Η προσέγγιση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στον παγκόσμιο πολιτικό γίγνεσθαι φαίνεται να ευνοεί τα γρήγορα αποτελέσματα και να απεχθάνεται τις παρατεταμένες κρίσεις.
Λίγα πράγματα είναι προβλέψιμα με τον σημερινό ένοικο του Λευκού Οίκου – και αυτό από μόνο του συνιστά σοβαρό ζήτημα. Ωστόσο, τα μαθήματα που έχουν αντληθεί από τον «ανεμοστρόβιλο Τραμπ», αλλά και οι προηγούμενες εμπλοκές του με το Ιράν, υποδηλώνουν ότι οι στρατιωτικές του επιλογές στον Κόλπο είναι περιορισμένες και κάθε άλλο παρά εντυπωσιακές.
Η συσσώρευση ναυτικών και στρατιωτικών μέσων στα ανοιχτά του Ιράν είναι μεν εντυπωσιακή, αλλά παραμένει αργή. Ο Τραμπ υπονοεί πιθανή στρατιωτική δράση εδώ και σχεδόν τρεις εβδομάδες, από τότε που έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι «η βοήθεια έρχεται» και ακύρωσε συναντήσεις με Ιρανούς αξιωματούχους, επικαλούμενος τη βάναυση καταστολή των διαδηλώσεων. Εκείνη τη στιγμή, δεν διέθετε την απαιτούμενη ισχύ πυρός στην περιοχή για να εξαπολύσει μια σοβαρή επίθεση. Αυτό, ωστόσο, έχει πλέον αλλάξει.
Κατά την επίθεση του περασμένου Ιουνίου στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν, οι ΗΠΑ είχαν δύο ομάδες αεροπλανοφόρων στην περιοχή – περισσότερο ως αποτρεπτικό παράγοντα έναντι ιρανικών αντιποίνων, παρά για άμεση εμπλοκή. Σήμερα, διαθέτουν ένα αεροπλανοφόρο και αρκετά ακόμη μέσα, τα οποία όμως είναι εύκολα ανιχνεύσιμα.
Το μέγεθος των δυνάμεων που έχουν συγκεντρωθεί στον Περσικό Κόλπο έχει στερήσει από το Πεντάγωνο το στοιχείο του αιφνιδιασμού. Αυτό, ωστόσο, μπορεί να μην έχει καθοριστική σημασία. Το ιρανικό καθεστώς βρίσκεται σε κατάσταση ύψιστης επιφυλακής από τον 12ήμερο πόλεμο με το Ισραήλ. Και παρότι πιθανότατα έχει καταφέρει κάποιο βαθμό ανάκαμψης, τα αποθέματα πυραύλων και η διοικητική του δομή έχουν αναμφίβολα υποστεί σοβαρή φθορά.
Ο Τραμπ αντιμετωπίζει έναν αποδυναμωμένο αντίπαλο. Αυτό όμως δεν απλοποιεί τις επιλογές του· αντίθετα, τις περιπλέκει.
Αν αισθανθεί υποχρεωμένος να προχωρήσει σε στρατιωτική δράση, ο δρόμος μπροστά του είναι δύσβατος. Λίγα, στοχευμένα και ακριβή χτυπήματα ταιριάζουν περισσότερο στο μέχρι τώρα προεδρικό του μοτίβο. Συνήθως επιλέγει έναν συνδυασμό θεαματικής και τολμηρής εκτέλεσης, με μια φαινομενικά προσεκτική εκτίμηση των κινδύνων που ακολουθούν.
Η σύλληψη του Μαδούρο, η δολοφονία του επικεφαλής της Δύναμης Κουντς Κασέμ Σουλεϊμανί και τα πλήγματα στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα βασίστηκαν σε μια σωστή εκτίμηση της περιορισμένης ικανότητας του αντιπάλου να αμυνθεί ή να αντεπιτεθεί. Και στις τρεις περιπτώσεις, οι ΗΠΑ επέδειξαν συντριπτική στρατιωτική υπεροχή σε σύντομο χρονικό διάστημα, χωρίς ουσιαστικό σχεδιασμό για την «επόμενη μέρα» – γιατί απλούστατα, αυτό δεν θεωρήθηκε αμερικανικό πρόβλημα.
Ο Τραμπ μπορεί να ισχυρίστηκε ότι θα κυβερνούσε τη Βενεζουέλα μετά τον Μαδούρο, όμως στην πράξη δεν υπήρξε ποτέ πραγματικό σχέδιο. Αντίστοιχα, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο παραδέχεται ανοιχτά ότι δεν υπάρχει σαφής εικόνα για το τι θα ακολουθούσε μια πιθανή πτώση του Αγιατολάχ Χαμενεΐ στο Ιράν.
