Με τις βελανιδιές του να αναδύονται μέσα από την ομίχλη και το τοπίο να μοιάζει βγαλμένο από έναν άλλο χρόνο, το δάσος Wistman’s Wood στο Dartmoor του Ντέβον αποτελεί ένα από τα πιο μυστηριώδη και σπάνια φυσικά μνημεία του Ηνωμένου Βασιλείου. Πρόκειται για ένα από τα τελευταία εναπομείναντα κομμάτια εύκρατου τροπικού δάσους στη χώρα – ένα οικοσύστημα εξαιρετικά εύθραυστο και πλέον σοβαρά απειλούμενο.
Το δάσος βρίσκεται σε υψόμετρο 380 έως 410 μέτρων. Ο δροσερός αέρας, η υψηλή υγρασία και οι συχνές ομίχλες δημιουργούν ιδανικές συνθήκες για την ανάπτυξη του λεγόμενου ατλαντικού ή κελτικού τροπικού δάσους, ενός βιοτόπου που ευδοκιμεί μόνο σε περιοχές με ήπιο κλίμα και μόνιμη υγρασία.
Στο Wistman’s Wood κυριαρχεί η μισχωτή δρυς, πλαισιωμένη από φράξους, οξιές, σορβιές, φουντουκιές και αρκουδοπουρνάρια. Ωστόσο, η πραγματική «ραχοκοκαλιά» του οικοσυστήματος είναι τα βρύα και οι λειχήνες που καλύπτουν δέντρα και βράχους, δημιουργώντας ένα σχεδόν παραμυθένιο σκηνικό.
Ανάμεσά τους συγκαταλέγεται και η εξαιρετικά σπάνια λειχήνα Bryoria smithii, γνωστή ως horsehair lichen, η οποία απαντάται μόλις σε δύο τοποθεσίες σε ολόκληρη τη Βρετανία. Πολλά από αυτά τα είδη αναπτύσσονται εξαιρετικά αργά και μπορούν να επιβιώσουν για αιώνες.
Το δάσος περιβάλλεται και από έντονη μυθολογία. Σύμφωνα με θρύλους, αποτελούσε τόπο λατρείας των Δρυίδων και παραμένει συνδεδεμένο με ιστορίες για φαντάσματα και υπερφυσικές παρουσίες. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που πιστεύουν ότι ενέπνευσε τον Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν για το Δάσος Φάνγκορν και τους Έντς στον «Άρχοντα των Δαχτυλιδιών», αν και κάτι τέτοιο δεν έχει ποτέ επιβεβαιωθεί.
Ιστορικά, η Βρετανία καλυπτόταν σε μεγάλο βαθμό από εύκρατα τροπικά δάση. Ωστόσο, αιώνες γεωργικής εκμετάλλευσης και αποψίλωσης έχουν οδηγήσει στην εξαφάνιση πάνω από το 90% αυτών των οικοσυστημάτων από την Εποχή του Χαλκού μέχρι σήμερα. Το Wistman’s Wood θεωρείται ότι σώθηκε χάρη στο μεγάλο υψόμετρο και το δύσβατο ανάγλυφο της περιοχής, που αποθάρρυναν την ανθρώπινη δραστηριότητα.
Σήμερα, λιγότερο από το 1% της βρετανικής γης χαρακτηρίζεται ως εύκρατο τροπικό δάσος, με τα εναπομείναντα τμήματα να περιορίζονται κυρίως στη δυτική ακτογραμμή, από τη Σκωτία και την Ουαλία έως το Ντέβον, την Κορνουάλη και τμήματα της Βόρειας Ιρλανδίας.
Τα τελευταία χρόνια, το Wistman’s Wood αντιμετωπίζει μια νέα απειλή: τον μαζικό τουρισμό. Η αυξανόμενη προβολή του μέσα από άρθρα, βιβλία και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχει οδηγήσει σε καθημερινή εισροή εκατοντάδων επισκεπτών, ιδιαίτερα μετά την πανδημία της COVID-19.
Το 2021, τοπικοί αξιωματούχοι προειδοποίησαν ότι έως και 400 άτομα επισκέπτονται καθημερινά το δάσος, προκαλώντας σοβαρές φθορές, όπως την παράνομη αφαίρεση βρυών και λειχήνων και τη χρήση ποδηλάτων βουνού σε μονοπάτια πεζών.
Παράλληλα, η κλιματική αλλαγή επιτείνει την πίεση στα εύκρατα τροπικά δάση παγκοσμίως. Σύμφωνα με μελέτη του 2024, έως και το 68% αυτών των οικοσυστημάτων και σε ορισμένες περιοχές έως και το 90% κινδυνεύει με εξαφάνιση μέσα στις επόμενες δεκαετίες λόγω της ανόδου της θερμοκρασίας και της μεταβολής των καιρικών προτύπων.
Απέναντι σε αυτές τις απειλές, γίνονται προσπάθειες προστασίας και αποκατάστασης. Τον Μάρτιο του 2025, το Δουκάτο της Κορνουάλης ανακοίνωσε ένα φιλόδοξο σχέδιο αναγέννησης και επέκτασης του Wistman’s Wood, με τη φύτευση 450 νεαρών δέντρων και τη δημιουργία προστατευόμενων, περιφραγμένων περιοχών.
Στόχος είναι ο διπλασιασμός της έκτασης του δάσους και η δημιουργία ενός ζωντανού «καθρέφτη» του αρχαίου οικοσυστήματος – πριν αυτό χαθεί οριστικά.
Με πληροφορίες από το Iflscience
