Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επισκέφθηκε το Ριάντ (στις 3 Φεβρουαρίου) και το Κάιρο (στις 4 Φεβρουαρίου). Η επίσκεψη Ερντογάν στα δύο σημαντικά αραβικά κράτη σηματοδοτεί την αναθέρμανση των σχέσεων μεταξύ της Τουρκίας και των δύο χωρών. Για αρκετά χρόνια, η Τουρκία διατηρούσε ανταγωνιστικές σχέσεις τόσο με τη Σαουδική Αραβία όσο και με την Αίγυπτο. Αυτό οφειλόταν κυρίως στην τουρκική υποστήριξη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και στις προσπάθειες του Ερντογάν για την εγκαθίδρυση τουρκικής ηγεμονίας στην ευρύτερη Μέση Ανατολή.
Τα τελευταία δυόμισι χρόνια, ωστόσο, οι σχέσεις τους έχουν βελτιωθεί σημαντικά. Αυτό κατέστη σαφές με τη σύναψη σειράς σημαντικών συμφωνιών, περιλαμβανομένων και εκείνων στον τομέα της αμυντικής συνεργασίας. Ο πόλεμος στη Γάζα συνέβαλε στην περαιτέρω αναθέρμανση των σχέσεων μεταξύ της Άγκυρας και του άξονα Ριάντ–Καΐρου.
Τι άλλαξε τώρα;
Το τελευταίο διάστημα παρατηρείται η ανάδειξη ενός άξονα Ισραήλ–Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων (ΗΑΕ), ο οποίος φαίνεται να απειλεί τα συμφέροντα και των τριών κρατών.
Κατά την επίσκεψή του στη Σαουδική Αραβία, ο Ερντογάν συναντήθηκε με τον πρίγκιπα διάδοχο –και ντε φάκτο ηγέτη της χώρας– Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν. Σε κοινή τους διακήρυξη, οι δύο ηγέτες κατηγόρησαν εμμέσως τις πολιτικές των ΗΑΕ και, με πιο άμεσο τρόπο, εκείνες του Ισραήλ στα περιφερειακά ζητήματα, με έμφαση στη Σομαλία, το Σουδάν, την Υεμένη και τη Συρία. Πιο συγκεκριμένα, ο Ερντογάν και ο μπιν Σαλμάν καταδίκασαν:
1. την ισραηλινή αναγνώριση της αποσχισθείσας Δημοκρατίας της Σομαλιλάνδης, η οποία διατηρεί στενές σχέσεις και με τα ΗΑΕ,
2. τις προσπάθειες των ΗΑΕ για τη διχοτόμηση της Υεμένης, μέσω της υποστήριξης των αποσχιστικών δυνάμεων του Νότου,
3. την υποστήριξη των ΗΑΕ προς τις Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης (RSF), οι οποίες μάχονται κατά των Σουδανικών Ενόπλων Δυνάμεων, καθώς και
4. την ισραηλινή κατοχή συριακών εδαφών πέραν των Υψιπέδων του Γκολάν.
Στη συνέχεια, οι δύο πλευρές συμφώνησαν στην εντατικοποίηση της συνεργασίας τους σε στρατιωτικά και αμυντικά ζητήματα.
Οι πολιτικές του Ισραήλ και των ΗΑΕ στις προαναφερθείσες περιπτώσεις πλήττουν σοβαρά τα σαουδαραβικά συμφέροντα και τη θέση του βασιλείου στην περιοχή. Το Ριάντ επιθυμεί τη σταθερότητα στην περιφέρεια, καθώς η γενικευμένη αστάθεια θα μπορούσε δυνητικά να απειλήσει και την εσωτερική του σταθερότητα. Υψίστης σημασίας για τη Σαουδική Αραβία είναι και η Υεμένη, με την οποία συνορεύει και από την οποία έχει δεχθεί στο παρελθόν επιθέσεις στο έδαφός της. Επιπλέον, το σαουδαραβικό βασίλειο δεν επιθυμεί την ανάδυση ισραηλινής ηγεμονίας στη Μέση Ανατολή. Αυτός αποτελεί και έναν από τους λόγους της από κοινού υποστήριξης προς τον Άχμεντ αλ-Σάραα στη Συρία, καθώς και προς τη Σομαλία. Επομένως, οι ανάγκες της Σαουδικής Αραβίας φαίνεται να συμβαδίζουν με εκείνες της Τουρκίας.
Στο Κάιρο, η συνάντηση του Ερντογάν με τον Αμπντέλ Φατάχ αλ-Σίσι απέδωσε επίσης καρπούς. Οι δύο χώρες υπέγραψαν αμυντική συμφωνία, η οποία φαίνεται να μεταβάλλει τα γεωπολιτικά δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο και την ευρύτερη περιοχή. Παράλληλα, συνεργάζονται στενά στην υποστήριξη του Σουδανικού Στρατού εναντίον των RSF.
Η Αίγυπτος επιδιώκει, μεταξύ άλλων, τη διατήρηση ενός ενωμένου Σουδάν, το οποίο θα μπορούσε να λειτουργήσει ως σύμμαχος στο ζήτημα του Μεγάλου Φράγματος της Αναγέννησης (GERD) απέναντι στην Αιθιοπία.
Η Τουρκία, από την πλευρά της, επιδιώκει να διασφαλίσει την παρουσία της στην Ερυθρά Θάλασσα και να αποτρέψει τη δημιουργία ενός στρατηγικού τόξου στο Κέρας της Αφρικής και τη Βόρεια Αφρική υπό την ηγεσία των ΗΑΕ.
Αντιστοίχως, οι δύο χώρες στηρίζουν τη Σομαλία. Η Τουρκία έχει επενδύσει σημαντικά στη χώρα και επιδιώκει να αποτρέψει την περαιτέρω αποδυνάμωση του σομαλικού κράτους μέσω της εμπλοκής Ισραηλινών και Εμιρατινών. Η Αίγυπτος, από την άλλη πλευρά, συνδέει την επιβίωση της Σομαλίας με την αντιμετώπιση της Αιθιοπίας, η οποία επιχειρεί να εξασφαλίσει διέξοδο στη θάλασσα μέσω της Σομαλιλάνδης.
Οι νέες ισορροπίες μεταβάλλουν ριζικά το σκηνικό στην ευρύτερη Μέση Ανατολή και τις συνδεόμενες με αυτήν περιοχές, οδηγώντας σε αναδιαμόρφωση των συνεργασιών μεταξύ κρατών που μέχρι πρότινος ανταγωνίζονταν μεταξύ τους. Η δυναμική του αναδυόμενου άξονα Ισραήλ–ΗΑΕ είναι ανεπιθύμητη για το τρίο Τουρκίας–Σαουδικής Αραβίας–Αιγύπτου, και οι επισκέψεις του Τούρκου προέδρου στο Ριάντ και το Κάιρο εντάσσονται σε μια πολιτική αποτροπής που φαίνεται να ακολουθούν τα τρία μουσουλμανικά κράτη και οι σύμμαχοί τους στην περιοχή.
