πιο διευρυμένου και πολύπλοκου δικτύου σε όλα τα επίπεδα τάσης. Αυτό αφορά τόσο τον μεγαλύτερο αριθμό μονάδων παραγωγής και την γεωγραφικής κατανομής του όσο και την πολυπλοκότητα διαχείρισης τους λόγω της περιορισμένης προβλεψιμότητας των ωρών παραγωγής. Αυτό με την σειρά του απαιτεί μεγάλες επενδύσεις για την επέκταση και τον εκσυγχρονισμού του δικτύου, κόστη τα οποία δεν βαραίνουν τους επενδυτές, αλλά στο τέλος πολλές φορές το κράτος και άρα τους φορολογούμενους.
Ακόμα όμως κι αν η Ευρώπη προχωρήσει στην επέκταση του νέου τύπου πυρηνικών αντιδραστήρων το δεύτερο μοντέλο δεν αναμένεται να αλλάξει ριζικά καθώς οι ΑΠΕ θα παραμένουν και ορθώς ένα σημαντικό κομμάτι του δικτύου ενέργειας. Με τον έναν ή τον άλλον τρόπο δηλαδή ο τρόπος παραγωγής ενέργειας επιδοτείται ούτως ή άλλως.
[1]: https://www.tagesschau.de/ausland/europa/eu-frankreich-atomkraft-von-der-leyen-100.html
[2]: https://www.spiegel.de/ausland/eu-ursula-von-der-leyen-bezeichnet-abkehr-von-atomkraft-als-strategischen-fehler-a-04e8ffd8-83de-4c99-a93a-343a941e5091
[3]: https://www1.wdr.de/nachrichten/atom-energie-mini-akw-wirtschaft-sicherheit-nrw-100.html
[4]: https://www.n-tv.de/politik/Von-der-Leyen-Abkehr-von-Atomkraft-war-strategischer-Fehler-id30451936.html
[5]: https://www.ansto.gov.au/news/small-modular-reactors-an-overview
[6]: https://www.enbw.com/unternehmen/themen/klimaschutz/kernkraft-kosten.html#:~:text=Atomstrom%20ist%20die%20teuerste%20Form,voraussichtlich%20rund%20170%20Milliarden%20Euro
[7]: https://www.zeit.de/wissen/2024-03/small-modular-reactors-mini-atomkraftwerk-energiepolitik-klimawandel?freebie=dcc53b3e
[8]: https://www.polarstern-energie.de/magazin/artikel/energietraeger-vergleich-stromgestehungskosten-bauzeit-anlagen/
[9]: Atomkraft: Frankreich schließt Reaktor Flamanville 3 ans Netz an – DER SPIEGEL
[1] Το ακρωνύμιο SMR χρησιμοποιείται για τις λέξεις Small Modular Reactor (στα ελληνικά Μικρός Αρθρωτός Αντιδραστήρας).
[2] Τα κόστη αυτά υπολογίζονται παίρνοντας υπόψιν όλα τα κόστη για την κατασκευή, την λειτουργία και την επένδυση συμπεριλαμβανομένων τόκων και την συνολική ενέργεια που θα παράξει το μέσο παραγωγής κατά την διάρκεια της ζωής του. Αυτά τα κόστη αφορούν το κόστος παραγωγής ενέργειας και όχι το κόστος που καταλήγει στον καταναλωτή.
[3] Επί παραδείγματι το τελευταίο γαλλικό πυρηνικό εργοστάσιο που μπήκε στο δίκτυο κόστισε 23,7 δισ. Ευρώ. Κόστος εξαπλάσιο του αρχικού προϋπολογισμού και η κατασκευή του διήρκησε 17 αντί για 5 χρόνια, παρόμοια προβλήματα αντιμετώπισε και η Φινλανδία με το τελευταίο της πυρηνικό εργοστάσιο.
