Σε μια από τις πιο κρίσιμες αποστολές της θητείας του, ο Γενικός Γραμματέας του NATO, Μαρκ Ρούτε, πραγματοποιεί τριήμερη επίσκεψη στην Ουάσιγκτον επιχειρώντας να αποτρέψει μια βαθιά ρήξη στη διατλαντική συμμαχία, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ επαναφέρει ανοιχτά το ενδεχόμενο αποχώρησης των ΗΠΑ από το NATO.
Η επίσκεψη πραγματοποιείται σε ένα εκρηκτικό γεωπολιτικό περιβάλλον, με τον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ στο Ιράν να λειτουργεί ως καταλύτης για την ένταση μεταξύ Ουάσιγκτον και ευρωπαϊκών πρωτευουσών. Η άρνηση αρκετών συμμάχων να συμμετάσχουν στις στρατιωτικές επιχειρήσεις στα Στενά του Ορμούζ ή να παραχωρήσουν εναέριο χώρο στις ΗΠΑ για επιθέσεις στο Ιράν έχει εξοργίσει τον Αμερικανό πρόεδρο. Την ίδια στιγμή, η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ, Κάγια Κάλας, ξεκαθάρισε ότι «αυτός δεν είναι δικός μας πόλεμος», επιτείνοντας το ρήγμα.
Την ίδια στιγμή, το NATO εμφανίζεται να παραμένει θεατής σε μια σύγκρουση που προκαλεί βαθύ ρήγμα στο εσωτερικό του, χωρίς ενιαία πολιτική γραμμή ή σαφή ρόλο στο πεδίο.
«Το NATO είναι μια χάρτινη τίγρη χωρίς τις ΗΠΑ», έχει δηλώσει τις τελευταίες ημέρες ο Τραμπ, χαρακτηρίζοντας μάλιστα τους συμμάχους «δειλούς» και προειδοποιώντας για «πολύ κακό μέλλον» εάν συνεχίσουν να αποστασιοποιούνται από τις αμερικανικές επιλογές.
Στο επίκεντρο των επαφών του Ρούτε με τον Τραμπ, τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και τον υπουργό Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ θα βρεθεί κατά πόσο το NATO μπορεί ή πρέπει να εμπλακεί σε έναν πόλεμο για τον οποίο δεν υπήρξε προηγούμενη διαβούλευση μεταξύ των συμμάχων και ο οποίος δεν εμπίπτει στο καταστατικό του.
Διπλωματικές πηγές της Συμμαχίας σε δηλώσεις τους επισημαίνουν ότι ο Γενικός Γραμματέας καλείται να υπερασπιστεί μια λεπτή αλλά κρίσιμη γραμμή: ότι το NATO «παρέχει σαφή αμυντική και στρατιωτική προστιθέμενη αξία», αλλά δεν μπορεί να λειτουργεί ως εργαλείο για επιχειρήσεις στις οποίες οι σύμμαχοι δεν έχουν συμφωνήσει.
Την ίδια ώρα, η Ουάσιγκτον εμφανίζεται να πιέζει για μια ευρύτερη «στρατηγική συζήτηση» σχετικά με το μέλλον της Συμμαχίας ακόμη και σε ό,τι αφορά τις σχέσεις με τη Ρωσία, ένα ζήτημα που οι Ευρωπαίοι είχαν απορρίψει σε προηγούμενες συνεδριάσεις.
«Διπλωματία του κατευνασμού…για πόσο ακόμα»
Η αποστολή του Ρούτε, σημειώνουν αναλυτές, είναι εκ των πραγμάτων περιορισμένη. Όπως αναγνωρίζουν αξιωματούχοι του NATO, ο Γενικός Γραμματέας δεν διαθέτει θεσμικά εργαλεία για να προσφέρει ανταλλάγματα στην Ουάσιγκτον ούτε και μπορεί να καθορίσει την πολιτική της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας χωρίς τη συμφωνία μεταξύ των κρατών μελών.
Εάν έχει να ποντάρει σε κάτι ο Ρούτε είναι η προσωπική του σχέση με τον Αμερικανό πρόεδρο.
Τα διεθνή μέσα ενημέρωσης υπενθυμίζουν ότι η επιλογή του Ρούτε ως ΓΓ του ΝΑΤΟ βασίστηκε στη λογική του κατευνασμού του Τραμπ χαρακτηρίζοντας μάλιστα τον Ολλανδό πολιτικό ως «γητευτή» του Τραμπ. Μάλιστα ο Ρούτε το πήγε ακόμη πιο μακριά όταν στην ιστορική διάσκεψη της Συμμαχίας το 2025 στη Χάγη όπου διασφαλίστηκε η παραμονή των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ και η αύξηση των αμυντικών δαπανών στο 5%, τον αποκάλεσε «Daddy»!
Σε αυτή τη γοητεία ποντάρουν, όσο και εάν αισθάνονται άβολα, αρκετοί Ευρωπαίοι ηγέτες, ελπίζοντας ο κυνισμός του Τραμπ να μην τον οδηγήσει σε μια αποχώρηση που θα μπορούσε να σημάνει και το τέλος της Συμμαχίας.
