Όταν μιλάμε για «στολή αστροναύτη», συνήθως φανταζόμαστε μια εντυπωσιακή λευκή στολή με κράνος και σακίδιο στην πλάτη. Στην πραγματικότητα, όμως, υπάρχουν δύο βασικές κατηγορίες με εντελώς διαφορετική αποστολή: οι στολές ενδοοχηματικής δραστηριότητας, δηλαδή για εκτόξευση, πτήση και επανείσοδο μέσα στο σκάφος, και οι στολές εξωοχηματικής δραστηριότητας, εκείνες που φοριούνται στους διαστημικούς περιπάτους. Η NASA τις αντιμετωπίζει ως διαφορετικά συστήματα, γιατί καλούνται να λύσουν διαφορετικά προβλήματα επιβίωσης.
Η πρώτη κατηγορία είναι η στολή launch and entry, η στολή δηλαδή που φορά ο αστροναύτης ενώ παραμένει δεμένος στο κάθισμά του μέσα στο όχημα. Η δουλειά της δεν είναι να επιτρέπει εργασία στο κενό, αλλά να δημιουργεί ένα «περιβάλλον επιβίωσης» σε κρίσιμες φάσεις, όπως η εκτόξευση, η προσθαλάσσωση ή μια αποσυμπίεση. Η NASA αναφέρει ότι οι στολές αυτής της κατηγορίας παρέχουν επιβιωσιμότητα κατά την εκτόξευση και την προσγείωση, ενώ συνοδεύονται και από εξοπλισμό έκτακτης ανάγκης, όπως σωσίβια, σχεδίες, ραδιόφωνα επιβίωσης και συστήματα έκτακτης αναπνοής. Για το Orion, η σημερινή στολή αυτής της οικογένειας είναι η Orion Crew Survival System, σχεδιασμένη για προστασία στην εκτόξευση, σε καταστάσεις ανάγκης και στην επιστροφή υψηλής ταχύτητας στη Γη.
Σε ό,τι αφορά το βάρος, οι στολές μέσα στο σκάφος είναι σαφώς ελαφρύτερες από τις στολές διαστημικού περιπάτου, επειδή δεν κουβαλούν αυτόνομο «μικρό οικοσύστημα» στην πλάτη. Σε δημόσιο υλικό της NASA για τη στολή launch/landing του Shuttle αναφέρεται βάρος 91 λιβρών, δηλαδή περίπου 41 κιλών. Η NASA δεν δίνει τόσο καθαρά, σε μια αντίστοιχη δημόσια σελίδα, ένα απλό τελικό νούμερο για τη σημερινή OCSS του Orion, αλλά είναι σαφές ότι πρόκειται για την ίδια λειτουργική κατηγορία: στολή επιβίωσης και όχι στολή διαστημικού περιπάτου.
Από τι υλικό είναι φτιαγμένες αυτές οι «εσωτερικές» στολές; Η NASA εξηγεί ότι στο εξωτερικό τους χρησιμοποιούν ανθεκτικό, φλογοανθεκτικό Nomex, ενώ από μέσα υπάρχει ένα ελαστικό, λαστιχένιο στρώμα που λειτουργεί σαν «μπαλόνι», δηλαδή κρατά τον αέρα αν η στολή χρειαστεί να φουσκώσει και να πιεστεί. Κάτω από αυτά, ο αστροναύτης φορά ένα εσωτερικό ένδυμα με δίκτυο σωλήνων από όπου κυκλοφορεί νερό για ψύξη του σώματος. Με απλά λόγια: η στολή αυτή προστατεύει από απώλεια πίεσης, από θερμική καταπόνηση, από φωτιά για περιορισμένο χρόνο και από την πιθανότητα ο αστροναύτης να βρεθεί στη θάλασσα μετά από εγκατάλειψη ή προσθαλάσσωση.
Τελείως διαφορετική είναι η στολή EVA, δηλαδή η στολή για διαστημικό περίπατο. Εδώ δεν μιλάμε πια για ένα «σωσίβιο» μέσα στο σκάφος, αλλά για ένα σύστημα που κρατά τον άνθρωπο ζωντανό εκτός σκάφους, στο κενό του διαστήματος. Η NASA την περιγράφει ως ένα «μικροσκοπικό, εξατομικευμένο διαστημόπλοιο», αφού πρέπει ταυτόχρονα να παρέχει οξυγόνο, πίεση, θερμική ρύθμιση, απομάκρυνση διοξειδίου του άνθρακα, επικοινωνία και προστασία από το κενό.
