War Remnants Museum – Χο Τσι Μινχ (Σαϊγκόν)
Το Μουσείο Υπολειμμάτων του Πολέμου στο Χο Τσι Μινχ (Σαϊγκόν) τα αφηγείται όλα μέσα από μια εκτενή συλλογή αντικειμένων, φωτογραφιών και εγγράφων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις φρικαλεότητες που προκλήθηκαν από τη χρήση ναπάλμ, χημικών όπλων και άλλων πολεμικών μηχανών. Στο μουσειακό αφήγημα, η συλλογή όπλων του Αμερικανικού στρατού προβάλλει τον ρόλο του στις διώξεις, τα βασανιστήρια, τις σφαγές, τον βομβαρδισμό χωριών, νοσοκομείων, σχολείων, και αθώων ανθρώπων.
Το μουσείο περιλαμβάνει ακόμη καλά τεκμηριωμένες μαρτυρίες Αμερικανών στρατιωτών που δεν μπόρεσαν να σιωπήσουν για τις φρικαλεότητες του πολέμου αφότου επέστρεψαν στην πατρίδα τους. Ο πόλεμος διήρκεσε περίπου 20 χρόνια, πριν τελειώσει το 1975.
Οι φωτογράφοι του πολέμου
Άλλα τμήματα του μουσείου είναι αφιερωμένα στο διεθνές αντιπολεμικό κίνημα και στο έργο δημοσιογράφων και φωτογράφων που κατέγραψαν τον πόλεμο. Εκεί περιλαμβάνονται 204 φωτογραφίες περισσότερων από 130 πολεμικών ανταποκριτών από 11 χώρες, που πέθαναν κάνοντας τη δουλειά τους.
«Είναι δύσκολο να κοιτάζει κανείς φωτογραφίες από φρικαλεότητες, όπως η διαβόητη σφαγή εκατοντάδων αμάχων στο My Lai το 1968, ή οι επιθέσεις με τον πορτοκαλί παράγοντα (Agent Orange), τα θύματα του οποίου εξακολουθούν να στοιχειώνουν το Βιετνάμ», γράφει σε άρθρο του ο Αμερικανός δημοσιογράφος John Gottberg Anderson.
Ο προαύλιος χώρος
Στον προαύλιο χώρο του μουσείου εκτίθενται στρατιωτικά οχήματα, ελικόπτερα και μαχητικά αεροσκάφη που χρησιμοποιήθηκαν και από τις δύο πλευρές στη διάρκεια της σύγκρουσης.
Φυλακές και βασανιστήρια
Ακριβώς δίπλα υπάρχει ένα αντίγραφο φυλακής που θυμίζει βασανιστήρια και τιμωρίες, όπως τον διαβόητο θάλαμο απομόνωσης, το «κλουβί της τίγρης», και μια γκιλοτίνα από την εποχή της γαλλικής αποικιοκρατίας.
Εδώ η μαρτυρία ενός κρατούμενου: «Προκειμένου να αυξήσουν τη ζημιά από τα χτυπήματα, οι δεσμοφύλακες αφαιρούσαν το πλαστικό μέρος του ηλεκτρικού μαστίγιου. Έτσι, όταν χτυπούσαν έναν κρατούμενο, το μαστίγιο γαντζωνόταν στη σάρκα του και το αίμα τιναζόταν παντού. Σε λιγότερο από έναν μήνα, οι περισσότεροι από τους συντρόφους μας ήταν εξαντλημένοι, παράλυτοι και σοβαρά τραυματισμένοι. Δεν υπήρξε ποτέ τόσο τραγική κατάσταση. Οι κρατούμενοι έτρωγαν σκέτο ρύζι και κρατούσαν το αλάτι για να καυτηριάζουν τις πληγές τους».
(Ngo Tung Chinh, πρώην κρατούμενος των φυλακών ανηλίκων Da Lat, ήρωας των Λαϊκών Ενόπλων Δυνάμεων του Βιετνάμ).
