Ομόφωνα θετικά γνωμοδότησε το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο επί της μελέτης η οποία παρουσιάζει επακριβώς την μέθοδο επαναφοράς που θα εφαρμοστεί για την μεταφορά και τοποθέτηση των ευρημάτων της ομαδικής ταφής των «Δεσμωτών», πλησίον του Κέντρου Πολιτισμού Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος.
Το εξέχον αρχαιολογικό εύρημα παγκοσμίου ενδιαφέροντος, το οποίο σύμφωνα με τους ανασκαφείς, χρονολογείται στην ταραχώδη περίοδο του β’ μισού του 7ου αιώνα π.Χ., επιστρέφει εντός ειδικά διαμορφωμένου, κλειστού χώρου προστασίας και ανάδειξης, στο υπό κατασκευή μουσειακό κέλυφος στη θέση εύρεσης των αρχαιοτήτων, στην Εσπλανάδα του Φαλήρου, το οποίο θα ολοκληρωθεί το πρώτο εξάμηνο του 2026.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του ΥΠΠΟ, το έργο εξελίσσεται εντός χρονοδιαγράμματος, με προϋπολογισμό 7.500.000 ευρώ, χρηματοδοτούμενο από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του υπουργείου Πολιτισμού.
«Προκειμένου να κατασκευαστεί το κέλυφος προστασίας και ανάδειξης του ευρήματος των ανθρωπίνων σκελετών, προηγήθηκε η ολόσωμη απόσπαση και μεταφορά των συστάδων των αρχαίων οστών της ομαδικής ταφής σε παρακείμενη θέση», δήλωσε η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη. Και πρόσθεσε: «Η απόσπαση του ευρήματος ολοκληρώθηκε τον Μάρτιο του 2023, και έκτοτε φυλάσσεται εντός λυόμενου κλειστού χώρου, υπό την εποπτεία της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων. Η διαδικασία της επαναφοράς θα γίνει με απόλυτη προσοχή και σε διαδοχικά στάδια, ώστε να διασφαλιστεί η ακεραιότητα των ευρημάτων και η διατήρηση των απαιτούμενων κλιματικών συνθηκών. Το μόνιμο κέλυφος ενσωματώνει υπόγειο χώρο για την εναπόθεση των “Δεσμωτών”, παρέχοντας πλήρη προστασία στο εύρημα, ενώ επιτρέπει τη βέλτιστη θέαση και κατανόησή του από τους επισκέπτες. Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών, οι συστάδες θα είναι ορατές στους επισκέπτες, μέσω ειδικά διαμορφωμένου διαδρόμου, προσφέροντας μια μοναδική εμπειρία ανάδειξης ενός σημαντικού αρχαιολογικού ευρήματος, όπως προβλέπεται στην εγκεκριμένη μουσειολογική και μουσειογραφική μελέτη. Η πρώτη φάση περιλαμβάνει την ολοκλήρωση του χώρου προστασίας με ειδικό άνοιγμα για την εισαγωγή των συστάδων, ενώ η δεύτερη φάση αφορά στο κλείσιμο του ανοίγματος και στην τελική διαμόρφωση του κτηρίου. Για την επαναφορά των συστάδων των σκελετικών καταλοίπων, ακολουθείται η ίδια μέθοδος με αυτή της απόσπασης. Οι συστάδες ανυψώνονται με υδραυλικούς γρύλους και μετακινούνται με ολίσθηση μέσω μεταλλικών τροχιών. Λόγω του σχήματος του κτηρίου και της διάταξης του ανοίγματος για την εισαγωγή των συστάδων στον χώρο προστασίας, αυτές θα πρέπει να μετακινηθούν σε, τουλάχιστον, δύο κατευθύνσεις, ενώ απαιτείται και μία καθ’ ύψος υποβίβαση, ώστε να διέλθουν κάτω από την δοκό οροφής υπογείου και να εισέλθουν εντός του χώρου. Κατόπιν, μετακινούνται έως την τελική θέση, όπου και θα τοποθετηθούν, υψομετρικά στην θέση που αποκαλύφθηκαν. Οι συστάδες των οστών πρόκειται να τοποθετηθούν εντός κλειστού χώρου προστασίας με ελεγχόμενες συνθήκες, όπου θα διατηρούνται. Μετά την ολοκλήρωση της δεύτερης φάσης κατασκευής, οι συστάδες εγκιβωτίζονται, ολοκληρώνεται η επίχωση, οργανώνεται ο χώρος και σφραγίζεται».
Το εντυπωσιακό εύρημα των 79 «Δεσμωτών», στην Εσπλανάδα ήλθε στο φως, το 2016, κατά τις ανασκαφές για την κατασκευή του ΚΠΙΣΝ στον χώρο του παλαιού ιπποδρόμου.
Πρόκειται για σιδηροδέσμιους άνδρες εναποθετημένους σε τρεις σειρές, άλλοι δεμένοι πισθάγκωνα και άλλοι δεμένοι μεταξύ τους, φέροντας θανατηφόρο χτύπημα στο κεφάλι. Η εκτέλεσή τους συνδέεται από την ανασκαφέα με την περίοδο πολιτικών αναταραχών που σημειώνονται από τον πρώιμο 7ο αιώνα π.Χ. και διήρκεσαν έως και τον 6ο αιώνα π.Χ.
Το 2016, αποφασίστηκε η κατά χώραν διατήρηση και ανάδειξη των ευρημάτων και η κατασκευή κελύφους προστασίας. Το 2020, καθώς διαπιστώθηκαν σημαντικά προβλήματα στην κατάσταση διατήρησης του ευρήματος, εγκρίθηκε η προσωρινή και υπό προϋποθέσεις απόσπαση και η επανατοποθέτηση του ευρήματος, εξαιτίας της επιδεινούμενης κατάστασης διατήρησης και φθοράς των καταλοίπων, λόγω του ιδιαίτερου γεωλογικού υποβάθρου. Από το 2020-2023 εγκρίθηκαν οι απαιτούμενες μελέτες για την κατασκευή του χώρου μόνιμης προστασίας και ανάδειξης αρχαιοτήτων πολυανδρίου, στη Εσπλανάδα.
