Οι πρόσφατες δηλώσεις του Ντόναλτ Τραμπ «Δεν χρειάζομαι το Διεθνές Δίκαιο, όριό μου είναι η ηθική μου και το μυαλό μου» αποκαλύπτουν την επιμελώς κρυμμένη αλήθεια ότι διαχρονικά το Διεθνές Δίκαιο είναι δύο ταχυτήτων και δεσμεύει τους ισχυρούς μόνο εφόσον εξυπηρετεί τα συμφέροντά τους. Οι δε μη ισχυροί το επικαλούνται και προσφεύγουν σε αυτό γιατί νομίζουν ότι έτσι θα εξασφαλίσουν την προστασία των ισχυρών, κάτι που ισχύει εφόσον δεν προσκρούσει σε ισχυρότερα συμφέροντα, ή το χρησιμοποιούν σαν άλλοθι για παραχωρήσεις στο όνομα του διεθνούς δικαίου.
Έχει αποδειχθεί ιστορικά ότι το Διεθνές Δίκαιο δεν είναι πανάκεια για την προστασία των μικρών χωρών από εξωτερικές προσβολές, ούτε οι συμμαχίες μεταξύ κρατών, γιατί έχουν προβλεφθεί δικλείδες μη εφαρμογής των δεσμεύσεων, όπως το άρθρο 5 της συνθήκης του ΝΑΤΟ, που παρέχει προστασία σε κράτη-μέλη για πολεμικές προσβολές μόνο από κράτη μη μέλη. Άλλωστε, για να λειτουργήσει μια αμυντική συμμαχία πρέπει να υπάρχει κοινό προσβαλλόμενο συμφέρον, ενώ τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. δεν συνδέονται με αμυντική συμμαχία μεταξύ τους. Επιπλέον, για τα περισσότερα από αυτά το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι οι business, ακόμη και οπλικών συστημάτων, με εχθρούς κρατών-μελών.
Διεθνές Δίκαιο είναι το σύνολο των διεθνών κανόνων, συμβάσεων ή συνθηκών που διέπουν τις σχέσεις μεταξύ κρατών, διεθνών οργανισμών και διεθνών νομικών οντοτήτων σε πολλούς τομείς, όπως της διεθνούς κυριαρχίας, του δικαίου της θάλασσας, της προστασίας του περιβάλλοντος, του διαστήματος, των μεταφορών, των διπλωματικών, οικονομικών και εμπορικών σχέσεων μεταξύ κρατών, της πολιτιστικής κληρονομιάς, των πνευματικών δικαιωμάτων, του δικαίου του πολέμου, των αμάχων, των προσφύγων, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων κ.λπ.
Επίσης καθορίζει τον τρόπο, τη διαδικασία και τα όργανα που επιλύουν τις μεταξύ κρατών διαφορές, ελέγχουν την τήρηση των συνθηκών και επιβάλλουν κυρώσεις, όπου αυτό προβλέπεται από τις διεθνείς συνθήκες, με την προϋπόθεση ότι η υπόλογη χώρα έχει προσχωρήσει σε αυτές.
Η συστημική κατάρτιση των διεθνών συνθηκών ανάγεται στους κανόνες που έθεσε το 1815 το Συνέδριο της Βιέννης και έκτοτε καταρτίστηκαν και επικυρώθηκαν πολλές χιλιάδες διεθνείς συνθήκες, που παράγουν διεθνές και εσωτερικό δίκαιο. Βάσει διεθνών συνθηκών ιδρύθηκαν και λειτουργούν αξιόπιστοι διεθνείς οργανισμοί, όπως η Κοινωνία των Εθνών, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, η Ευρωπαϊκή Ένωση, το ΝΑΤΟ κ.λπ.
Υπό την αιγίδα των οργανισμών αυτών ιδρύθηκαν και λειτουργούν ειδικοί οργανισμοί που προσφέρουν πολύτιμες υπηρεσίες στην ανθρωπότητα, όπως ο Ερυθρός Σταυρός, ο ΠΟΥ, η UNESCO, η UNICEF, ο FAO κ.λπ., αλλά και διεθνή δικαστήρια, όπως το Διεθνές Δικαστήριο και το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο που εδρεύουν στη Χάγη, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και το ΕΔΑΔ, καθώς και ειδικά δικαστήρια που συνιστώνται ad hoc. Μόνο υπό την αιγίδα του ΟΗΕ λειτουργούν 350 οργανισμοί, ενώ στην Ε.Ε. σχεδόν αντίστοιχοι οργανισμοί και προγράμματα.
Με το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και το μοίρασμα από τους νικητές της Ευρώπης έπρεπε να μπει τάξη στο χάος που προκάλεσε ο πόλεμος και να εξασφαλιστεί η ειρήνη. Για τον σκοπό αυτό ιδρύθηκε ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών σε αντικατάσταση της Κοινωνίας των Εθνών, που έκλεισε τον ιστορικό της κύκλο.
Με τον πρόλογο του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ οι λαοί που τον υπογράφουν δηλώνουν: «Είμαστε αποφασισμένοι να σώσουμε τις επόμενες γενιές από τη μάστιγα του πολέμου, να διακηρύξουμε την πίστη μας σε θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, στην αξιοπρέπεια και αξία του ανθρώπου και σε ίσα δικαιώματα μεταξύ μικρών και μεγάλων εθνών και να δημιουργήσουμε προϋποθέσεις κάτω από τις οποίες μπορεί να υπάρξει δικαιοσύνη και σεβασμός προς τις υποχρεώσεις που προκύπτουν από τις συνθήκες και άλλες πηγές του διεθνούς δικαίου».
Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ έχει αρμοδιότητα να παρεμβαίνει σε ένοπλες συγκρούσεις μεταξύ κρατών και να επιβάλλει κυρώσεις, κυρίως οικονομικές, στον επιτιθέμενο, αλλά συνήθως η λήψη απόφασης για κυρώσεις μπλοκάρεται από το veto κάποιου μόνιμου μέλους, όπως συνέβη για την επιβολή κυρώσεων στην Τουρκία για την εισβολή στην Κύπρο.
Μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων με πυρηνικά όπλα διατηρείται μια κατ’ επίφαση ειρηνική κατάσταση, που οφείλεται στην ισορροπία του τρόμου και στην τήρηση των κόκκινων γραμμών που κάθε μία χαράσσει για την προστασία των συμφερόντων της και των συμμάχων της, τους οποίους πολλές φορές ανενδοίαστα ξεπουλά για πιο επωφελές deal.
Με το προεκλογικό σύνθημα–πρόγραμμα του Ντόναλτ Τραμπ «Make America Great Again – MAGA», που αμέσως μετά την εκλογή του ως Προέδρου των ΗΠΑ άρχισε να υλοποιείται, διαφάνηκε η πολιτική που θα ακολουθούσε ως πλανητάρχης για μια παγκόσμια New Order, που θα ενεργεί μονομερώς με μόνη νομιμοποίηση τις έκτακτες εξουσίες του ως Προέδρου των ΗΠΑ και με βάση το δόγμα του δικαίου του ισχυρότερου, όπως αυτό διαμορφώνεται κατά περίπτωση, χωρίς να δεσμεύεται από το Διεθνές Δίκαιο, με μόνο όριο την ηθική του και το μυαλό του.
Δηλαδή, παραπάνω από την απόλυτη εξουσία, γιατί αυτή στηρίζεται σε σύστημα κανόνων, αλλά κάτι σαν «L’État c’est moi», με κανόνες που ορίζονται από τον ίδιο. Ενώ οι δημοκρατικοί θεσμοί, που μπορούν να περιορίσουν την απόλυτη εξουσία του και είχαν καταστήσει κάποτε τις ΗΠΑ πρότυπο δημοκρατίας, να μη θέλουν ή να μη μπορούν να ασκήσουν τον θεσμικό τους ρόλο.
Κάθε όμως παραβίαση της δημοκρατικής νομιμότητας έχει κόστος στο εσωτερικό της χώρας, με τη μη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών και τη διάκριση των εξουσιών, κατά παραμερισμό της νομοθετικής και δικαστικής εξουσίας, και τη δημιουργία αισθήματος έλλειψης δημόσιας ασφάλειας από τη δράση της ICE, και στο εξωτερικό, με τον μη σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο και τις δεσμεύσεις του, όπως συνέβη με το κόψιμο των χορηγιών στον ΟΗΕ και τις οργανώσεις του, με συνέπεια να ατονήσει η δράση τους και την αμφιλεγόμενη μεταχείριση παλιών συμμάχων χωρών.
Σε κάθε περίπτωση, οι μέχρι τώρα μονομερείς και ενάντια στις επιταγές του Διεθνούς Δικαίου ενέργειες του Τραμπ, όπως η απαγωγή του Προέδρου της Βενεζουέλας Μαδούρο και η παραπομπή του σε δίκη στη Νέα Υόρκη με την κατηγορία της εμπορίας ναρκωτικών, η δια της βίας ανάληψη της διακυβέρνησης της Βενεζουέλας από τις ΗΠΑ, καθώς και οι εξαγγελίες για επεμβάσεις στην Κούβα, την Κολομβία και το Ιράν, και η με κάθε μέσον – ακόμη και με στρατιωτική εισβολή – απόκτηση της Γροιλανδίας, που είναι συνδεδεμένη με την Ε.Ε., αποτελούν ένα επικίνδυνο διακύβευμα για την παγκόσμια ειρήνη.
Εξάλλου, υπάρχει μέγιστος κίνδυνος όχι μόνο οι μεγάλες δυνάμεις να μιμηθούν αυτή την τακτική για να λύσουν τις διαφορές με τους γείτονές τους, που μέχρι τώρα τηρούσαν σώφρονα τακτική, με ένοπλες συρράξεις, και έτσι να ανοίξουν οι ασκοί του Αιόλου, ελπίζω όχι με χρήση πυρηνικών όπλων, γιατί υπάρχει ο φόβος πυρηνικών αντιποίνων, που καμιά αμυντική ασπίδα δεν μπορεί να εξουδετερώσει τελείως.
Φαίνεται ότι ήλθε το τέλος των ψευδαισθήσεων, τουλάχιστον για τις μικρές χώρες, για τις δυνατότητες του Διεθνούς Δικαίου για την ειρηνική διευθέτηση των μεταξύ τους διαφορών. Για τις μεγάλες δυνάμεις, λόγω της ισορροπίας του τρόμου, θα διατηρηθεί μια αμοιβαία επιφυλακή.
Έτσι, θα υπάρξει ένα καινούργιο, κυρίως οικονομικό, μοίρασμα του κόσμου βάσει καινούργιων διεθνών κανόνων που θα πηγάζουν από το δίκαιο του ισχυρότερου, με έναν γεωγραφικό, θρησκευτικό και οικονομικό αναθεωρητισμό των δεδομένων, που αν δεν αντιδράσουν κάποιοι θεσμοί – κυρίως στο εσωτερικό των ΗΠΑ – και περιορίσουν την ανεξέλεγκτη εξουσία του Τραμπ, κανένας δεν θα γνωρίζει «τι τεύξεται η επιούσα» (Παλαιά Διαθήκη, Παροιμίες 27).
Λέανδρος Τ. Ρακιντζής
Αρεοπαγίτης ε.τ.