Εδώ και το βάρος εκτοξεύεται. Η NASA αναφέρει ότι η στολή EMU του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού, μαζί με το σακίδιο υποστήριξης ζωής και το σύστημα SAFER, ζυγίζει περίπου 319 λίβρες, δηλαδή περίπου 145 κιλά πάνω στη Γη. Το παλαιότερο Shuttle EMU έφτανε περίπου τις 275 λίβρες ή 124,7 κιλά. Στο διάστημα βέβαια αυτό το βάρος δεν «νιώθεται» με τον ίδιο τρόπο, αλλά η μάζα παραμένει, και αυτό δυσκολεύει κάθε κίνηση, κάθε στροφή και κάθε εργασία με τα χέρια.
Τα υλικά της EVA στολής είναι επίσης πολύ πιο σύνθετα. Σύμφωνα με τη NASA, τα εύκαμπτα τμήματα μπορεί να έχουν έως και 16 στρώσεις υλικών. Κοντά στο σώμα βρίσκεται το ένδυμα ψύξης από spandex με περίπου 300 πόδια σωληνώσεων νερού. Πιο έξω υπάρχει το bladder layer, το στρώμα που κρατά την πίεση και το οξυγόνο, έπειτα ένα restraining layer που συγκρατεί το σχήμα, ένα ripstop liner ανθεκτικό στα σκισίματα, μονωτικά στρώματα που λειτουργούν σαν θερμός και εξωτερικό λευκό στρώμα που αντανακλά την ηλιακή θερμότητα. Η NASA σημειώνει ακόμη ότι το εξωτερικό ύφασμα συνδυάζει τρεις τύπους ινών: μία για αντοχή στο νερό, μία από το υλικό που χρησιμοποιείται στα αλεξίσφαιρα γιλέκα και μία πυράντοχη.
Αυτή η στολή προστατεύει τον αστροναύτη σχεδόν από τα πάντα: από το κενό του διαστήματος, από την έλλειψη πίεσης, από ακραίες θερμοκρασίες, από την έντονη ηλιακή ακτινοβολία στο ορατό και υπέρυθρο φάσμα, από μικροσωματίδια και από τη συσσώρευση διοξειδίου του άνθρακα μέσα στο κράνος. Γι’ αυτό και το σακίδιο στην πλάτη δεν είναι διακοσμητικό: περιέχει οξυγόνο, ρυθμιστή πίεσης, ανεμιστήρα κυκλοφορίας αέρα, σύστημα απομάκρυνσης CO2, ηλεκτρική τροφοδοσία και ασύρματο για επικοινωνία.
Στα βασικά εξαρτήματα μιας στολής διαστημικού περιπάτου περιλαμβάνονται το ένδυμα υδρόψυξης, ο σκληρός κορμός, τα αρθρωτά χέρια και πόδια, η μέση με bearing για περιστροφή, τα γάντια με θερμαντήρες στα δάχτυλα, οι μπότες, το κράνος-φυσαλίδα πίεσης, η προστατευτική ζελατίνα, το αντηλιακό visor, το σύστημα επικοινωνίας τύπου “Snoopy Cap”, ο σάκος με νερό για πόση, το βιοϊατρικό σύστημα παρακολούθησης και φυσικά το backpack ζωτικής υποστήριξης. Στις στολές μέσα στο σκάφος, αντίστοιχα, βρίσκουμε κράνος, γάντια, σύστημα παροχής οξυγόνου, ψύξη με νερό, αλεξίπτωτο ή εξοπλισμό διάσωσης όπου απαιτείται, σχεδία, ραδιόφωνο επιβίωσης, φωτοβολίδες και παροχή πόσιμου νερού για πολλές ώρες.
Το πραγματικό συμπέρασμα είναι ότι οι δύο στολές μοιάζουν μόνο επιφανειακά. Η στολή μέσα στο σκάφος είναι ένα σύστημα επιβίωσης για έκτακτα σενάρια. Η στολή διαστημικού περιπάτου είναι ένα πλήρες, φορητό σκάφος που επιτρέπει εργασία στο εχθρικό περιβάλλον του διαστήματος. Η πρώτη έχει σχεδιαστεί για να κρατήσει τον άνθρωπο ζωντανό ώσπου να σωθεί. Η δεύτερη για να του επιτρέψει να δουλέψει εκεί όπου, χωρίς αυτήν, δεν θα επιβίωνε ούτε για λίγα δευτερόλεπτα.
