Κατ’ αρχάς συνιστώ σε όλους να πάρουν μιά υδρόγειο σφαίρα και να την κοιτάξουν, ή τουλάχιστον να πάνε στο Google Earth. Προσωπικά στην πρόσφατη πτήση μου από Ελλάδα κοίταζα το χάρτη με την υδρόγειο μπροστά από το κάθισμά μου και μου άνοιξε τα μάτια. Οι προσωπικές μου εκτιμήσεις συνοψίζονται ως εξής. Διαβαίνουμε εποχή πολιτικής, οικονομικής και στρατιωτικής σύγκρουσης Δύσης με Ανατολή. Ο παγκόσμιος χάρτης έχει γίνει τουλάχιστον διπολικός. Η τράπουλα ξανα-ανακατεύεται. Το κύριο μέλημα του Προέδρου Τράμπ είναι η Κίνα και πως θα την αποδυναμώσει. Ο Τράμπ θέλει να αποδυναμώσει το μέτωπο Ρωσίας-Κίνας-Ιράν. Τον ενδιαφέρει η Αμερικανική οικονομία και η παντοκρατορία του δολαρίου. Θέλει να αποδυναμώσει τους BRICS. Ο Τράμπ θέλει να ελέγχει το Δυτικό ημισφαίριο. Έτσι εξηγείται η Βενεζουέλα, η Γροιλανδία, και πιθανώς η Κούβα και η Νικαράγουα αργότερα.
Πώς σκέφτεται ο Τράμπ
Η πολιτική του σκέψη στηρίζεται στο δούναι και λαβείν. Εστιάζεται στους φυσικούς πόρους (πετρέλαιο, φυσικό αέριο και σπάνιες γαίες), που εξηγείται από τη ραγδαία αύξηση του πληθυσμού και τις ανάγκες της τεχνολογίας. Δίνει μόνο όταν λαμβάνει φυσικούς πόρους ως αντάλλαγμα ή ενισχύει την αμυντική ασφάλεια της Αμερικής.
Χρησιμοποιεί πάντα την ίδια στρατηγική που στηρίζεται σε τέσσερις πυλώνες:
(1) Προσπαθεί να κερδίσει κάτι από το τίποτα ή με το λιγότερο δυνατόν κόστος.
(2) Σαν επιχειρηματίας, βασίζεται σε αυτό που στη Διοίκηση Επιχειρήσεων λέμε «tender offer vs hostile take over», στα Ελληνικά «τρυφερή προσφορά εναντίον εχθρικής εξαγοράς». Δηλαδή, ξεκινά με τη λογική ότι θα σου κάνει μια καλή προσφορά που δεν μπορείς να αρνηθείς, και καταλήγει να σε απειλεί με κατάληψη.
(3) Βασίζεται στο «madman theory», δηλαδή στη στρατηγική του τρελού, (προσοχή, δεν ισχυρίζομαι ότι είναι τρελός). Την στρατηγική αυτή ανέδειξε πρώτος ο Ρίτσαρντ Νίξον, επιδιώκοντας να επηρεάσει τις διεθνείς σχέσεις εμφανιζόμενος ως απρόβλεπτος και δυνητικά ανορθολογικός, καθιστώντας έτσι τις απειλές του πιο αξιόπιστες.
(4) Βασίζεται στο «game of chicken», δηλαδή στο παίγνιο της κότας, θέλοντας να δεί ποιός θα φοβηθεί και θα υποχωρήσει πρώτος.
Η βασική στρατηγική των ΗΠΑ
Πρώτον, σημειώστε ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν να πολεμήσουν ταυτόχρονα εναντίον της Κίνας και της Ρωσίας. Παρότι η Αμερική έχει στρατιωτικό προϋπολογισμό 850 δις δολάρια, ενώ η Ρωσία περίπου 145 δις και η Κίνα περίπου 250 δις, απευθείας σύγκρουση Αμερικής με Κίνα και Ρωσία, δεδομένης της δύναμης πυρός, θα είναι καταστροφική για όλους, ή Πύρρεια νίκη για την Αμερική.