Σε αριθμούς
Σε άλλον πίνακα του μουσείου διαβάζουμε:
Στη διάρκεια του πολέμου του Βιετνάμ:
- 3 εκατομμύρια Βιετναμέζοι σκοτώθηκαν, μεταξύ των οποίων 2 εκατομμύρια πολίτες
- 2 εκατομμύρια τραυματίες
- 300.000 αγνοούμενοι
Ο πορτοκαλί παράγοντας (Agent Orange)
Από το 1961 έως το 1971, ο στρατός των ΗΠΑ πραγματοποίησε 19.905 αποστολές, ψεκάζοντας ολόκληρες περιοχές με περίπου 80 εκατομμύρια λίτρα τοξικών χημικών ουσιών. Το 61% αυτών ήταν ο πορτοκαλί παράγοντας, ένα εξαιρετικά τοξικό και θανατηφόρο κοκτέιλ που περιέχει διοξίνη. Ονομάστηκε έτσι από την πορτοκαλί λωρίδα γύρω από κάθε βαρέλι των 55 γαλονιών αποθήκευσης.
Οι ψεκασμοί σε πάνω από 20.000 χωριά, περιλάμβαναν το ένα τέταρτο της συνολικής έκτασης του νοτίου Βιετνάμ. Το 86% της μολυσμένης περιοχής ψεκάστηκε περισσότερες από δύο φορές και το 11% περισσότερες από 10.
Αρχικός στόχος ήταν η καταστροφή των δασών και των διατροφικών πόρων ώστε να ανακοπεί ο βορειοβιετναμέζικος ανταρτοπόλεμος. Η χρήση του πορτοκαλί παράγοντα έφτασε στο αποκορύφωμα στη διάρκεια της επιχείρησης ‘Ranch Hand’, στην οποία ψεκάστηκαν 4,5 εκατομμύρια στρέμματα γης (περίπου 450.000 εκτάρια).
Ο Αμερικανός δημοσιογράφος John Gottberg Anderson αναπαράγει τη ζοφερή κληρονομιά του πολέμου:
«Έως και 3 εκατομμύρια Βιετναμέζοι υπέστησαν παραμορφωτικά τραύματα ή ασθένειες ως αποτέλεσμα της έκθεσης στις χημικές ουσίες. Η τρίτη, ακόμη και η τέταρτη γενιά θυμάτων εξακολουθούν να εμφανίζουν γενετικές αναπηρίες. Ο Διεθνής Ερυθρός Σταυρός εκτιμά ότι έως και 1 εκατομμύριο άνθρωποι μπορεί να εξακολουθούν να έχουν προβλήματα υγείας».
Εδώ η 43χρονη Bui Thi Lam κρατά στην αγκαλιά της την 8χρονη, τελείως τυφλή, κόρη της, Hien. Τα δύο παιδιά της γεννήθηκαν μετά την Επιχείρηση Ranch Hand, αλλά και τα δύο είναι εκ γενετής τυφλά, καθώς ο πατέρας τους είχε πολεμήσει στις περιοχές που είχαν ψεκαστεί κατά τη διάρκεια του πολέμου.
(Ha Noi, 1981).
Θύματα αυτής της ανελέητης έκθεσης δεν ήταν μόνο Βιετναμέζοι. Αμερικανοί στρατιώτες, που αγνοούσαν τον κίνδυνο, εμφάνισαν σοβαρά προβλήματα και καρκίνους αφότου επέστρεψαν στη χώρα τους. Κάποιοι απέκτησαν παιδιά που γεννήθηκαν με δυσμορφίες.
Η Jennifer, ένα κορίτσι δυόμισι ετών, γεννήθηκε μετά την επιστροφή του πατέρα της, Daniel Loney, από το Βιετνάμ. Έχει μια συγγενή ανωμαλία στο δεξί χέρι.
(Philadelphia, 1982).
