Σαράντα έργα ζωγραφικής συνθέτουν τη νέα ατομική έκθεση της ζωγράφου Εριέττας Βορδώνη με τίτλο «Ο Κήπος του Επίκουρου» που φιλοξενείται στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. «Η εικαστική πρόταση της Βορδώνη αποτελεί τη δική της κοσμοθεώρηση, μέσα από εικόνες μαγευτικές, δημιουργώντας ένα εικονικό περιβάλλον έμπλεο αισιοδοξίας και ανθρώπινης κατάφασης, με το άτομο εναρμονισμένο με τον φυσικό κόσμο», αναφέρει ο ιστορικός της τέχνης, Θοδωρής Κουτσογιάννης, επιμελητής της έκθεσης για την οποία συνομιλήσαμε με τη δημιουργό της.
– Ποια η εικαστική πρόταση που “καταθέτετε” με τη νέα ατομική σας έκθεση στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών;
Στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, δημιουργώ έναν εικαστικό χώρο με σαράντα ζωγραφικά έργα που έχουν ως θέμα τον Κήπο του Επίκουρου. Τα έργα αυτά τα δουλεύω κυρίως τα τελευταία τρία χρόνια. Είναι έργα ζωγραφισμένα με λάδι επάνω σε διαφάνειες.
– Πόσο καιρό έχουν δουλευτεί τα έργα που παρουσιάζετε; Τι υλικά έχετε χρησιμοποιήσει και γιατί κάνατε τη συγκεκριμένη επιλογή;
Πιστεύω πως ζούμε σε μία μεταβατική εποχή όπου τα πάντα είναι στον αέρα, έτοιμα να διαλυθούν ή να ξαναγεννηθούν. Στις δύσκολες αυτές μέρες, εν μέσω πολέμων που διανύουμε, χρησιμοποιώ ως βάση το plexiglass, που για μένα είναι ένας στερεοποιημένος αέρας.
Επάνω σ’ αυτόν πλάθω κάθε φορά έναν καινούριο καμβά, στον οποίο προσπαθώ να εναρμονίσω τη σκληρότητα του μετάλλου με την απαλή υφή ενός βελούδου, τη μνήμη μιας δαντέλας με τα ιριδίζοντα σμάλτα που αλλάζουν χρώμα ανάλογα με την κλίση που τα βλέπουμε. Επάνω σ’ αυτήν τη σύνθετη, γεμάτη αντιθέσεις επιφάνεια ζωγραφίζω με λάδι.
Χρησιμοποιώ αυτήν την τεχνική γιατί στις μέρες μας από τη μία επικοινωνούμε ηλεκτρονικά, τρέχουμε με ασύλληπτες ταχύτητες, παραδείγματος χάρη μπορεί να κοιμηθούμε μέσα σε ένα αεροπλάνο στην Αθήνα και να ξυπνήσουμε στη Νέα Υόρκη, σε έναν εντελώς διαφορετικό περιβάλλον και πολιτισμό. Το σώμα μας όμως, και ειδικά το DNA μας, εδώ και χιλιετηρίδες έχει μάθει να επικοινωνεί με τις αισθήσεις μας, κινείται με το ρυθμό του χτύπου της καρδιάς μας. Επομένως, στον εγκέφαλό μας υπάρχει μια δυσκολία αναγνώρισης αυτών των διαφορετικών δεδομένων που συχνά δημιουργούν παράξενες εκρήξεις.
Για να μη συμβεί αυτό, συμβολικά προτείνω, διαμέσου των υλικών μου, να εναρμονίσουμε τις αντιθέσεις και τις αντιφάσεις της καθημερινότητάς μας, όπως προσπαθώ να κάνω στα έργα μου, για να ζήσουμε ειρηνικά με τον εαυτόν μας μέσα σε αυτά τα καινούργια δεδομένα.
– Για ποιο λόγο επιλέξατε να τιτλοφορήσετε τη νέα σας έκθεση “Ο κήπος του Επίκουρου”; Που θέλετε να παραπέμψετε μέσα από αυτή την επιλογή;
Για μένα η ζωή είναι μια βόλτα σ’ έναν κήπο που έχει ομορφιές, και χρώματα αλλά και παγίδες,που καλό είναι, γνωρίζοντάς τες να τις αντιμετωπίσουμε. Τον εικαστικό κήπο που εκθέτω τον ονομάζω κήπο του Επίκουρου, γιατί σε ανάλογες εποχές με τη δική μας, όπως μετά τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ο τότε γνωστός κόσμος είχε πέσει σε μεγάλη παρακμή αξιών, ιδεών. Υπήρχε οικονομική κρίση και οι άνθρωποι ζούσαν μέσα στον φόβο και την ανασφάλεια. Εκείνη λοιπόν την εποχή ο ηδονιστής φιλόσοφος Επίκουρος, στις δύσκολες αυτές μέρες που είναι ανάλογες με τις δικές μας, έφτιαξε έναν κήπο στον Κεραμεικό που ήταν ανοιχτός σε όλους, ανεξαρτήτως φύλου ή εθνικότητας.
