Πώς είναι να ορίζεις με λέξεις τα όνειρα και τις ανησυχίες σου, να διευρύνεις τη ματιά σου, να αποσαφηνίζεις όσα μέχρι χθες έμοιαζαν θολά, να ξεκλειδώνεις και να προχωράς με σιγουριά; Τρεις νέοι καλλιτέχνες μοιράζονται με τη HuffPost την εμπειρία από τη συμμετοχή τους στο διεθνές πρόγραμμα καλλιτεχνικής έρευνας, φιλοξενίας και υποτροφιών του Ιδρύματος Ωνάση στην Αθήνα.
Ο λόγος για το Onassis Air που εδώ και έξι χρόνια υποστηρίζει και προωθεί τη καλλιτεχνική διαδικασία και τον πειραματισμό, φέρνοντας σε επαφή δημιουργούς από διαφορετικές γεωγραφίες και καλλιτεχνικές πρακτικές, παρέχοντας χρόνο και χώρο σε επαγγελματίες των τεχνών από διαφορετικούς τομείς, ώστε να εμβαθύνουν στην πρακτική τους, χωρίς ωστόσο την πίεση της παρουσίασης κάποιου τελικού έργου.
Το Onassis Air ιδρύθηκε το 2019, στεγάζεται δίπλα στη Στέγη, στη γειτονιά του Νέου Κόσμου και από το 2025 έχει επεκτείνει τις δραστηριότητές του στο Onassis Ready, το οποίο είναι αφιερωμένο στον πειραματισμό με ψηφιακές τεχνολογίες και πρότζεκτ μεγάλης κλίμακας, το νέο κτίριο που έχει ήδη ενταχθεί στο οικοσύστημα του Ιδρύματος Ωνάση.
Το Onassis Air έχει προσφέρει μέχρι σήμερα στήριξη σε περισσότερους από 200 Fellows και έχει εξελιχθεί σε πολύτιμο κόμβο διεπιστημονικής σκέψης και αλληλεπίδρασης ανάμεσα σε εγχώριους και διεθνείς καλλιτέχνες/καλλιτέχνιδες και ερευνητές/ερευνήτριες.
Λίγο πριν από τη λήξη του open call -Τρίτη 3 Μαρτίου- τρεις νέοι καλλιτέχνες, η Ναταλία Μαντά, ο Αλέξανδρος Λιβιτσάνος και η Φωτεινή Σταματελοπούλου, απαντούν σε τρεις κοινές ερωτήσεις και μιλούν για την αλληλεπίδραση με τους άλλους καλλιτέχνες και τα εργαλεία που τους προσφέρθηκαν μέσα σε «ένα περιβάλλον ασφάλειας και δημιουργικότητας», για τη δυνατότητα να λειτουργήσουν «με ρυθμούς βάθους αντί ταχύτητας» και για τη δυνατότητα να δοκιμάσουν και να εκθέσουν «μέσα από μία επαρκή και συνεχή τεχνική υποστήριξη και ανατροφοδότηση με την ομάδα».
Ναταλία Μαντά: Η ουσιαστική αλληλεπίδραση μεταξύ καλλιτεχνών σε ένα περιβάλλον ασφάλειας και δημιουργικότητας
-Πόσο άλλαξε τη ματιά σου, τον προσανατολισμό και κυρίως, τις επιλογές σου το Onassis AiR;
Το Onassis AiR αποτέλεσε για μένα μια πολύτιμη εμπειρία που με βοήθησε να εξελίξω ουσιαστικά την καλλιτεχνική μου πρακτική και να εμβαθύνω σε ζητήματα που με απασχολούν εδώ και καιρό. Η δυνατότητα να εργαστώ στο Onassis Ready και να εξερευνήσω την ευρύτερη περιοχή, σε συνεχή διάλογο με την ομάδα του προγράμματος, υπήρξε καταλυτική για το ερευνητικό project που ανέπτυσσα στο πλαίσιο του residency. Το κυκλικό, εβδομαδιαίο check-in με την ομάδα, η αλληλεπίδραση με τους άλλους καλλιτέχνες, τα εργαλεία που μας προσφέρθηκαν, καθώς και η συζήτηση και το «καθρέφτισμα» μέσα από τις ανταλλαγές με τους συμμετέχοντες, διεύρυναν τη ματιά μου και με βοήθησαν να αποσαφηνίσω σημεία που μέχρι τότε μου φαίνονταν θολά ή σύνθετα.
