Στο Μουσείο Reina Sofía της Μαδρίτης, στο ίδιο σημείο όπου παρουσιάστηκε για πρώτη φορά η «Γκερνίκα» του Πάμπλο Πικάσο πριν από 34 χρόνια, εκτίθεται τώρα ένα μικρότερο έργο, σχεδόν με τον ίδιο τίτλο.
Το «African Guernica», το οποίο φιλοτέχνησε ο Νοτιοαφρικανός εικαστικός Dumile Feni το 1967, αποτελεί τον κεντρικό άξονα της πρώτης έκθεσης μιας νέας σειράς ετήσιων εκθέσεων με τίτλο, «History Doesn’t Repeat Itself, But It Does Rhyme».
Σύμφωνα με τον διευθυντή του Μουσείου, Μανουέλ Λοδέιρο, στόχος είναι να «τοποθετηθούν έργα από διαφορετικά πολιτιστικά και γεωγραφικά πλαίσια δίπλα στη Γκερνίκα», εξού και η προνομιακή θέση του «African Guernica» απέναντι από τον καμβά του Πικάσο. Εκτός από τη δυνατότητα μίας νέας ανάγνωσης του διάσημου έργου, η πρωτοβουλία στοχεύει επίσης στη διόρθωση παλιών προκαταλήψεων.
Η έκφραση του πόνου και η επιρροή του Πικάσο από την αφρικανική τέχνη
Μπορεί να υστερεί σε μέγεθος σε σχέση με το αριστούργημα του Πικάσο, αλλά μπορεί με ευκολία κάποιος να ταυτίσει τα δύο έργα αν λάβει υπόψη το βάθος, την οργή αλλά και τις εξαιρετικές αντιθέσεις που διακρίνονται, ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι, ανάμεσα στον άνθρωπο και το θηρίο.
Στο έργο του Feni απεικονίζονται ένας άνδρας με τρία πόδια, ο οποίος φοράει μία μάσκα γκροτέσκο και κρατά ένα ραβδί, μια αγελάδα με πρησμένο μαστό που θηλάζει ένα μωρό, ενώ πουλιά τσιμπολογούν υπολείμματα, καθώς σκοτεινές φιγούρες παραμονεύουν στο βάθος. Σύμφωνα με τον Guardian, η οργή του Ισπανού ζωγράφου πηγάζει από τον ναζιστικό βομβαρδισμό της βασκικής αγοράς από την οποία πήρε το όνομά του το έργο, ενώ η οργή του Feni, αποτυπωμένη με κάρβουνο και μολύβι, ήταν αποτέλεσμα της ζωής υπό το καθεστώς του απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική.
«Όπως η δυτική τέχνη έχει περιθωριοποιήσει τις γυναίκες, έτσι η ιστορία της τέχνης έχει διαμορφωθεί σύμφωνα με ρατσιστικά πρότυπα που καταδίκασαν την αφρικανική τέχνη σε χειροτεχνίες ή αγριότητα», δήλωσε ο Λοδέιρο.
Το «African Guernica», το οποίο δεν είχε εκτεθεί ποτέ εκτός Νότιας Αφρικής, παραχωρήθηκε από το Πανεπιστήμιο του Φορτ Χερ. Ωστόσο, «είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η Γκερνίκα του Πικάσο δεν θα μπορούσε να υπάρξει χωρίς την αφρικανική γλυπτική», είπε η Ταμάρ Γκαρμπ, επιμελήτρια της έκθεσης. «Η εφεύρεση της στυλιζαρισμένης απλοποίησης και η διαμόρφωση της τέχνης στις αρχές του 20ού αιώνα μέσω του κυβισμού ήταν σε μεγάλο βαθμό προϊόν της παρατήρησης και της εκτίμησης των αφρικανικών γλυπτικών πρακτικών, τα οποία συνέλεγε και γνώριζε πολύ καλά», όπως επεσήμανε.
Όσον αφορά τον Νοτιαφρικανό ζωγράφο, «δεν ξέρουμε καν αν ήταν ο ίδιος που έδωσε στο έργο το όνομα African Guernica». «Πιθανότατα το όνομα δόθηκε από γκαλερίστα ή από κάποιον κριτικό αλλά είναι γεγονός ότι εκείνος συμφώνησε να χρησιμοποιηθεί και να εκτεθεί με αυτό το όνομα, οπότε το αποδέχτηκε».
Παρ’ όλα αυτά, σύμφωνα με την επιμελήτρια, είναι εσφαλμένη η προσέγγιση ότι οι δύο «Γκερνίκα» μοιράζονται το ίδιο θέμα. Η «Γκερνίκα» του Πικάσο είναι ένα αντιπολεμικό έργο, ενώ το έργο του Feni, ένα σύμβολο αντίδρασης σε ένα διαφορετικό είδος βίας: «της αργής, της πραγματικής βίας της ρατσιστικής τυραννίας». Διακρίνεται ως ένα προϊόν μιας βίαιης κοινωνίας που που αποανθρωποποιεί την πλειοψηφία του πληθυσμού της, αλλά δεν ισοδυναμεί με τη βιαιότητα ενός πολέμου, μία διαφορά η οποία χρειάζεται να επισημανθεί.
Άλλα πέντε έργα του Feni εκτίθενται επίσης, μεταξύ των οποίων το 53 μέτρων ρολό με τίτλο «You Wouldn’t Know God if He Spat in Your Eye», το οποίο φιλοτέχνησε όταν διέμενε στο Λονδίνο.
Με πληροφορίες από The Guardian
