Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 αποτέλεσε όχι μόνο έναν εθνικό ξεσηκωμό, αλλά και ένα γεγονός με διεθνή απήχηση. Οι ιδέες της ελευθερίας και της εθνικής ανεξαρτησίας είχαν ήδη εξαπλωθεί στην Ευρώπη και στη Λατινική Αμερική, όπου οι λαοί αγωνίζονταν να αποτινάξουν την αποικιοκρατία της Ισπανίας. Έτσι, δεν είναι τυχαίο ότι υπήρξαν συναντήσεις και αλληλεπιδράσεις ανάμεσα σε Έλληνες και Λατινοαμερικανούς πολύ πριν το 1821.¹
Οι πρώτοι δεσμοί: Φρανσίσκο ντε Μιράντα και ο «ανώνυμος Κρεολός»
Η παλαιότερη γνωστή μορφή είναι ο Φρανσίσκο ντε Μιράντα (1750–1816), Βενεζουελάνος στρατηγός και «πρόδρομος της ανεξαρτησίας» της Λατινικής Αμερικής.² Πολέμησε στην Αμερικανική Επανάσταση, στη Γαλλική Επανάσταση και αφιέρωσε τη ζωή του στην ιδέα της απελευθέρωσης της Νότιας Αμερικής. Κατά τα ταξίδια του στην Ευρώπη, ιδίως στο Παρίσι, το Λονδίνο και τη Ρωσία, συνάντησε Έλληνες διανοούμενους και εμπόρους, συζητώντας για τα κοινά ιδανικά της ελευθερίας και της ανεξαρτησίας.³
Παρότι δεν πολέμησε στην Ελλάδα, ο Μιράντα θεωρείται το πρώτο σημείο επαφής ανάμεσα στον ελληνικό και τον λατινοαμερικανικό απελευθερωτικό αγώνα.⁴
Εκτός από τον Μιράντα, αναφέρεται και η παρουσία ενός ανώνυμου Κρεολού από τη Νότια Αμερική, που λίγο πριν το 1821 βρέθηκε ως μισθοφόρος στα Βαλκάνια και πολέμησε εναντίον των Οθωμανών.⁵ Οι λεπτομέρειες για την ταυτότητά του παραμένουν ασαφείς, ωστόσο η μαρτυρία αυτή δείχνει ότι η γέφυρα ανάμεσα στους δύο κόσμους είχε ήδη αρχίσει να χτίζεται πριν ξεσπάσει η Ελληνική Επανάσταση.
Πέδρο Καρρένο: από τη Ρούμελη στη Βενεζουέλα
Η πρώτη ξεκάθαρη περίπτωση Λατινοαμερικανού που πολέμησε στην Ελλάδα είναι ο Πέδρο Καρρένο, καταγόμενος από τη Βενεζουέλα (κατ’ άλλες πηγές από την Κολομβία).⁶ Έφτασε στην Ελλάδα το 1822 ως εθελοντής φιλέλληνας, πολέμησε σε μάχες στη Στερεά Ελλάδα και στην Πελοπόννησο, μοιραζόμενος τις κακουχίες με τους Έλληνες οπλαρχηγούς.
Μετά την ελληνική του εμπειρία, επέστρεψε στην πατρίδα του, όπου εντάχθηκε στον στρατό των επαναστατών υπό τον Σιμόν Μπολιβάρ, παίρνοντας μέρος στις τελευταίες φάσεις του απελευθερωτικού αγώνα.⁷ Ο Καρρένο αποτελεί μοναδική περίπτωση: πρώτα πολέμησε για την ελευθερία της Ελλάδας και έπειτα για την ανεξαρτησία της Λατινικής Αμερικής.
Λουδοβίκος (Λουίς) Βάσσιο Μαρτίνες: από το Μπουένος Άιρες στο Ναύπλιο
Αντίστροφη πορεία ακολούθησε ο Λουδοβίκος Βάσσιο Μαρτίνες, γεννημένος στο Μπουένος Άιρες της Αργεντινής.⁸ Νέος πολέμησε για την ανεξαρτησία της Αργεντινής και αργότερα αποφάσισε να συνεχίσει τον αγώνα του για την ελευθερία στην Ελλάδα. Στην Ελλάδα υπηρέτησε υπό τον Δημήτριο Υψηλάντη, έλαβε μέρος σε μάχες στην Πελοπόννησο και στη Στερεά Ελλάδα και διακρίθηκε για την ανδρεία του.