Με έναν τρόπο, ξεμπλόκαρε ένα κομμάτι επικοινωνίας -και, στο τέλος της ημέρας, η τέχνη είναι επικοινωνία: μια γλώσσα που ανήκει ελεύθερα σε όλους
Μέσα από αυτή την οργανική διαδικασία, τη φροντίδα και την ενεργή συμβολή της ομάδας, κατάφερα να προχωρήσω ουσιαστικά την έρευνά μου, η οποία σύντομα θα ολοκληρωθεί σε ένα έργο με τίτλο «Healing Weapons», το οποίο ανυπομονώ να παρουσιάσω. Από το residency και τις διεργασίες που αναπτύχθηκαν, κρατώ μεθοδολογικά εργαλεία και τρόπους σκέψης που έχουν πλέον ενσωματωθεί στην πρακτική μου. Τα θεωρώ πολύτιμα εφόδια που θα συνεχίσουν να με συνοδεύουν και στη μετέπειτα πορεία μου.
-Ποια είναι η πιο πολύτιμη εμπειρία από τη συμμετοχή σου στο πρόγραμμα;
Οι πολύτιμες εμπειρίες από το πρόγραμμα του Onassis AiR είναι πολλές και κινούνται σε διαφορετικά επίπεδα. Εκείνο που κρατώ περισσότερο είναι η παρότρυνση προς το μοίρασμα και η ουσιαστική αλληλεπίδραση μεταξύ καλλιτεχνών, μέσα σε ένα περιβάλλον ασφάλειας και δημιουργικότητας. Ιδιαίτερα σημαντικό για μένα ήταν το ότι ενθαρρυνόμασταν να παρουσιάζουμε έργα σε εξέλιξη, να μοιραζόμαστε σκέψεις και αμφιβολίες, αναγνωρίζοντας πως αυτή η διαδικασία είναι κρίσιμη για την ίδια την καλλιτεχνική πρακτική. Η εμπειρία του residency απενοχοποίησε πλευρές της δουλειάς μου που στο παρελθόν δίσταζα ή φοβόμουν να εκθέσω σε συναδέλφους ή στο ευρύτερο περιβάλλον μου ως δημιουργός. Με έναν τρόπο, ξεμπλόκαρε ένα κομμάτι επικοινωνίας -και, στο τέλος της ημέρας, η τέχνη είναι επικοινωνία: μια γλώσσα που ανήκει ελεύθερα σε όλους. Αυτές οι συνειδητοποιήσεις έρχονται σταδιακά· καθοριστικό ρόλο, όμως, παίζει η γενναιοδωρία και η αίσθηση ασφάλειας που καλλιεργείται μέσα από το πρόγραμμα, ενθαρρύνοντας τους συμμετέχοντες να εκφράσουν τον ενδότερο εαυτό τους και τις εκάστοτε ιδέες τους. Παράλληλα, η αίσθηση συμπερίληψης — ότι ανήκω σε ένα ευρύτερο δίκτυο ανθρώπων που συνεχίζουν να αλληλεπιδρούν ουσιαστικά και μετά το πέρας του residency — είναι κάτι ιδιαίτερα πολύτιμο. Μας επιτρέπει να μοιραζόμαστε προβληματισμούς, να προσφέρουμε αλληλοϋποστήριξη και να διατηρούμε ζωντανή τη δημιουργικότητα, ακόμη και σε δύσκολες και στρεσογόνες περιόδους.
