Σοβαρές ηλεκτρονικές παρεμβολές στα συστήματα εντοπισμού πλοίων καταγράφονται τις τελευταίες ημέρες στα Στενά του Ορμούζ και στις γύρω θαλάσσιες περιοχές του Ιράν, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και του Κατάρ, προκαλώντας ανησυχία για την ασφάλεια της διεθνούς ναυσιπλοΐας.
Η Μισέλ Βίζε Μπόκμαν, ανώτερη αναλύτρια ναυτιλιακών πληροφοριών στην εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης για τη ναυτιλία Windward, εντόπισε ένα ιδιαίτερα ασυνήθιστο φαινόμενο εξετάζοντας σε πραγματικό χρόνο τις θέσεις των πλοίων που μεταδίδονται μέσω των συστημάτων εντοπισμού.
Όπως εξηγεί, στον χάρτη εμφανίζονται δεκάδες «συστάδες» πλοίων σε τέλεια κυκλική διάταξη, κάτι που είναι πρακτικά αδύνατο να συμβεί στη θάλασσα. «Έχω ήδη εντοπίσει περίπου 35 διαφορετικές συστάδες», αναφέρει.
Κάθε εικονίδιο στον χάρτη αντιπροσωπεύει ένα πραγματικό πλοίο, ωστόσο τα δεδομένα θέσης φαίνεται να έχουν παραποιηθεί. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, τα πλοία εμφανίζονται να βρίσκονται ακόμη και πάνω στη στεριά. Αυτό συμβαίνει επειδή τα σήματα GPS έχουν παρεμβληθεί ή μπλοκαριστεί, με αποτέλεσμα να αλλοιώνεται η πραγματική τους τοποθεσία.
Οι συγκρούσεις πλέον δεν διεξάγονται μόνο με όπλα και βόμβες. Σημαντικό ρόλο παίζουν και τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα, τα οποία μπορούν να διαταράξουν κρίσιμα συστήματα πλοήγησης και επικοινωνίας.
Το λεγόμενο GPS jamming – δηλαδή η παρεμβολή στο δορυφορικό σήμα εντοπισμού – μπορεί να προκαλέσει σοβαρές δυσλειτουργίες, προβλήματα επικοινωνίας και ακόμη και θανατηφόρα ατυχήματα.
Τα τελευταία χρόνια τέτοια περιστατικά έχουν επηρεάσει ακόμη και αεροσκάφη στην Ευρώπη, μεταξύ των οποίων και ένα αεροπλάνο που χρησιμοποιείται από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Αντίστοιχα φαινόμενα είναι επίσης συχνά στον πόλεμο της Ουκρανίας.
Με την ένταση να κλιμακώνεται στη Μέση Ανατολή, οι επιχειρήσεις ηλεκτρονικού πολέμου φαίνεται ότι επεκτείνονται πλέον και στις θαλάσσιες μεταφορές.
Σοβαρός κίνδυνος για ατυχήματα
Τα πλοία χρησιμοποιούν το Automatic Identification System (AIS) για να μεταδίδουν τη θέση τους και να αποφεύγουν συγκρούσεις.
Ωστόσο, όταν το GPS αλλοιώνεται, τα δεδομένα αυτά γίνονται αναξιόπιστα. Αυτό δημιουργεί σοβαρό πρόβλημα, ιδιαίτερα για μεγάλα δεξαμενόπλοια μήκους έως και 300 μέτρων, τα οποία μεταφέρουν εκατοντάδες χιλιάδες τόνους πετρελαίου και χρειάζονται μεγάλο χρόνο για να αλλάξουν πορεία ή να σταματήσουν.
Εάν οι καπετάνιοι δεν μπορούν να γνωρίζουν με ακρίβεια τη θέση των άλλων πλοίων, ο κίνδυνος σύγκρουσης αυξάνεται σημαντικά, ειδικά τη νύχτα ή σε συνθήκες χαμηλής ορατότητας.
«Το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν ξέρεις πού πηγαίνεις», εξηγεί ο Άλαν Γούντγουορντ από το Πανεπιστήμιο του Σάρεϊ. «Το πρόβλημα είναι ότι δεν ξέρεις πού πηγαίνουν οι άλλοι».