Δεύτερον, οι ΗΠΑ πήραν ένα μεγάλο μάθημα στο Ιράκ κατά τον Δεύτερο Πόλεμο του Κόλπου και στο Αφγανιστάν. Το κόστος του πολέμου με συντηρητικές εκτιμήσεις ήταν 4-6 τρις δολάρια, ενώ 4,500 Αμερικανοί στρατιώτες πέθαναν στο Ιράκ και 2,400 πέθαναν στο Αφγανιστάν. Όταν πηγαίναμε στα malls βλέπαμε στρατιώτες που είχαν επιστρέψει ακρωτηριασμένοι.
Πολλοί λέγαμε ότι αν ήθελε ο George Bush ο νεώτερος να ξεφορτωθεί τον Σαντάμ Χουσείν, γιατί δεν έκανε μια ειδική επιχείρηση χωρίς μεγάλο κόστος και παράπλευρες απώλειες. Από πληροφορίες που έχω, ξέρετε πως πήρε την απόφαση ο «George W.» να πάει στο Ιράκ; Τον ρώτησαν «τι κάνουμε με τον Σαντάμ;» και απάντησε «f… Σαντάμ» (αντικαταστήστε το f με το τρίτο γράμμα της αλφαβήτου). Μάλλον δεν υπήρχε εκτεταμένη συζήτηση, προετοιμασία, ολοκληρωμένο σχέδιο, και στρατηγική εξόδου (exit strategy).
Αυτό το μάθημα το έμαθαν οι ΗΠΑ και γι’ αυτό έκαναν χειρουργική επίθεση στη Βενεζουέλα. Επίσης, δεν ανέτρεψαν πλήρως το καθεστώς, διότι όπως έμαθαν στο Ιράκ, όταν το κάνεις αυτό, ιδίως με αυταρχικά καθεστώτα, «all hell breaks loose» δηλαδή διαλύονται όλοι οι θεσμοί.
Άρα, αν υπάρξει επέμβαση των ΗΠΑ κάπου αλλού, να αναμένουμε χειρουργικές ειδικές αποστολές όπως στη Βενεζουέλα, ή πλήγματα από αέρα και θάλασσα όπως στο Ιράν. Προσχεδιασμένη ανάμειξη επί του εδάφους σε μεγάλη κλίμακα ουσιαστικά αποκλείεται, δεδομένης και της δέσμευσης του Τράμπ να τερματίσει τους πολέμους.
Ουκρανία
Σε σχέση με την Ουκρανία, δουλειά δεν γίνεται χωρίς Αμερικανικά στρατεύματα στο έδαφος, γεγονός όμως που θα οδηγούσε μαθηματικά σε γενικευμένο τρίτο παγκόσμιο πόλεμο, πέρα από τον προσωρινό υβριδικό.
Ο Τραμπ και οι σύμβουλοί του καταλαβαίνουν ότι για να σωθεί η Ουκρανία χρειάζεται πολλά τρισεκατομμύρια δολάρια, κάτι που δεν θέλει η Αμερική να δώσει. Τον μέσο Αμερικανό ψηφοφόρο δεν τον ενδιαφέρει η Ουκρανία αλλά η τσέπη του και οι φόροι που πληρώνει. Για αυτό το λόγο και τους λόγους που ανέφερα πριν, ο Τράμπ θυσίασε την Ουκρανία όπως το έχω αναφέρει σε αρθρογραφία μήνες πριν. Το πρόβλημα για συμφωνία είναι ότι η Ρωσία ζητά όλο το Ντομπάς πού έχει στρατηγική σημασία.