Μια Συμμαχία σε αμφισβήτηση
Είναι πλέον κατανοητό ότι εκτός από τη διαχείριση της τρέχουσας κρίσης, το διακύβευμα είναι βαθύτερο και πιο δομικό. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αναγνωρίζουν ότι η αξιοπιστία της Συμμαχίας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις ΗΠΑ. Παράλληλα οι ΗΠΑ εδώ και καιρό έχουν δηλώσει ότι η Ευρώπη, τα κράτη μέλη της οποίας συγκροτούν το μεγαλύτερο μέρος της Συμμαχίας, θα πρέπει να αναλάβει μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης για την άμυνά της παρότι παρείχαν διαβεβαιώσεις ότι η αμερικανική πυρηνική «ομπρέλα» θα συνεχίσει να καλύπτει τη Γηραία Ήπειρο.
Αναγνωρίζοντας τη δυσχερή κατάσταση οι Βρυξέλλες επιμένουν στην ανάγκη για στρατηγική αυτονομία αλλά μέχρι να φτάσουν σε αυτό το επίπεδο υπάρχει ακόμη δρόμος. Η εξάρτηση από τις ΗΠΑ σε όλους τους τομείς είναι αδιαμφισβήτητη.
Τα στοιχεία που αποτυπώνουν το μέγεθος της ευρωπαϊκής εξάρτησης από τις ΗΠΑ είναι ενδεικτικά. Όπως γράφει ο Edward Lucas στον Euobserver, παρότι τα ευρωπαϊκά μέλη του NATO αριθμούν περίπου 600 εκατομμύρια κατοίκους και διαθέτουν συνδυαστικά ΑΕΠ που αγγίζει τα 30 τρισεκατομμύρια δολάρια, καλύπτουν μόλις τα δύο τρίτα των στρατιωτικών δυνατοτήτων που απαιτούνται για την άμυνά τους.
Το κρίσιμο υπόλοιπο παρέχεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες, κυρίως σε τομείς υψηλής τεχνολογίας όπως η δορυφορική επιτήρηση, οι στρατιωτικές επικοινωνίες και η επιχειρησιακή διοίκηση, που παραμένουν δύσκολα αναπαραγώγιμοι από τις ευρωπαϊκές δυνάμεις.
Επιπλέον, τα υφιστάμενα επιχειρησιακά σχέδια της Συμμαχίας προέβλεπαν, σε περίπτωση κρίσης, την ανάπτυξη έως και 300.000 Αμερικανών στρατιωτών στην Ευρώπη, μαζί με εξοπλισμό και εφόδια. Σήμερα, ωστόσο, η ήπειρος στερείται αντίστοιχης στρατιωτικής μάζας, με τον ουκρανικό στρατό να αποτελεί τη μοναδική μεγάλη χερσαία δύναμη.
Όμως αναλυτές επισημαίνουν ότι μια ενδεχόμενη αποχώρηση των ΗΠΑ από το NATO δεν θα αποτελούσε μόνο πλήγμα για την Ευρώπη, αλλά και για την ίδια την Ουάσιγκτον. Η Συμμαχία λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής ισχύος, παρέχοντας συμμάχους, στρατιωτικές βάσεις και πολιτική νομιμοποίηση. Χωρίς αυτήν, οι ΗΠΑ θα κληθούν να επωμιστούν μόνες τους το κόστος και το βάρος της αποτροπής, ενώ παράλληλα θα περιοριστεί η διεθνής επιρροή τους και θα αυξηθεί ο κίνδυνος μονομερούς εμπλοκής σε μελλοντικές κρίσεις.
Ωστόσο η συζήτηση για ένα ενδεχόμενο «σχέδιο Β» όπου οι ΗΠΑ θα είναι απούσες αναζωπυρώνεται.
Αυτό είναι και το διακύβευμα για τον Ρούτε ο οποίος βρίσκεται στις ΗΠΑ χωρίς σαφή ατζέντα. Θα καταφέρει να γοητεύσει πάλι τον Τραμπ; Θα απορροφήσει τις εντάσεις και με ποιο πολιτικό κόστος έναντι της Ευρώπης;
Αυτό που δεν μπορεί να διαψευσθεί είναι ότι η Ευρώπη αυτή τη στιγμή μόνη της δεν μπορεί να υποσχεθεί την αξιοπιστία της Συμμαχίας.
Απαιτείται ανασχηματισμός της Ένωσης, συνοχή, χρήματα, αποφασιστικότητα και χρόνος. Οι προσπάθειες της Γαλλίας για τη δημιουργία μιας πυρηνικής ομπρέλας στην Ευρώπη, όπως και οι προσπάθειες της Γερμανίας στην άμυνα, αλλά και οι συνεργασίες με την Αυστραλία, την Ιαπωνία και άλλους διεθνείς παίκτες οδηγούν στον απογαλακτισμό από τις ΗΠΑ.
Όμως αυτή η δύσκολη πλέον διατλαντική σχέση που ξεκίνησε το 1949, θυμίζει έναν δυσλειτουργικό γάμο τον οποίο κανένα από τα δύο μέρη δεν είναι έτοιμο να τον εγκαταλείψει ακόμη.
