Καθοριστικό πλήγμα για την ηγεσία και τη στρατηγική του Ιράν θεωρείται ο θάνατος του Αλί Λαριτζανί, με ειδικούς να προειδοποιούν ότι ενδέχεται να δυσκολέψει τις προσπάθειες για τον τερματισμό της σύγκρουσης, σύμφωνα με ανάλυση του CNN.
Σε ηλικία 67 ετών, ο Λαριτζανί είχε γίνει ένα ορατό σύμβολο του καθεστώτος και της συνέχειάς του, ως κορυφαίος αξιωματούχος εθνικής ασφάλειας του Ιράν και de facto ηγέτης, ενώ αποτελούσε τον βασικό αρχιτέκτονα της στρατιωτικής και διπλωματικής στρατηγικής της χώρας από την αρχή της σύγκρουσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Μάλιστα συμμετείχε σε δημόσια συγκέντρωση στην Τεχεράνη την περασμένη εβδομάδα, παρότι αποτελούσε βασικό στόχο του Ισραήλ από την έναρξη της σύγκρουσης στις 28 Φεβρουαρίου.
Κατά τις δύο πρώτες εβδομάδες του πολέμου, ο Λαριτζανί ήταν ιδιαίτερα δραστήριος και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, προκαλώντας τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ και προειδοποιώντας τη Δευτέρα τους μουσουλμάνους στον Περσικό Κόλπο: «Ξέρετε ότι η Αμερική δεν σας είναι πιστή και ότι το Ισραήλ είναι εχθρός σας. Σταματήστε για μια στιγμή και σκεφτείτε τον εαυτό σας και το μέλλον της περιοχής».
Ο θάνατός του από ισραηλινό αεροπορικό πλήγμα στερεί από την ιρανική ηγεσία μία από τις πιο διορατικές και ισχυρές φωνές της και ενδέχεται να δυσκολέψει οποιεσδήποτε διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου, λένε αναλυτές. Για πολλούς παρατηρητές, ο Λαριτζανί είχε γίνει de facto ηγέτης του Ιράν μέσα στις αναταράξεις των τελευταίων εβδομάδων, ιδιαίτερα μετά τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ.
Ήταν «ένας πραγματικός άνθρωπος του εσωτερικού πυρήνα που πέρασε δεκαετίες στο κέντρο του συστήματος, γεγονός που του έδινε αξιοπιστία σε διαφορετικά τμήματα της ελίτ», σύμφωνα με τον Χαμιντρεζά Αζίζι του Γερμανικού Ινστιτούτου Διεθνών και Ασφαλιστικών Υποθέσεων.
«Η Ισλαμική Δημοκρατία είναι σχεδιασμένη να επιβιώνει από την απώλεια ατόμων, αλλά προσωπικότητες με τόσο πολυδιάστατη εμπειρία δεν αντικαθίστανται εύκολα».
Διαφορετική βαρύτητα
Ισραηλινά πλήγματα, τόσο τον Ιούνιο όσο και στον τελευταίο γύρο της σύγκρουσης, έχουν σκοτώσει πολλούς έμπειρους Ιρανούς διοικητές και αξιωματούχους ασφαλείας. Ωστόσο, η απώλεια του Λαριτζανί, επικεφαλής του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν, θεωρείται διαφορετικής βαρύτητας, σύμφωνα με το CNN.
Μάλιστα, δεν ήταν πάντοτε στόχος. Πηγή που γνωρίζει ιδιωτικές συζητήσεις δήλωσε στο CNN ότι τον Σεπτέμβριο του περασμένου έτους θεωρούνταν ο πιο ευνοϊκός μεταβατικός υποψήφιος για τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ. Ωστόσο, όταν υποστήριξε σκληρή καταστολή διαδηλωτών στο Ιράν, επιτέθηκε δημόσια στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ και ανέλαβε κεντρικό ρόλο στον σχεδιασμό στρατιωτικών ενεργειών, το Ισραήλ τον έθεσε στο στόχαστρο στις αρχές Φεβρουαρίου.
Ο θάνατός του δεν αναμένεται να έχει άμεσο αντίκτυπο στη διεξαγωγή του πολέμου, αλλά θα καταστήσει πιο περίπλοκη τη πολιτική διαχείρισή του, σύμφωνα με τον Αζίζι, λόγω της εμπειρίας του στη δημόσια πολιτική επικοινωνία του Ιράν και των διεθνών επαφών του.
Ένα πρόσωπο όπως ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν – ένας σχετικά μετριοπαθής πολιτικός που έχει περιθωριοποιηθεί από την αρχή της σύγκρουσης – δύσκολα θα μπορούσε να ενώσει τις διάφορες φατρίες της ελίτ για διαπραγματεύσεις, εκτιμά ο Αζίζι. Θα απαιτούνταν προσωπικότητα με το κύρος του Λαριτζανί για να επιτευχθεί μια πιθανή συμφωνία.
Μισός αιώνας υπηρεσίας
Για σχεδόν πέντε δεκαετίες, ο Λαριτζανί κατείχε σημαντικές θέσεις στους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης, στον μηχανισμό ασφαλείας, στα κρατικά μέσα ενημέρωσης και στο κοινοβούλιο.
