Μαθηματικός, μηχανικός, φυσικός, εφευρέτης και αστρονόμος, ο Αρχιμήδης ο Συρακούσιος (περ. 287–212 π.Χ.), συνέδεσε το όνομά του με τη γένεση της μηχανικής στην Αρχαία Ελλάδα όπως και με την λύση κορυφαίων μαθηματικών προβλημάτων. Είναι γνωστός από το περίφημο «Εύρηκα!» που αναφώνησε όταν συνέλαβε την έννοια της άνωσης, όπως και από τις τελευταίες λέξεις που του αποδίδονται, τη φράση «μή μου τοὺς κύκλους τάραττε». Υπολόγισε με μεγάλη ακρίβεια τη μαθηματική σταθερά π, εφηύρε την αντλία νερού και σχεδίασε αμυντικές μηχανές όπως καταπέλτες, σύνθετες τροχαλίες και την περίφημη «Αρπάγη», η οποία ανασήκωνε τα ρωμαϊκά πλοία.
Ερευνητές του Εθνικού Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας (CNRS) εντόπισαν στη συλλογή του περιφερειακού μουσείου Musée des Beaux-Arts στην Μπλουά της Γαλλίας, μία χαμένη σελίδα από το Παλίμψηστο του Αρχιμήδη, τον περγαμηνό κώδικα που περιέχει αποσπάσματα από επτά πραγματείες του ευφυούς επιστήμονα.
Η εν λόγω συλλογή κειμένων συντάχθηκε στην Κωνσταντινούπολη στα μέσα του 10ου αιώνα και μετά την λεηλασία από τους σταυροφόρους το 1204, μεταφέρθηκε σε μονή στην έρημο της Ιουδαίας.
Στην μία πλευρά του φύλλου που είχε χαθεί από το κύριο σώμα του χειρογράφου σώζονται αποσπάσματα από την πραγματεία Περί σφαίρας και κυλίνδρου, συγκεκριμένα από τις προτάσεις 39 έως 41, τα οποία συνοδεύονται από γεωμετρικά διαγράμματα, στοιχείο το οποίο βοήθησε στην ταυτοποίηση. Στην άλλη πλευρά απεικονίζεται ο προφήτης Δανιήλ μεταξύ δύο λεόντων, εικονογράφηση που πιθανότατα χρονολογείται στον 20ό αιώνα.
Η διπλή εκδοχή παραπέμπει στην περιπετειώδη ιστορία του Παλίμψηστου: Τμήματα του αρχικού κειμένου σβήστηκαν για να γραφούν θρησκευτικά κείμενα -το παλίμψηστο, ως γνωστόν, είναι μια περγαμηνή όπου έχει αποξεστεί μια πρώτη εγγραφή για να χαραχτεί μια άλλη.
Ο Αρχιμήδης, ωστόσο, δεν εξαφανίστηκε πλήρως, με το κείμενό του να παραμένει κρυμμένο, «θαμμένο» κάτω από μεταγενέστερες γραμμές γραφής άλλης εποχής και άλλου σκοπού.
Την ταυτοποίηση έκανε ο ερευνητής του CNRS, Victor Gysembergh, ο οποίος διαπίστωσε ότι πρόκειται για το φύλλο 123 του Παλίμψηστου, ένα κομμάτι που είχε αποσπαστεί και χαθεί από τον κώδικα.
View this post on InstagramAdvertisement
Το χειρόγραφο είχε φωτογραφηθεί στις αρχές του 20ου αιώνα από τον Δανό φιλόλογο Johan Ludvig Heiberg, την εποχή που βρισκόταν ακόμη στην Κωνσταντινούπολη. Οι φωτογραφίες αυτές αποδείχθηκαν καθοριστικές, καθώς η σύγκρισή τους με το σημερινό εύρημα επέτρεψε στον Gysembergh να αναγνωρίσει το φύλλο που βρίσκεται στη Μπλουά. Σύμφωνα με το CNRS, τρία φύλλα που εμφανίζονταν σε εκείνες τις παλιές φωτογραφίες χάθηκαν αργότερα. Το φύλλο που εντοπίστηκε τώρα είναι ένα από αυτά.
Σήμερα το μεγαλύτερο μέρος του Παλίμψηστου φυλάσσεται στο Μουσείο Τέχνης Ουόλτερς της Βαλτιμόρης. Ωστόσο, η σημασία της ανακάλυψης ξεπερνά το στενό ακαδημαϊκό πλαίσιο, καθώς δεν πρόκειται απλώς για μια χαμένη σελίδα του Αρχιμήδη που επανεμφανίστηκε, αλλά για ένα φύλλο που φέρει όλα τα ίχνη των μεταμορφώσεών.
Το CNRS δήλωσε ότι την επομένη χρονιά θα προχωρήσει στην αποκάλυψη του κειμένου το οποίο βρίσκεται «κρυμμένο» κάτω από την εικονογράφηση του Δανιήλ. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η ανακάλυψη του φύλλου ενδέχεται να οδηγήσει σε νέα, συνολική επανεξέταση του Παλίμψηστου του Αρχιμήδη.
Με πληροφορίες από artnet