Ο πορτοκαλί παράγοντας δεν επηρέαζε άμεσα τα θύματά του. Το προσωπικό που συμμετείχε στην ανάμειξη, τη φόρτωση και την αποθήκευση της χημικής ουσίας ήταν άμεσα εκτεθειμένο. Οι στρατιώτες συχνά χρησιμοποιούσαν τα άδεια βαρέλια για καύση σκουπιδιών, ενίοτε δε, και για μπάρμπεκιου. Οι πηγές του νερού και το μολυσμένο έδαφος υπήρξαν εξίσου επιβαρυντικά και για τους ίδιους. Υπάρχουν εκτιμήσεις ότι περίπου 300.000 βετεράνοι έχουν πεθάνει από την έκθεση στον πορτοκαλί παράγοντα, αριθμός σχεδόν πέντε φορές μεγαλύτερος από τους 58.000 που πέθαναν σε μάχη.
Ομοίως, τα μακροχρόνια χημικά υπολείμματα στο έδαφος, το νερό και την τροφική αλυσίδα εξακολουθούν να εγείρουν ανησυχίες.
Αμερικανική βοήθεια για μολυσμένα εδάφη
Υπήρξε πάντως ένα 10ετές έργο (2009-2018), ύψους 103,5 εκατομμυρίων δολαρίων για την απομάκρυνση και τον περιορισμό μολυσμένου με διοξίνες εδάφους και ιζημάτων στο αεροδρόμιο Danang. Το υπουργείο Άμυνας του Βιετνάμ συνεργάστηκε με την Υπηρεσία Διεθνούς Ανάπτυξης των ΗΠΑ (The U.S. Agency for International Development – USAID) για την υλοποίηση του. Με την τεχνολογία ‘Θερμικής Απορρόφησης εντός σωρού (In-Pile Thermal Desorption – IPTD)’, θερμαίνεται το έδαφος στους 335°C, προκαλώντας τη διάσπαση των ενώσεων διοξίνης σε μη τοξικά συστατικά. Έτσι επιτυγχάνεται η εξάτμιση των ρύπων, οι οποίοι στη συνέχεια συλλέγονται μέσω συστήματος απορρόφησης ατμών και καθαρίζονται πριν απελευθερωθούν στην ατμόσφαιρα. Υποτίθεται ότι τηρούνται όλα τα πρότυπα για την ανθρώπινη υγεία, το περιβάλλον, τους εργαζόμενους και τους κατοίκους.
Κάποια στιγμή, πριν πετάξουμε από το αεροδρόμιο Danang προς Ανόι, δεν απέφυγα μια φευγαλέα σκέψη ότι μπορεί να εισπνεύσαμε μικρά υπόλοιπα πορτοκαλί παράγοντα…
Το BBC, σε άρθρο του 2019, αναφέρει και την περίπτωση του αεροδρομίου Bien Hoa, έξω από το Χο Τσι Μινχ, την πιο μολυσμένη από πορτοκαλί παράγοντα περιοχή στη χώρα:
«Εκεί, τέσσερις δεκαετίες μετά το τέλος του πολέμου οι ΗΠΑ ξεκίνησαν μια επιχείρηση καθαρισμού πολλών εκατομμυρίων δολαρίων. Στο Bien Hoa η χημική ουσία έχει μολύνει το έδαφος και έχει διαρρεύσει σε κοντινά ποτάμια. Η ποσότητα διοξίνης στην περιοχή είναι τέσσερις φορές μεγαλύτερη από αυτή που βρέθηκε στο αεροδρόμιο Ντανάνγκ. Το πρόγραμμα θα κοστίσει 183 εκατομμύρια δολάρια».
«Μεταξύ των εκατομμυρίων ανθρώπων που έχουν επηρεαστεί από τον πορτοκαλί παράγοντα, περιλαμβάνονται και 150.000 παιδιά που γεννήθηκαν με σοβαρές γενετικές ανωμαλίες», συμπληρώνει το άρθρο.