Το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας εξήρε τη μακρά πολιτική του πορεία, τονίζοντας ότι «μέχρι τις τελευταίες στιγμές της ζωής του» εργαζόταν για την πρόοδο του Ιράν και κάλεσε σε ενότητα απέναντι στις εξωτερικές απειλές.
«Μια τέτοια πορεία είναι σχετικά σπάνια» στην Ισλαμική Δημοκρατία, είπε ο Αζίζι στο CNN. «Η μόνη θέση που δεν είχε στο βιογραφικό του ήταν αυτή του προέδρου».
Ο Λαριτζανί θεωρούνταν ικανός διαχειριστής των μεταβαλλόμενων πολιτικών ισορροπιών του Ιράν, ένας «πραγματιστής συντηρητικός» που μπορούσε να συνεργαστεί με διαφορετικά στρατόπεδα του συστήματος, παραμένοντας ταυτόχρονα πλήρως πιστός στο καθεστώς.
Υπήρξε διοικητής των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης κατά τον πόλεμο με το Ιράκ τη δεκαετία του 1980 και αργότερα επικεφαλής της κρατικής τηλεόρασης.
Στη δεκαετία του 2000 ήταν επικεφαλής διαπραγματευτής του Ιράν για το πυρηνικό πρόγραμμα. Δυτικοί διπλωμάτες που διαπραγματεύτηκαν μαζί του τον περιέγραψαν ως ιδιαίτερα έμπειρο και ευφυή. Μετά τον διορισμό του ως συμβούλου το 2004, απέκτησε αυξανόμενη επιρροή σε θέματα ασφαλείας κοντά στον Αλί Χαμενεΐ.
Για 12 χρόνια, μέχρι το 2020, ήταν πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, ενισχύοντας τη βάση εξουσίας του.
Σε συνέντευξη στο CNN το 2015, είχε επαινέσει τη συμφωνία της κυβέρνησης του Μπαράκ Ομπάμα που περιόρισε το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν με αντάλλαγμα την άρση κυρώσεων, χαρακτηρίζοντάς την «αφετηρία για καλύτερη κατανόηση και άλλων ζητημάτων».
Μετά τη σύγκρουση με το Ισραήλ πέρυσι, ο Λαριτζανί επέστρεψε στο προσκήνιο ως επικεφαλής του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας και θεωρούνταν από πολλούς αναλυτές ο σημαντικότερος λήπτης αποφάσεων στη χώρα.
Έγινε επίσης η βασική διεθνής φωνή του Ιράν — ακόμη περισσότερο από τον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί — πραγματοποιώντας επισκέψεις στη Μόσχα, στη Βηρυτό, στο Αμπού Ντάμπι και στο Ομάν. Στα τέλη Ιανουαρίου συναντήθηκε με τον πρόεδρο της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν και παρουσίασε τους όρους του Ιράν για μια πυρηνική συμφωνία μετά από επίσκεψη στο Ομάν, το οποίο μεσολαβούσε μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης.
Η θέση του στο καθεστώς ενισχυόταν και από την ισχυρή θρησκευτική οικογενειακή του καταγωγή. Ήταν παντρεμένος με την κόρη γνωστού αγιατολάχ. Ο αδελφός του Σαντέγκ Λαριτζανί είναι επίσης αγιατολάχ και πρώην επικεφαλής της δικαιοσύνης του Ιράν, ενώ ο άλλος αδελφός του, Μοχαμάντ-Τζαβάντ Λαριτζανί, έχει επίσης υπηρετήσει σε διάφορες θέσεις της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Ο Λαριτζανί ήταν επίσης διακεκριμένος ακαδημαϊκός. Αρχικά σπούδασε μαθηματικά και πληροφορική στο Πανεπιστήμιο Τεχνολογίας Σαρίφ, ενώ απέκτησε διδακτορικό φιλοσοφίας από το Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης και έγραψε εκτενώς για το έργο του Γερμανού φιλοσόφου Ιμμάνουελ Καντ.
Τις τελευταίες ημέρες πριν από τον θάνατό του, ο Λαριτζανί μιλούσε ανοιχτά για την ετοιμότητα του Ιράν να αντέξει έναν μακρόχρονο πόλεμο.
«Σε αντίθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ιράν έχει προετοιμαστεί για έναν μακρύ πόλεμο», έγραψε στο X λίγο μετά την έναρξη της αμερικανικής στρατιωτικής εκστρατείας.
Ο θάνατός του ενδέχεται να τον κάνει ακόμη πιο μακρύ. Τη Δευτέρα, τα κρατικά μέσα ενημέρωσης ανακοίνωσαν ότι ο 71χρονος πρώην διοικητής των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης Μοχσέν Ρεζαΐ επέστρεψε από την αποστρατεία για να γίνει ανώτερος στρατιωτικός σύμβουλος του νέου ανώτατου ηγέτη Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.
Αυτό υποδηλώνει ότι η ηγεσία του Ιράν στηρίζεται όλο και περισσότερο στη γενιά του πολέμου Ιράν-Ιράκ και γίνεται πιο στρατιωτικοποιημένη — χωρίς το αντίβαρο του πραγματισμού που εκπροσωπούσε ο Λαριτζανί.
(Πηγή: CNN)
