Ούτε η Ρωσία ούτε η Κίνα βλέπουν τη Γροιλανδία per se στην άμεση σφαίρα επιρροής τους. Αυτό είναι ένα πρόσχημα (pretext) του Προέδρου Τράμπ. Αλλά, τόσο η Ρωσία όσο και η Κίνα έχουν αυξήσει την δραστηριότητά τους στην Αρκτική. Συνεπώς οι ΗΠΑ θέτουν την απόκτηση ή τον έλεγχο της Γροιλανδίας ως τρόπο για να αποτρέψουν στρατηγική πρόσβαση των αντιπάλων τους.
Η Γροιλανδία βρίσκεται στην αρκτική περιοχή, κοντά σε όλους τους μεγάλους χερσαίους πόλους της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής. Ελέγχει κρίσιμες θαλάσσιες και αεροπορικές οδούς. Η αμερικανική στρατιωτική παρουσία και η δυνατότητα επέκτασης υποδομών είναι στρατηγικής σημασίας. Επίσης, η περιοχή είναι πλούσια σε κοιτάσματα πετρελαίου, φυσικού αερίου και κρίσιμων μετάλλων.
Αν και οι ΗΠΑ έχουν ήδη στρατιωτική παρουσία με βάση τη διμερή συμφωνία με τη Δανία, η κυριαρχία της Γροιλανδίας ανήκει στο βασίλειο της Δανίας και οποιαδήποτε αλλαγή στην κυριαρχία θα απαιτούσε ρητή συμφωνία των δύο πλευρών. Μια στρατιωτική κατάληψη θα θεωρούνταν πράξη πολέμου κατά συμμαχικού κράτους.
Το πρόσφατο προκαταρκτικό πλαίσιο συμφωνίας που ανακοινώθηκε με το ΝΑΤΟ δεν είναι μια τελική διεθνής συνθήκη. Το πλαίσιο στοχεύει να αποκλιμακώσει την κρίση και να τοποθετήσει την Αρκτική και τη Γροιλανδία στο επίκεντρο της συλλογικής ασφάλειας του ΝΑΤΟ με σεβασμό στην κυριαρχία της Δανίας και της Γροιλανδίας.
Η συμφωνία του 1951 μεταξύ ΗΠΑ–Δανίας, που ήδη επιτρέπει στις ΗΠΑ στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία, προβλέπεται να επανεξεταστεί ώστε να ενισχυθούν οι δυνατότητες και να καλυφθούν οι σύγχρονες ανάγκες ασφάλειας στην Αρκτική. Το πλαίσιο περιλαμβάνει τη δέσμευση για διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ, Δανίας και Γροιλανδίας, χωρίς να αμφισβητείται η κυριαρχία. Το μοντέλο που εξετάζεται είναι παρόμοιο με αυτό των δύο βρετανικών στρατιωτικών βάσεων στην Κύπρο. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ τόνισε ότι το πλαίσιο απαιτεί από όλα τα κράτη μέλη να αυξήσουν τη δέσμευσή τους στην ασφάλεια της Αρκτικής, αντί να περιορίζεται σε μονομερές αμερικανικό πρόγραμμα.
Τι αλλάζει πρακτικά με το πλαίσιο
- Περισσότερη ΝΑΤΟϊκή παρουσία στην Αρκτική.
- Οι ΗΠΑ αποκτούν μεγαλύτερη πρόσβαση, ενώ όλα γίνονται με συναίνεση και υπό ΝΑΤΟϊκή ομπρέλα.
- Στέλνεται μήνυμα αποτροπής προς Ρωσία και Κίνα.
Ποιοι κερδίζουν
1. Το ΝΑΤΟ ως θεσμός
- Αποφεύγει εσωτερική διάσπαση μεταξύ συμμάχων.
- Μετατρέπει μια διμερή κρίση ΗΠΑ–Δανίας σε συλλογικό σχέδιο ασφάλειας.
- Αναβαθμίζει θεσμικά την Αρκτική ως επιχειρησιακό του χώρο.
2. Ηνωμένες Πολιτείες
- Εξασφαλίζουν αυξημένη στρατιωτική πρόσβαση στη Γροιλανδία χωρίς νομικό ή πολιτικό κόστος κατάληψης.
- Πετυχαίνουν τον βασικό στόχο της ασφάλειας και της αποτροπής μέσω ΝΑΤΟ.
3. Δανία
- Διατηρεί πλήρως την κυριαρχία της.
- Διεθνοποιεί την ασφάλεια της Γροιλανδίας, άρα δεν μένει μόνη απέναντι σε πιέσεις.
- Ενισχύει τον ρόλο της εντός ΝΑΤΟ.
4. Γροιλανδία
- Αποτρέπει κάθε συζήτηση «αγοράς» ή μεταβίβασης.
- Αποκτά λόγο και ορατότητα σε ζητήματα διεθνούς ασφάλειας.
- Ενισχύει τη διαπραγματευτική της θέση έναντι Δανίας και συμμάχων.
Ποιοί χάνουν
1. Ρωσία
- Βλέπει το ΝΑΤΟ να εδραιώνεται θεσμικά στην Αρκτική.
- Μειώνεται ο χώρος για «γκρίζες ζώνες» ή μονομερείς κινήσεις.
2. Κίνα
- Περιορίζεται η δυνατότητα οικονομικής ή τεχνολογικής διείσδυσης στη Γροιλανδία.
- Ενισχύεται η αντίληψη ότι η Αρκτική είναι δυτικός χώρος ασφαλείας, και όχι ουδέτερη αγορά.
Ποιοι κερδίζουν και χάνουν
Η Ευρωπαϊκή Ένωση
- Κερδίζει μεν σε ασφάλεια μέσω ΝΑΤΟ.
- Χάνει δε σε αυτονομία, καθώς η λύση είναι ατλαντική και όχι ευρωπαϊκή.
Συμπέρασμα
Έχουμε εκτόνωση της κρίσης με πολιτικό «win-win».
* Ο Φάνης Τσουλουχάς, tsoulouhas.eu, είναι Καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, Μερσέντ. Αυτό το άρθρο περιέχει αυστηρά προσωπικές απόψεις που δεν αντιπροσωπεύουν το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας.