Βενεζουέλα
Ο Τράμπ ξεκίνησε με τη Βενεζουέλα επειδή τη θεωρούσε αγκάθι στα πλευρά των ΗΠΑ. Η Μόσχα είχε επενδύσει στο καθεστώς Μαδούρο, αλλά η Ρωσία απάντησε με χλιαρές ανακοινώσεις. Η Ρωσία δεν διαθέτει την δυνατότητα να παρεμβαίνει σε πολλαπλά γεωγραφικά θέατρα. Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, δεν έχει εκτεταμένο δίκτυο στρατιωτικών βάσεων, δεν διαθέτει πλεονάζοντες οικονομικούς πόρους, και δεν μπορεί να αντέξει νέες συγκρούσεις και κυρώσεις. Οι παρούσες κυρώσεις είχαν μεγάλο αντίκτυπο.
Εναλλακτικά, η Βενεζουέλα μετατράπηκε σε διαπραγματευτικό κόστος σε έναν ευρύτερο γεωπολιτικό συσχετισμό με τη Δύση.
Κούβα
Ενώ στην Βενεζουέλα υπήρχε πρόσχημα, ουσιαστικά δεν υπάρχει πρόσχημα επέμβασης στην Κούβα. Στη Βενεζουέλα ήταν κυρίως το εμπόριο ναρκωτικών. Στην Κούβα τι είναι; Η φτώχεια; Αυτό ισχύει δεκαετίες λόγω του εμπάργκο. Επίσης, στην Βενεζουέλα ο λαός δεν υποστήριζε ουσιαστικά τον Μαδούρο. Στην Κούβα όσοι δεν υποστηρίζαν το καθεστώς έχουν φύγει, συμπεριλαμβανομένης της οικογένειας του Μάρκο Ρούμπιο. Οπότε οι ΗΠΑ μάλλον αφήνουν την Κούβα στο έλεός της μέχρι το καθεστώς να πέσει μόνο του. Βέβαια ο Τράμπ τώρα εκτοξεύει απειλές να διακόψει πλήρως τον εφοδιασμό πετρελαίου στο νησί.
Ιράν και Τουρκία
Το Ιράν έχει ένα θεοκρατικό καθεστώς. Οι ΗΠΑ προτιμούν να πέσει από μέσα, από το λαό. Πήγαν να κάνουν ένα πλήγμα, αλλά τους σταμάτησε το Ισραήλ. Τι θα κάνουν στο μέλλον είναι άγνωστο. Αλλά από ότι φαίνεται ετοιμάζουν νέο πλήγμα με την αρμάδα που στείλανε. Με βάση αυτά που είπα προηγουμένως, αν η Αμερική επέμβει, θα επέμβει χειρουργικά και με πλήγματα από αέρα και θάλασσα.
Όπως και να πέσει το καθεστώς όμως, εικάζω ότι μπορεί να υπάρχουν συνέπειες για την Τουρκία. Δηλαδή μην εκπλαγείτε αν υπάρχει άλλη μία λαϊκή εξέγερση στην Τουρκία. Επίσης, υπάρχει μία πιθανότητα, αλλά όχι μεγάλη, να δούμε το Κουρδιστάν σαν νέο κράτος, καθότι οι Κούρδοι πολέμησαν το Ισλαμικό Κράτος, και αυτό οι ΗΠΑ δεν μπορούν να το αγνοούν. Και αν η Τουρκία δεν απομακρυνθεί από τον άξονα Ρωσίας-Κίνας-Ιράν, δεν είναι απίθανο στο μέλλον να χάσει τον έλεγχο των Στενών.
Ταιβάν
Η Κίνα αναζητά παράθυρο ευκαιρίας για να καταλάβει την Ταιβάν, και δεδομένης της νέας μοιρασιάς της τράπουλας, αμφιβάλλω αν η Αμερική θα αντιδράσει πραγματικά.
Αφήνω την Γροιλανδία για ξεχωριστό άρθρο. Εν τέλει, δύσκολοι καιροί.
* Ο Φάνης Τσουλουχάς, tsoulouhas.eu, είναι Καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, Μερσέντ. Αυτό το άρθρο περιέχει αυστηρά προσωπικές απόψεις που δεν αντιπροσωπεύουν το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας.
