Η παγκόσμια αγορά πετρελαίου βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα, σύνθετη κρίση, καθώς οι εξελίξεις γύρω από το Ιράν αρχίζουν να επηρεάζουν όχι μόνο την ενέργεια αλλά και την καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων. Οι περιορισμοί στη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ έχουν μειώσει αισθητά τη ροή αργού πετρελαίου, οδηγώντας σε αυξήσεις τιμών και ελλείψεις σε βασικά πετροχημικά προϊόντα που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή ειδών πρώτης ανάγκης, από ρούχα μέχρι πλαστικές σακούλες.
Οι επιπτώσεις είναι ήδη έντονες στην Ασία, η οποία παράγει πάνω από το μισό των βιομηχανικών αγαθών παγκοσμίως και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενες πρώτες ύλες. Σε χώρες όπως η Νότια Κορέα καταγράφονται φαινόμενα πανικού, με πολίτες να αποθηκεύουν σακούλες απορριμμάτων, ενώ οι αρχές καλούν σε περιορισμό της χρήσης προϊόντων μίας χρήσης. Στην Ταϊβάν έχει δημιουργηθεί ειδική γραμμή υποστήριξης για επιχειρήσεις που έχουν ξεμείνει από πλαστικά υλικά, την ώρα που αγρότες προειδοποιούν για πιθανές αυξήσεις τιμών λόγω έλλειψης συσκευασιών.
Στην Ιαπωνία εκφράζονται ανησυχίες ακόμη και για τον τομέα της υγείας, καθώς υπάρχει κίνδυνος ελλείψεων σε πλαστικά υλικά που χρησιμοποιούνται σε θεραπείες, όπως η αιμοκάθαρση. Παράλληλα, στη Μαλαισία, οι κατασκευαστές ιατρικών γαντιών προειδοποιούν για προβλήματα στην παραγωγή, εξαιτίας της έλλειψης πρώτων υλών που σχετίζονται με το πετρέλαιο.
«Η κρίση επεκτείνεται πολύ πιο γρήγορα απ’ όσο περιμέναμε και αγγίζει τα πάντα, από τρόφιμα μέχρι καλλυντικά», σημείωσε στο CNN ο Νταν Μάρτιν από τη Dezan Shira & Associates.
Η κατάσταση αυτή εντείνει τις πληθωριστικές πιέσεις και επιβαρύνει την οικονομική δραστηριότητα. Οι επιχειρήσεις βλέπουν το κόστος ενέργειας και πρώτων υλών να αυξάνεται, περιορίζοντας τα περιθώρια κέρδους και μετακυλίοντας σταδιακά τις αυξήσεις στους καταναλωτές. Την ίδια στιγμή, οι υψηλές τιμές καυσίμων επηρεάζουν μεταφορές και ταξίδια, ενώ οι ελλείψεις σε άλλα υλικά από τη Μέση Ανατολή, όπως λιπάσματα και ήλιο, ενδέχεται να οδηγήσουν σε ακριβότερα τρόφιμα και ηλεκτρονικά προϊόντα.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προειδοποιεί ότι η συγκυρία είναι ιδιαίτερα δύσκολη, καθώς πολλές οικονομίες έχουν περιορισμένα περιθώρια αντίδρασης. Όπως επισημαίνεται, ανεξάρτητα από την εξέλιξη της σύγκρουσης, το πιθανότερο σενάριο είναι η αύξηση των τιμών και η επιβράδυνση της ανάπτυξης.
Ένα από τα βασικά προβλήματα αφορά τη νάφθα, ένα κρίσιμο υποπροϊόν του πετρελαίου που χρησιμοποιείται για την παραγωγή συνθετικών υλικών. Σε αντίθεση με το αργό πετρέλαιο, τα αποθέματά της είναι περιορισμένα και δεν υπάρχουν εύκολες εναλλακτικές. Πολλές πετροχημικές εταιρείες στην Ασία έχουν ήδη μειώσει την παραγωγή ή επικαλούνται «ανωτέρα βία», αδυνατώντας να καλύψουν συμβόλαια.
Η Νότια Κορέα προχώρησε ακόμη και σε εισαγωγές νάφθας από τη Ρωσία, εκμεταλλευόμενη χαλάρωση περιορισμών, ενώ ταυτόχρονα επέβαλε περιορισμούς στις εξαγωγές για να διασφαλίσει την εγχώρια επάρκεια.
Το κόστος παραγωγής αυξάνεται ραγδαία, ιδιαίτερα σε τομείς υψηλής τεχνολογίας όπως οι ημιαγωγοί και τα ιατρικά προϊόντα. Σύμφωνα με την ICIS, οι τιμές πλαστικών ρητινών στην Ασία έχουν εκτοξευθεί έως και 59% από τα τέλη Φεβρουαρίου.
Η πίεση αυτή περνά ήδη στους καταναλωτές. Στην Ταϊλάνδη αυξήθηκαν οι τιμές σε βασικές συσκευασίες τροφίμων, ενώ στην Ινδία καταγράφονται αυξήσεις ακόμη και στο εμφιαλωμένο νερό, λόγω του κόστους των πλαστικών εξαρτημάτων.
Αναλυτές της J.P. Morgan εκτιμούν ότι η κρίση θα εξαπλωθεί σταδιακά προς τη Δύση, με τρόπο παρόμοιο με εκείνον της πανδημίας, μέσω μιας «αλυσιδωτής» διαταραχής στην εφοδιαστική αλυσίδα.
Παρά τα μέτρα που λαμβάνονται, όπως η απελευθέρωση αποθεμάτων και ο έλεγχος τιμών, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι το βασικό πρόβλημα δεν είναι πλέον το κόστος αλλά η ίδια η διαθεσιμότητα των πρώτων υλών.
Την ίδια στιγμή, επιχειρήσεις αναζητούν εναλλακτικές λύσεις, μειώνοντας τη χρήση πλαστικών ή εξετάζοντας άλλα υλικά, όπως χαρτί και γυαλί. Ωστόσο, οι αλλαγές αυτές απαιτούν χρόνο και επενδύσεις, ενώ δεν είναι πάντα πρακτικές.
Ακόμη κι αν ομαλοποιηθεί η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ, οι αναλυτές εκτιμούν ότι θα χρειαστούν μήνες για να αποκατασταθεί μια στοιχειώδης ισορροπία στην αγορά, ειδικά στον κρίσιμο τομέα των πλαστικών.