-Τι θα έλεγες σε όσους έχουν τις ίδιες καλλιτεχνικές ανησυχίες και τα ίδια όνειρα;
Θα έλεγα, αρχικά, ότι δεν είναι μόνοι. Οι αγωνίες, οι αμφιβολίες και οι αναζητήσεις μοιράζονται· τις αφουγκραζόμαστε και τις βιώνουμε συλλογικά, και αυτό από μόνο του είναι πολύτιμο. Πιστεύω πως είναι σημαντικό ο καθένας να συγκεντρώνεται σε αυτό που τον αφορά προσωπικά και να εμβαθύνει σε αυτή τη διαδρομή, παρατηρώντας πώς το προσωπικό μπορεί τελικά να γίνει συλλογικό και να αφορά τους άλλους. Εκεί βρίσκεται, για μένα, μια ουσιαστική δυναμική της καλλιτεχνικής πράξης. Η τέχνη χρειάζεται φροντίδα. Για να παραμένει ζωντανή και υγιής — και για να μπορούμε κι εμείς να συνεχίζουμε — είναι απαραίτητο να διατηρούμε συνεχή επαφή και αναστοχασμό πάνω σε αυτό που αφουγκραζόμαστε ως βαθύτερη ανάγκη μας. Γι’ αυτό πιστεύω ότι το Onassis AiR είναι ένα πρόγραμμα που, στο εδώ και τώρα, καταφέρνει να δημιουργεί μια αίσθηση ευρύτερης οικογένειας και να λειτουργεί ως στήριγμα και γόνιμο έδαφος για κάθε νέα ιδέα και για τον ενθουσιασμό που αυτή φέρει.
Αλέξανδρος Λιβιτσάνος: Η πολυτιμότερη εμπειρία ήταν η δυνατότητα να λειτουργήσω με ρυθμούς βάθους αντί ταχύτητας
-Πόσο άλλαξε τη ματιά σου, τον προσανατολισμό και κυρίως, τις επιλογές σου το Onassis Air;
Η συμμετοχή μου στο Onassis AiR συνέβη σε μια για μένα κομβική περίοδο, κατά την οποία είχα μόλις ολοκληρώσει έργα μεγάλης κλίμακας τόσο στον κινηματογράφο όσο και στη συμφωνική μουσική, ενώ παράλληλα είχαν ήδη δρομολογηθεί νέα.
Μου έδωσε τον χρόνο και τον χώρο να συγκεντρωθώ σε σύνθετα έργα με βάθος, να δουλέψω με μεγαλύτερη εσωτερική ησυχία και να ολοκληρώσω διαδικασίες που απαιτούν διάρκεια και απόλυτη προσήλωση
Advertisement
Ως εκ τούτου, δεν μπορώ να πω ότι το residency άλλαξε τη ματιά ή την ταυτότητά μου ως δημιουργού. Αυτό που προσέφερε ήταν κάτι διαφορετικό και ουσιαστικό: ενίσχυση της εστίασης.
Μου έδωσε τον χρόνο και τον χώρο να συγκεντρωθώ σε σύνθετα έργα με βάθος, να δουλέψω με μεγαλύτερη εσωτερική ησυχία και να ολοκληρώσω διαδικασίες που απαιτούν διάρκεια και απόλυτη προσήλωση. Αυτό έγινε μέσα σε ένα περιβάλλον στήριξης και διακριτικής φροντίδας από τους ανθρώπους του Onassis AiR, οι οποίοι δημιούργησαν τις κατάλληλες συνθήκες ώστε η δημιουργία να εξελιχθεί απρόσκοπτα και με ουσία.
-Ποια είναι η πιο πολύτιμη εμπειρία από τη συμμετοχή σου στο πρόγραμμα;
Η πολυτιμότερη εμπειρία ήταν η δυνατότητα να λειτουργήσω με ρυθμούς βάθους αντί ταχύτητας.
Οι συνθήκες που μου προσφέρθηκαν από το Onassis AiR μηδένισαν πρακτικές αποστάσεις που συχνά επιβαρύνουν τη δημιουργική διαδικασία. Η ύπαρξη στούντιο εντός του residency επέτρεψε μια άμεση και αδιάλειπτη σχέση με τα projects, χωρίς διακοπές ή κατακερματισμό της συγκέντρωσης.