Πρότεινε πως για να είναι κανείς ευτυχισμένος, αρκεί να είναι τίμιος, ηθικός και δίκαιος, να έχει φίλους και να σέβεται τη φύση. Με άλλα λόγια, είπε πως ο ευτυχισμένος άνθρωπος είναι ο καλός άνθρωπος που αγαπάει και σέβεται τον εαυτόν του, τους γύρω του και τη φύση. Επειδή πιστεύω πως αυτές τις αξίες στις μέρες μας τις έχουμε ξεχάσει, μέσω ενός συμβολικού εικαστικού κήπου προσπαθώ να μεταδώσω ηρεμία και γαλήνη, φως. Προσπαθώ να φορτίσω θετικά τα έργα μου με τον τρόπο που χειρίζομαι τις ματιέρες ή το χρώμα, αλλά και με την ίδια την κατάθεση της ψυχής μου.
– Κυρία Βορδώνη, στον σύγχρονο κόσμο της παγκόσμιας αστάθειας και αβεβαιότητας είναι εφικτό η αισθητική εμπειρία να γίνεται φορέας ευδαιμονίας, σε μια σύγχρονη εκδοχή της επικούρειας φιλοσοφίας;
Στον κόσμο της αβεβαιότητας και της αστάθειας, που το άσχημο, το προκλητικό, το επιθετικό, το αρνητικό έγιναν μόδα, που αυτή η μόδα μας έχει οδηγήσει στη συνέχιση των πολέμων και της βίας, ή στο να ζει ένα μέρος του πληθυσμού με ψυχοφάρμακα, πιστεύω πως η αρμονία και η αισθητική που πηγάζουν από τον σεβασμό των αξιών, μπορούν να ξαναφέρουν ή να βοηθήσουν ώστε να ξαναβρούμε τον άξονά μας που έχουμε χάσει, να ξαναβρούμε το φως και – γιατί όχι; – την επικούρεια ευδαιμονία.
– Σε τι πιστεύετε ότι θα γίνουμε “πλουσιότεροι” αν εστιάσουμε και αναπτύξουμε τον διάλογο με τη φύση;
Η φύση είναι μεγάλος δάσκαλος. Φέρνει γαλήνη, ηρεμία, είναι πηγή αρμονίας και ψυχικού πλούτου. Κυριολεκτικά, όμως, της έχουμε γυρίσει την πλάτη. Την βιάζουμε καθημερινά και δυστυχώς αυτή η κακομεταχείριση έχει δημιουργήσει όλα αυτά τα περίεργα έκτακτα καιρικά φαινόμενα. Μας εκδικείται. Εύχομαι να την αγαπήσουμε και να τη σεβαστούμε για το δικό μας καλό.
– Εσείς, πού ανακαλύπτετε τον δικό σας εσωτερικό “κήπο” για να αντιμετωπίσετε στην καθημερινότητα;
Ο δικός μου κήπος είναι η ζωή. Είναι η αποδοχή ότι η ζωή είναι ενδιαφέρουσα μέσα στις αντιθέσεις και τις αντιφάσεις της. Είναι γοητευτική. Εύχομαι τη βόλτα αυτή στον κήπο της ζωής μου να τη ζήσω στο 100% της γιατί δεν ξέρω, δεν γνωρίζουμε πότε θα φύγουμε οριστικά από αυτήν.
– Κυρία Βορδώνη, ποιο είναι το μυστικό για να λειτουργήσει η τέχνη θεραπευτικά στον καθένα μας;
Δεν υπάρχει μυστικό για να λειτουργήσει η τέχνη θεραπευτικά. Πιστεύω ότι αν ο καλλιτέχνης είναι θετικός στη ζωή και στα πράγματα και φορτίσει το έργο του με όλη του την ψυχή, τότε το έργο είναι φορέας θετικής ενέργειας που μπορεί και να θεραπεύσει.
– Τέλος, πόσο ευάλωτος πιστεύετε ότι είναι ο χώρος της τέχνης με τις καταγγελίες για πλαστά έργα που βρίσκονται στην αιχμή της επικαιρότητας;
Είναι πολύ ευάλωτος στις μέρες μας ο χώρος της τέχνης με την εμφάνιση ακόμα και σε Μουσεία πλαστών έργων. Γιατί η τεχνολογία έχει αναπτυχθεί φοβερά και μπορούν να παλαιώσουν μουσαμάδες, χρώματα, υλικά τόσο καλά που είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς το πλαστό από το πραγματικό. Έχουν εξελιχθεί οι απομιμήσεις τρομερά γιατί οι αξίες των σπουδαίων έργων έχουν φτάσει σε απίστευτες τιμές. Είχα την τύχη να συνεργάζομαι για πολλά χρόνια με την Stehelingallery της Ζυρίχης, μια γκαλερί που είχε ακόμα και έργα του Τιτσιάνο, αλλά κυρίως ήταν γνωστή στο να καταλαβαίνει πότε το έργο είναι πλαστό ή αληθινό. Θυμάμαι όταν την ρώτησα την κυρία Stehelin πώς ξεχωρίζει τα έργα, πώς καταλαβαίνει εάν είναι αυθεντικά, μου απάντησε μονολεκτικά, από την ενέργεια που εκπέμπουν. Τα αυθεντικά έχουν, τα πλαστά δεν έχουν. Δεν ξέρω εάν αυτή η αντιμετώπιση είναι ρομαντική ή αληθινή. Τα δικά μου πάντως έργα είναι αδύνατον να αντιγραφούν γιατί ο καμβάς, όπως σας έχω αναφέρει, αποτελείται από ετερόκλιτα υλικά που ούτε εγώ μπορώ να τα ξαναβρώ γιατί απλά δεν επαναλαμβάνονται. Δεν κυκλοφορούν ξανά στην αγορά, επομένως ο πλαστογράφος δεν θα με προτιμήσει.
