Αναμφίλεκτα, η καταλυτική συμβολή του Θουκυδίδη στο ρεαλιστικό υπόδειγμα της διεθνούς πολιτικής, αποτελεί μια διαχρονική επιστημονική παραδοχή, με την επικαιρότητα του έργου του να αναφέρεται ενδεικτικά με τον περίφημο όρο της Θουκυδίδειας Παγίδας, που εφηύρε και χρησιμοποίησε ο Graham Allison, επιχειρώντας να καταδείξει την άναρχη φύση και τον εγγενή ανταγωνισμό του διεθνούς συστήματος.
Αντίστοιχα επίκαιρος ο Θουκυδίδης και με την υιοθέτηση του τριπτύχου της φιλοδοξίας, της επιβολής της ισχύος και της επιβίωσης, διάχυτου στον Διάλογο Αθηναίων -Μηλίων, αναδεικνύοντας τοιουτοτρόπως τα όρια της πολιτικής της Ουδετερότητας και τις αλληλεπιδράσεις των δρώντων στο υπαρξιακό δίλημμα Ειρήνης και Πολέμου υπό καθεστώς ανισορροπίας ισχύος.
Παραταύτα η επικαιρότητα του έργου του Μεγάλου Αθηναίου δεν εξαντλείται ούτε συμπυκνώνεται στα ανωτέρω παραδείγματα.
Ο Θουκυδίδης στο magnum opus του, αναφέρεται στην εσωτερική/ενδοκρατική διάσταση της πολιτικής (Innenpolitik) ως αναπόσπαστο κομμάτι της υψηλής στρατηγικής του κράτους και υπεισέρχεται στη στρατηγική διαδικασία λήψης αποφάσεων ως υβριδικό μοντέλο ορθολογικών και μη ορθολογικών στοιχείων τα οποία σε συνδυασμό με τις εξωτερικές -συστημικές πιέσεις και μεταβολές, δημιουργούν κατά τη σύγχρονη ορολογία το “παράδοξο της επιλογής ως προς την λήψη της απόφασης”.
Τουτέστιν η απόφαση λαμβάνεται έχοντας μια υπερβολική γκάμα επιλογών και πληθώρα πληροφοριών με το πλαίσιο όμως να λειτουργεί par excellence προς την ικανοποίηση του δημόσιου αισθήματος (satisficing the public) και της εξυπηρέτησης των εθνικών συμφερόντων ευθυγραμμισμένων προς την εξασφάλιση της αποδοχής της κοινής γνώμης εν προκειμένω της πόλεως-κράτους.
Ως εκ τούτου, ο Περικλής υιοθετεί την έμμεση προσέγγιση και επιλέγει μια υβριδική στρατηγική εξουθένωσης και φθοράς εναντίον της Σπάρτης κατορθώνοντας να πείσει αρχικά τους Αθηναίους για την ορθότητα της επιλογής του αλλά στη συνέχεια μετά τον Λοιμό υπαναχωρεί στις πιέσεις που δημιουργούνται στη αθηναϊκή κοινή γνώμη για υιοθέτηση πιο άμεσης επιθετικής στρατηγικής για να απαλλαγεί η Αθήνα απ τον κλοιό των δυνάμεων του Αρχίδαμου στην Αττική.
Ως εκ τούτου παρά τη πληθώρα πληροφοριών και τη δυνατότητα ευέλικτης προσαρμογής καθώς οι δυνάμεις Σπαρτιατών και Πελοποννησίων στην Αττική είχαν εξαντλήσει τη δυναμική τους, εντούτοις η στρατηγική κουλτούρα των Αθηναίων μεταβάλλεται ριζικά αλλάζει ο στρατηγικός στόχος και προκρίνεται η οριζόντια κλιμάκωση, (σε μεγάλο γεωγραφικό εύρος), γεγονός που οδηγεί αναπόφευκτα στην επέκταση του μετώπου αρχικά στη Μακεδονία (με τον Κλέωνα να πρωτοστατεί μετά τον θάνατο του Περικλή απ τον Μεγάλο Λοιμό) και στη συνέχεια στη Σικελία με καταστροφικά αποτελέσματα, καθώς η νέα επεκτατική στρατηγική της Αθήνας δημιούργησε συσπείρωση και συστοίχιση πολλαπλών αντιπάλων εναντίον της.
Ο Θουκυδίδης εμπλέκεται στη σκιαγράφηση των ιδιαιτέρων χαρακτηριστικών των κέντρων λήψης αποφάσεων στρατηγικού χαρακτήρα, των εμπλεκομένων πλευρών, αλλά και στην υπόδειξη της αλληλεξάρτησης των διαφορετικών επιπέδων διαμόρφωσης της πολιτικής-στρατηγικής επιλογής αμφοτέρων.
Τουτέστιν αναδεικνύεται τόσο η καταλυτική επίδραση της Προσωπικότητας που απαντά στο δίλημμα Ειρήνης και Πολέμου κατά τρόπον Στρατηγικό (Περικλής/Αρχίδαμος Κλέων/Βρασίδας, Νικίας-Αλκιβιάδης/ Γύλιππος), όσο και το εσωτερικό περιβάλλον (συμπεριλαμβανομένης της κοινής γνώμης με σημερινούς όρους) στο οποίο εκκολάπτεται ο συνολικός μηχανισμός επιβίωσης του κράτους και διαμορφώνεται η αντίστοιχη στρατηγική κουλτούρα που άπτεται της διαδικασίας καθεαυτής της λήψης αποφάσεων.
Αναντίλεκτα, το πλαίσιο ανάλυσης του Θουκυδίδη αναφορικά με τη φιλοσοφία λήψης της Απόφασης σε στρατηγικό επίπεδο, αφορά την διττή φύση του μοντέλου λήψης αποφάσεων σε διακρατικό πλαίσιο, γεγονός ιδιαιτέρως σημαντικό και διδακτικό και για τον 21ο αιώνα, καθώς περιλαμβάνει δομικές και εσωτερικές παραμέτρους που μετατρέπουν δια της αλληλεπίδρασης τον μηχανισμό λήψης αποφάσεων είτε σε πολύτιμο στοιχείο υπεροχής ( asset) είτε σε στοιχείο αποσταθεροποίησης (liability).
Ταυτόχρονα όμως υπεισέρχεται στο κολοσσιαίο ζήτημα της στρατηγικής απόφασης καθεαυτής και ιδιαίτερα στα κίνητρα και τις παρορμήσεις που διέπουν τους ηγέτες-λήπτες αποφάσεων, γεγονός που καθορίζει τη λεγόμενη “γκρίζα περιοχή σε επίπεδο απόφασης” σε συνθήκες μεγάλης αβεβαιότητας υπαρξιακού κινδύνου και υψηλού ρίσκου.
Η αλληλεξάρτηση των επιπέδων ανάλυσης αποτελεί δομικό χαρακτηριστικό της διεθνούς πολιτικής στον 21ο αιώνα. Ο Θουκυδίδης αποτελεί τον Πιονιέρο της διεθνούς θεωρίας που αναδεικνύει τη πολυδιάστατη πολυπαραγοντική στρατηγική συμπεριφορά των κρατών και την αλληλεπίδραση εσωτερικού-εξωτερικού πεδίου στη στρατηγική λήψη αποφάσεων.
*
Το άρθρο αποτελεί κομμάτι (μετ) του Επικείμενου Ερευνητικού Συγγράμματος Thucydides ‘s Strategic Outlook revisited:Power Transition and Internal -External dynamics in 21st Century International Politics, στα Geneva Papers του GCSP.