Αυτό είχε άμεσο αντίκτυπο στην παραγωγικότητα, αλλά κυρίως στη συνέπεια και στη συγκρότηση της σκέψης.
Όταν οι πρακτικές δυσκολίες εκλείπουν, η ενέργεια κατευθύνεται αποκλειστικά στο έργο.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο κατάφερα να ηχογραφήσω και να διαμορφώσω υλικό, το οποίο συνέχισε τη διαδρομή του εκτός Ελλάδας, αποτελώντας τη βάση για την περαιτέρω εξέλιξη και υλοποίηση των projects μου σε διεθνές επίπεδο.
-Τι θα έλεγες σε όσους έχουν τις ίδιες καλλιτεχνικές ανησυχίες και τα ίδια όνειρα;
Ίσως άνθρωποι με τέτοιες ανησυχίες να μην είμαστε σε θέση να δώσουμε “συμβουλές” ο ένας στον άλλο, αυτό πιθανόν να το απαντούσε καλύτερα ένας τρίτος παρατηρητής ή ο αποδέκτης του ίδιου μας του έργου.
Αν υπάρχει όμως ένα σταθερό σημείο μέσα στη δημιουργία, αυτό είναι η επαφή με την αναζήτηση. Οι συνεχείς ερωτήσεις -προς τα έξω αλλά και υπό μορφή ενδοσκόπησης- και η ανάγκη για πειραματισμό.
Η διάθεση να παραμένεις ακούραστος ερευνητής της ίδιας σου της γλώσσας.
Φωτεινή Σταματελοπούλου: Είναι πολύ σημαντικό εργαλείο να δίνουμε χώρο και εμπιστοσύνη στο πως αναπτύσσεται μία πρακτική σε ένα συλλογικό συνεργατικό πλαίσιο
-Πόσο άλλαξε τη ματιά σου, τον προσανατολισμό και κυρίως, τις επιλογές σου το Onassis Air;
Σίγουρα μου προσέφερε, για ένα σεβαστό διάστημα, έναν χώρο συνάντησης με τους συνεργάτες μου όπως και με άλλους fellows από διαφορετικά πεδία και με ποικιλόμορφες πρακτικές. Στους χώρους αυτούς μπορούσαμε να αφιερώσουμε χρόνο στο να ακούσουμε το ένα το άλλο, να δοκιμάσουμε και να εκθέσουμε τις διαδικασίες μας μέσα από μία επαρκή και συνεχής τεχνική υποστήριξη και ανατροφοδότηση με την ομάδα του AiR.
-Ποια είναι η πιο πολύτιμη εμπειρία από τη συμμετοχή σου στο πρόγραμμα;
Η δυνατότητα του να συνομιλήσουμε με παλαιότερα fellows μέσω της διαδικασίας του προγράμματος ανατροφοδότησης (feedback), να αναρωτηθούμε για την εμπειρία μας μέσα στο ίδιο το πρόγραμμα, να το βελτιώσουμε ή και να θέσουμε ερωτήματα προς βελτίωση.
Στους χώρους αυτούς μπορούσαμε να αφιερώσουμε χρόνο στο να ακούσουμε το ένα το άλλο, να δοκιμάσουμε και να εκθέσουμε τις διαδικασίες μας
-Τί θα έλεγες σε όσους έχουν τις ίδιες καλλιτεχνικές ανησυχίες και τα ίδια όνειρα;
Το μοναδικό είναι ότι δεν έχουμε τις ίδιες πρακτικές και προσεγγίσεις και αυτό μπορεί να μας προτρέπει στο να παρατηρούμε πιο ανοιχτά και με μεγαλύτερη περιέργεια τους συναδέλφους μας. Είναι πολύ σημαντικό εργαλείο το να δίνουμε χώρο και εμπιστοσύνη στο πως αναπτύσσεται μία πρακτική σε ένα συλλογικό συνεργατικό πλαίσιο και όχι μακριά από αυτό.