Ο επιμελητής, Θοδωρής Κουτσογιάννης, για τον “Κήπο του Επίκουρου”
Ο Θοδωρής Κουτσογιάννης, Δρ Iστορίας της Τέχνης και Έφορος της Συλλογής Έργων Τέχνης της Βουλής των Ελλήνων, ο οποίος επιμελήθηκε την έκθεση, επισημαίνει για το έργο της καλλιτέχνιδας:
“Ο Κήπος του Αθηναίου φιλοσόφου Επίκουρου (341-270 π.Χ.), έξω από το Δίπυλο του Κεραμεικού, ήταν ανοικτός στη διδασκαλία της φιλοσοφίας προς όλους, ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας, κοινωνικής ή οικονομικής θέσης. Η ελληνιστική εποχή του (323-31 π.Χ.) έμοιαζε σε πολλά με τη δική μας, πολυπολιτισμική, ανήσυχη, τυχαία, ατομοκεντρική. Στο επίκεντρο της επικούρειας κοσμοθεωρίας ετέθη η έννοια της ηδονής (ηδέως ζην), όχι όμως με την τρέχουσα έννοια της απόλαυσης, αλλά ως επίτευξη της ψυχικής ηρεμίας, με φρόνηση, καλοσύνη και δικαιοσύνη. Ο Κήπος του Επίκουρου στοχεύει στην απουσία του πόνου και του φόβου, με τη βίωση μιας ζωής αυτάρκους και περιβαλλόμενης από φίλους.
Αυτά τα desiderata προτάσσει και η Εριέττα Βορδώνη, δημιουργώντας εικαστικά τον δικό της Κήπο. Μας προσκαλεί να απολαύσουμε ένα σύνολο από εικόνες παλίμψηστες, με πολλαπλά επίπεδα, στρώσεις διαφανούς ζωγραφικής ύλης, συντεθειμένες με λάδι και ετερόκλητα υλικά (μέταλλο, σμάλτο, ύφασμα) επάνω σε επιφάνειες από plexiglass: το τελικό ζωγραφικό αποτέλεσμα υπόκειται επίσης στην επίδραση του φωτός, που αλλάζει δραστικά την τελική εντύπωση. Η ιδιότυπη και πρωτότυπη ζωγραφική της Bορδώνη, πραγματευόμενη ένα υψηλό κλασικό θέμα με μοντέρνα εικαστική αντίληψη, πλάθει και μας προσφέρει ένα καλλιτεχνικό σύνολο που χαρακτηρίζεται από διαφάνεια, φωτεινότητα και ελκυστική χρωματικότητα, φέρνοντας σε γόνιμο διάλογο αντίθετα στοιχεία, ως απάντησηστον αντιφατικό κόσμο μας. Η εικαστική πρόταση της Βορδώνη αποτελεί τη δική της κοσμοθεώρηση, μέσα από εικόνες μαγευτικές, δημιουργώντας ένα εικονικό περιβάλλον έμπλεο αισιοδοξίας και ανθρώπινης κατάφασης, με το άτομο εναρμονισμένο με τον φυσικό κόσμο.
Ο Κήπος του Επίκουρου, στην εικαστική εκδοχή της Εριέττας Βορδώνη, μας παρασύρει σε έναν ονειρικό κόσμο με απολύτως ανθρώπινο μέτρο και συγχρόνως σε ισότιμο διάλογο με τη Φύση. Περιηγούμενοι τον επικούρειο καλλιτεχνικό κήπο της Βορδώνη αφηνόμαστε στην απόλαυση του χρώματος, στην αισιοδοξία του φωτός και στην ευδαιμονία της ανθρώπινης δημιουργίας. Η Εριέττα μας προσφέρει τελικά έναν ηδονικό ποιητικό κόσμο – και ο Επίκουρος οπωσδήποτε θα ένιωθε σε αυτόν πλήρης”.
Ταυτότητα εκδήλωσης
Εικαστική Έκθεση
Εριέττα Βορδώνη «Ο Κήπος του Επίκουρου»
Διάρκεια: ως 17 Ιουνίου 2026
Μέγαρο Μουσικής Αθηνών: Β. Σοφίας και Κόκκαλη