Όμως η χρηματοδότηση για τον καθαρισμό του πορτοκαλί παράγοντα στην αεροπορική βάση Bien Hoa σταμάτησε το 2025, λόγω περικοπών της κυβέρνησης Τραμπ στην USAID. Παρότι ξεπάγωσε μια εβδομάδα αργότερα, δεν είναι σαφές εάν τα κεφάλαια ρέουν ή πώς θα εκταμιευθούν, καθώς δεν έχουν απομείνει υπάλληλοι της USAID για τη διαχείριση των προγραμμάτων.
Οι διακοπές αυτές στην παροχή βοήθειας συμβαίνουν καθώς οι ΗΠΑ και το Βιετνάμ προετοιμάζονται να γιορτάσουν την 50ή επέτειο από το τέλος του πολέμου και την 30ή από την ομαλοποίηση των σχέσεων τους, γράφει το άρθρο.
Αμερικανικές πηγές αναφέρουν
Η ιστοσελίδα ‘Air Force Historical Support Vision’ (Ιστορικό όραμα υποστήριξης της Πολεμικής Αεροπορίας) αναφέρεται στην Επιχείρηση Ranch Hand:
«Το 1961, ο Πρόεδρος Νγκο Ντιν Ντιέμ του Νοτίου Βιετνάμ ζήτησε από τις Ηνωμένες Πολιτείες να διεξάγουν εναέριους ψεκασμούς ζιζανιοκτόνων στη χώρα του. Τον Αύγουστο του ίδιου έτους, η Πολεμική Αεροπορία του Νοτίου Βιετνάμ ξεκίνησε επιχειρήσεις ζιζανιοκτόνων με αμερικανική βοήθεια».
Αναφέρει επίσης: «Τον Νοέμβριο του 1961, ο Πρόεδρος Κένεντι ενέκρινε τη χρήση ζιζανιοκτόνων, αλλά μόνο ως ένα περιορισμένο πείραμα που απαιτούσε τη συμμετοχή του Νοτίου Βιετνάμ».
… Πιο κάτω γράφει: «Σταδιακά, οι περιορισμοί χαλάρωσαν»…
Η ιστοσελίδα του Υπουργείου για θέματα των Βετεράνων των ΗΠΑ (‘US department of Veterans Affairs’) αναφέρει: «Ο στρατός ψέκασε με τον πορτοκαλί παράγοντα και άλλα ζιζανιοκτόνα κατά τη διάρκεια του πολέμου του Βιετνάμ. Στους βετεράνους που ενδέχεται να έχουν εκτεθεί στον πορτοκαλί παράγοντα περιλαμβάνονται και όσοι πέταξαν ή εργάστηκαν σε αεροσκάφη C-123.
Η VA (Veterans Affairs) προσφέρει στους επιλέξιμους Βετεράνους μια δωρεάν εξέταση υγείας για πιθανά χρόνια προβλήματα υγείας που σχετίζονται με την έκθεση στον πορτοκαλί παράγοντα. Η VA προσφέρει επίσης υγειονομική περίθαλψη, αποζημίωση αναπηρίας και άλλα οφέλη σε επιλέξιμους Βετεράνους, καθώς και οφέλη για τα παιδιά Βετεράνων του Βιετνάμ που έχουν δισχιδή ράχη. Τα εξαρτώμενα μέλη και οι επιζώντες ενδέχεται επίσης να είναι επιλέξιμοι για άλλα οφέλη».
Ούτε λέξη για αποζημιώσεις Βιετναμέζων πολιτών.
Συνειρμικά, σήμερα κάποιος θα μπορούσε να αναρωτηθεί αν θα υπάρξει ένα μελλοντικό Μουσείο Υπολειμμάτων του πολέμου στο Ιράν και αν θα μπορέσει ποτέ να αποζημιωθεί ο λαός του από τις χρόνιες στρεβλώσεις του θεοκρατικού καθεστώτος και από την επιθετικότητα μιας υπερδύναμης.
*Οι φωτογραφίες είναι της Φωτεινής Μαλτέζου