Οι επιλογές
Πώς θα έμοιαζε λοιπόν μια περιορισμένη στρατιωτική δράση των ΗΠΑ στο Ιράν; Θα μπορούσαν να στοχεύσουν ό,τι έχει απομείνει από την ηγεσία του Ιράν: χτυπώντας κορυφαία στελέχη των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, ίσως και τον ίδιο τον Χαμενεΐ – ως μορφή αντιποίνων για τις χιλιάδες διαδηλωτές που σκοτώθηκαν από το καθεστώς.
Όμως το γεγονός είναι ότι οι Φρουροί της Επανάστασης ανασυγκροτήθηκαν γρήγορα μετά τον 12ήμερο πόλεμο που αποδεκάτισε τις τάξεις του, ενώ η πορεία της χώρας στην μετά-Χαμενεΐ εποχή δεν είναι καθόλου σαφής. Είναι εξαιρετικά απίθανο να διαδεχθεί τον ογδοντάχρονο θρησκευτικό ηγέτη ένας νεαρός, φωτισμένος δημοκράτης. Το καθεστώς θα συσπειρωθεί για την επιβίωσή του και οποιοσδήποτε διάδοχος θα πρέπει να αποδείξει το αντιαμερικανικό του σθένος για να εξασφαλίσει την υποστήριξή από τη βάση. Είναι πολύ πιθανό, η διάδοχη κατάσταση να είναι χειρότερη από τον Χαμενεΐ.
Μια άλλη επιλογή θα ήταν η καταστροφή των υπολειμμάτων του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, κάτι που θα ταίριαζε στους μακροπρόθεσμους πολιτικούς στόχους των ΗΠΑ. Όμως ένα ακόμη χτύπημα θα έθετε σε αμφισβήτηση τις προηγούμενες εκτιμήσεις του Τραμπ για την επιτυχία των χτυπημάτων τον Ιούνιο: γιατί να βομβαρδίσεις το ίδιο πράγμα δύο φορές, εκτός αν αστόχησες την πρώτη φορά;
Πιθανώς θα ήταν πιο αποτελεσματική μια ευρύτερη σειρά επιθέσεων κατά στρατιωτικών υποδομών και υποδομών ασφαλείας. Αλλά οι επιχειρήσεις βομβαρδισμού γίνονται λιγότερο ακριβείς όσο μεγαλύτερες και ευρύτερες είναι. Δεκάδες εκατομμύρια Ιρανοί βασίζονται στο καθεστώς για την επιβίωσή τους και δεκάδες χιλιάδες μέλη των δυνάμεων ασφαλείας θα στοχοποιηθούν. Τα ορφανά και οι χήρες που θα προκύψουν από ενδεχόμενες εκτεταμένες αεροπορικές επιθέσεις ασφαλώς δεν θα αποδεχθούν την ευρύτερη γεωπολιτική ανάγκη ως δικαιολογία για την προσωπική τους θλίψη και απώλεια. Με μια τέτοια εξέλιξη, οι ΗΠΑ κινδυνεύουν να εξοργίσουν ένα μεγάλο κομμάτι του ιρανικού λαού που υποτίθεται ότι θέλουν να κερδίσουν ώστε να εκδιωχθεί το ισλαμικό καθεστώς.
Αυτή τη στιγμή, ο Τραμπ δεν διαθέτει στο θέατρο των επιχειρήσεων τις απαραίτητες στρατιωτικές δυνάμεις για να ξεκινήσει ένα μπαράζ έντονου βομβαρδισμού. Μπορεί επίσης να μην έχει την πολιτική βούληση να επιφέρει μια πραγματική αλλαγή στέλνοντας χερσαίες δυνάμεις, αφού θα ήταν μια τεράστια, πολυετή επιχείρηση.
Καθώς οι μακροπρόθεσμες και πιο βιώσιμες επιλογές είναι δυσμενείς, ο Τραμπ αντιμετωπίζει τη συνήθη επιλογή μεταξύ της αλλαγής θέματος και μιας στιγμιαίας απόδειξης στρατιωτικής ισχύος.
Μπορεί να επιλέξει το δεύτερο, διαισθανόμενος σωστά το αποδυναμωμένο Ιράν. Αλλά η καλή τύχη που έχει απολαύσει τα τελευταία τρία χτυπήματα-αστραπή – εναντίον του Ιράν δύο φορές και της Βενεζουέλας μία φορά – κινδυνεύει να δώσει τη θέση της στην αλαζονεία και σε λανθασμένους υπολογισμούς.
Αν σκοτωθεί μια χούφτα Αμερικανών στρατιωτών από έναν ιρανικό πύραυλο ή drone, ο Τραμπ θα μπορούσε να παρασυρθεί σε μήνες αντιποίνων και να δημιουργήσει έναν ακόμη πονοκέφαλο εμπλοκής στο εξωτερικό για τον «πρόεδρο της ειρήνης», όπως αρέσκεται να αυτοαποκαλείται.
Με πληροφορίες από το CNN