Σε αντίθεση με τον Καρρένο, ο Μαρτίνες δεν επέστρεψε ποτέ στην πατρίδα του. Παρέμεινε στην Ελλάδα και εντάχθηκε στον νεοσύστατο ελληνικό στρατό, φτάνοντας να αναγνωρίζεται ως αξιωματικός.⁹
Vicente de Rocaful και άλλοι λιγότερο γνωστοί
Οι πηγές αναφέρουν και άλλους Λατινοαμερικανούς, όπως τον Vicente de Rocaful, που καταγόταν πιθανότατα από το Περού ή τη Βενεζουέλα.¹⁰
Λέγεται ότι έφτασε στην Ελλάδα γύρω στο 1822 με ομάδα εθελοντών, αν και οι λεπτομέρειες για τη δράση του είναι περιορισμένες. Παρά την έλλειψη στοιχείων, η παρουσία τέτοιων μορφών ενισχύει την εικόνα μιας μικρής αλλά σημαντικής διασύνδεσης ανάμεσα στους δύο αγώνες.
Ένα κοινό όραμα
Τι ήταν αυτό που έφερε Λατινοαμερικανούς στην Ελλάδα και έκανε τους Έλληνες φιλέλληνες να θαυμάζουν τον Μπολιβάρ; Ήταν το κοινό όραμα της ελευθερίας και της αυτοδιάθεσης.¹¹
Οι Έλληνες πολεμούσαν να αποτινάξουν την οθωμανική κυριαρχία, ενώ οι λαοί της Νότιας Αμερικής αγωνίζονταν να απελευθερωθούν από την Ισπανία. Οι επαναστάσεις τους αποτελούσαν μέρος του ίδιου κύματος που σάρωνε τον κόσμο τον 19ο αιώνα, εμπνευσμένο από τα ιδανικά της Γαλλικής και της Αμερικανικής Επανάστασης.
Συμβολική σημασία
Ο αριθμός των Νοτιοαμερικανών που πολέμησαν στην Ελλάδα δεν ήταν μεγάλος, αλλά η σημασία τους είναι τεράστια. Από τον Μιράντα, που έθεσε τις πρώτες γέφυρες ιδεών, και τον ανώνυμο Κρεολό μισθοφόρο, έως τον Καρρένο και τον Μαρτίνες που έδωσαν το αίμα τους, η ιστορία αποδεικνύει ότι τα ιδανικά της ελευθερίας δεν γνώριζαν σύνορα. Οι μορφές αυτές συνδέουν συμβολικά τις δύο άκρες του Ατλαντικού, κάνοντας την Ελληνική Επανάσταση και τους πολέμους της Λατινικής Αμερικής μέρος μιας κοινής ιστορίας για την ανεξαρτησία των λαών.¹²
—
Υποσημειώσεις:
1. Demetropoulou-Leon, Margarita. «Philhellenism and the Greek War of Independence.» Balkan Studies, vol. 20, 1979, σ. 45.
2. Arana, Marie. Bolívar: American Liberator. Simon & Schuster, 2013, σ. 38.
3. Archivo del General Miranda, τόμ. 3, σ. 112.
4. Woodhouse, C. M. The Philhellenes. London: Hodder and Stoughton, 1969, σ. 12.
5. Rojas, Arístides. Historia de la revolución de Venezuela. Caracas, 1890, σ. 77.
6. Clogg, Richard. A Concise History of Greece. Cambridge University Press, 1992, σ. 95.
7. Lynch, John. Simón Bolívar: A Life. Yale University Press, 2006, σ. 123.
8. Woodhouse, C. M., ό.π., σ. 114.
9. Καραμπελιάς, Γιώργος. 1821: Η Παλιγγενεσία. Αθήνα: Εναλλακτικές Εκδόσεις, 2021, σ. 142.
10. Demetropoulou-Leon, ό.π., σ. 47.
11. Koliopoulos, John S., & Veremis, Thanos M. Greece: The Modern Sequel. London: Hurst & Company, 2002, σ. 89.
12. Woodhouse, C. M., ό.π., σ. 115; Arana, ό.π., σ. 42.
Γάλλοι, Άγγλοι, Γερμανοί, Ιταλοί και άλλοι σύμμαχοι των Οθωμανών, εν μέσω των αγώνων των Ελλήνων – HuffPost –
Γάλλοι, Άγγλοι, Γερμανοί, Ιταλοί και άλλοι σύμμαχοι των Οθωμανών, εν μέσω των αγώνων των Ελλήνων – HuffPost –
Άγνωστες πτυχές της ιστορίας.
Σχέσεις Οθωμανών με Δυτικές δυνάμεις εν μέσω των αγώνων των Ελλήνων – HuffPost –