Ποιος βρίσκεται πίσω από τις παρεμβολές
Δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση για το ποιος προκαλεί τις παρεμβολές, ωστόσο στρατιωτικοί αναλυτές θεωρούν πιθανό ότι πίσω από αυτές βρίσκεται το Ιράν, το οποίο έχει επίσης απειλήσει ότι θα επιτεθεί σε πλοία που θα επιχειρήσουν να περάσουν από τα Στενά του Ορμούζ.
Σύμφωνα με τον Τόμας Γουίδινγκτον από το Royal United Services Institute, τα συστήματα παρεμβολών που χρησιμοποιεί το Ιράν ενδέχεται να έχουν κατασκευαστεί εγχώρια ή με εξοπλισμό από τη Ρωσία ή την Κίνα.
Την ίδια στιγμή, εκτιμάται ότι και οι αμερικανικές δυνάμεις στην περιοχή χρησιμοποιούν παρόμοια συστήματα για να προστατεύσουν τις βάσεις, τα πλοία και το προσωπικό τους από drones και όπλα που καθοδηγούνται μέσω δορυφορικών συστημάτων.
Το αμερικανικό υπουργείο Άμυνας δεν σχολίασε τις συγκεκριμένες επιχειρησιακές δυνατότητες, επικαλούμενο λόγους ασφάλειας.
Πώς εντοπίζονται οι παρεμβολές
Ο Σον Γκόρμαν, συνιδρυτής της τεχνολογικής εταιρείας Zephr.xyz, έχει αναπτύξει μεθόδους για την ανίχνευση παρεμβολών GPS. Στην Ουκρανία, η ομάδα του χρησιμοποίησε ακόμη και smartphones τοποθετημένα σε drones για να καταγράψει τα σήματα GPS και να εντοπίσει τις πηγές παρεμβολής μέσω τριγωνοποίησης.
Πρόσφατα χρησιμοποίησε επίσης δορυφορικά ραντάρ για να ανιχνεύσει ίχνη παρεμβολών πάνω από το Ιράν.
Όπως σημειώνει, το επίπεδο παρεμβολών που παρατηρείται είναι εξαιρετικά ισχυρό.
Η αυξανόμενη χρήση παρεμβολών έχει οδηγήσει στην ανάπτυξη τεχνολογιών που προστατεύουν από τέτοιες επιθέσεις.
Η εταιρεία Raytheon UK έχει δημιουργήσει το σύστημα Landshield, μια μικρή κεραία αντιπαρεμβολής που μπορεί να εγκατασταθεί σε οχήματα, αεροσκάφη και άλλα μέσα μεταφοράς.
Παράλληλα, η αυστραλιανή εταιρεία Advanced Navigation αναπτύσσει συστήματα πλοήγησης που δεν βασίζονται αποκλειστικά στο GPS. Αυτά χρησιμοποιούν δεδομένα από γυροσκόπια, επιταχυνσιόμετρα, δορυφορικές εικόνες ή ακόμη και τη θέση των άστρων για να υπολογίσουν τη θέση ενός οχήματος.
Πόσο ευάλωτο είναι το σύστημα
Το GPS παραμένει ιδιαίτερα ευάλωτο επειδή τα σήματα του είναι πολύ αδύναμα, κάτι που τα καθιστά εύκολο στόχο για παρεμβολές.
Οι στρατιωτικές δυνάμεις διαθέτουν μια πιο ασφαλή έκδοση του συστήματος, το λεγόμενο M-Code GPS, το οποίο είναι κρυπτογραφημένο και πιο ανθεκτικό σε επιθέσεις.
Ο Ράμσεϊ Φάραγκερ από το Royal Institute for Navigation προειδοποιεί ότι η αύξηση τέτοιων περιστατικών μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη πιο ασφαλών συστημάτων πλοήγησης στο μέλλον.
«Σύντομα θα κοιτάμε πίσω σε αυτή την εποχή όπου χρησιμοποιούσαμε ανοικτά σήματα GPS και θα λέμε: Θεέ μου, ήταν πραγματικά τρελό αυτό», σημειώνει χαρακτηριστικά.
