Μια Γαλλία που βράζει, μια κοινωνία που αισθάνεται ότι χάνει σταδιακά τα δικαιώματα και την αγοραστική της δύναμη, μια νεολαία που κατεβαίνει στους δρόμους και ένας πρόεδρος που βρίσκεται αντιμέτωπος με βαθιά πολιτική και κοινωνική αμφισβήτηση.
Αυτή είναι η εικόνα που περιγράφει, από το Παρίσι, ο Δημοσθένης Δαββέτας, καθηγητής Φιλοσοφίας της Τέχνης και αρθρογράφος της γαλλικής εφημερίδας Libération, σε μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα συνέντευξη που παραχώρησε στη HuffPost με βίντεο σύνδεση, με αφορμή τις μεγάλες κοινωνικές κινητοποιήσεις στη Γαλλία.
Η συζήτησή μας δεν περιορίστηκε στα επεισόδια, στις διαδηλώσεις και στην πολιτική κρίση που αντιμετωπίζει ο Εμανουέλ Μακρόν. Επεκτάθηκε στην ίδια την ποιότητα της ευρωπαϊκής δημοκρατίας, στην ενίσχυση της ακροδεξιάς, στις κοινωνικές ανισότητες, στο μεταναστευτικό και στο ενδεχόμενο μιας νέας πολιτικής αναμέτρησης που θα μπορούσε να αλλάξει τον χάρτη της Γαλλίας.
Ο συνομιλητής μου διατύπωσε ιδιαίτερα αιχμηρές εκτιμήσεις, ακόμη και σοβαρές καταγγελίες για τη στάση της αστυνομίας και την πιθανή πολιτική αξιοποίηση της βίας.
«Δεν μιλάμε μόνο για τη Γαλλία, αλλά για την ίδια τη δημοκρατία»
Ξεκίνησα τη συζήτησή μας θέτοντας ένα ευρύτερο ερώτημα: Τι συμβαίνει στη Γαλλία και, κυρίως, τι συμβαίνει στη δημοκρατία στην Ευρώπη;
Ο Δημοσθένης Δαββέτας επέλεξε να απαντήσει χωρίς περιστροφές.
«Ουσιαστικά έχουμε μια σταδιακή κατάργηση της δημοκρατίας, με βάση τη δημοκρατία που γνωρίζαμε μέχρι σήμερα», υποστήριξε.
Κατά την ανάλυσή του, οι ρίζες της σημερινής κρίσης βρίσκονται στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, όταν, όπως εκτιμά, άρχισαν να διαμορφώνονται συνθήκες αποδυνάμωσης των παραδοσιακών κοινωνικών και πολιτικών δομών.
Ωστόσο, θεωρεί ότι η κρίση στη Γαλλία απέκτησε συγκεκριμένα πολιτικά χαρακτηριστικά μετά τη δεύτερη εκλογή του Εμανουέλ Μακρόν στην προεδρία.
Κατηγόρησε τον Γάλλο πρόεδρο ότι απογοήτευσε τους ψηφοφόρους του, ιδιαίτερα τους συνταξιούχους, με την πολιτική του στο ασφαλιστικό και στις συντάξεις.
Στην περιγραφή του, η δυσαρέσκεια αυτή συνδυάστηκε με την ενίσχυση των αντιπολιτευόμενων πολιτικών δυνάμεων και δημιούργησε ένα εξαιρετικά δύσκολο περιβάλλον διακυβέρνησης.
«Έχουμε έναν Γάλλο πρόεδρο με ένα Κοινοβούλιο ουσιαστικά απέναντί του», παρατήρησε.
Για τον ίδιο, η πολιτική κρίση δεν είναι αποκομμένη από την κοινωνική πραγματικότητα. Αντιθέτως, συνδέεται με μια ευρύτερη παρακμή που, κατά την εκτίμησή του, επηρεάζει την οικονομία, την παιδεία, τις αξίες και τους θεσμούς.
Τα γαλλικά λύκεια και η σπίθα της κοινωνικής εξέγερσης
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο καθηγητής στην κατάσταση της δημόσιας εκπαίδευσης.
Περιέγραψε σχολικά κτίρια με σοβαρές φθορές, ελλείψεις θέρμανσης και ηλεκτροδότησης σε ορισμένες περιπτώσεις, υπερπλήρεις αίθουσες και ολοένα μικρότερο αριθμό εκπαιδευτικών.
«Υπάρχουν τάξεις με 45 μαθητές και όλο λιγότερους καθηγητές», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Οι περιγραφές αυτές αποτελούν μαρτυρίες του συνομιλητή μου και δεν συνοδεύονται, στην απομαγνητοφώνηση, από συγκεκριμένα στοιχεία για τα σχολεία στα οποία αναφέρεται.
Σύμφωνα με τον Δημοσθένη Δαββέτα, η κατάσταση στα λύκεια λειτούργησε ως καταλύτης για να εκφραστεί μια πολύ ευρύτερη κοινωνική δυσαρέσκεια.
Στις κινητοποιήσεις, όπως περιγράφει, συναντήθηκαν μαθητές, φοιτητές, εργαζόμενοι, νέοι των προαστίων και πολίτες που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες.
Επικαλέστηκε επίσης τη συμμετοχή ανθρώπων που συνδέονται με το κίνημα των Κίτρινων Γιλέκων, το οποίο είχε ήδη αναδείξει τις βαθιές κοινωνικές αντιθέσεις στη Γαλλία.
Η μεγάλη κινητοποίηση της 17ης Οκτωβρίου, στην οποία αναφέρθηκε, παρουσιάζεται από τον ίδιο ως έκφραση αυτής της συσσωρευμένης οργής.
Η ακρίβεια, η Ουκρανία και η πολεμική οικονομία
Ένα από τα κεντρικά σημεία της συνέντευξης ήταν η οικονομική πίεση που αισθάνονται οι Γάλλοι πολίτες.
Ο καθηγητής συνέδεσε την υποχώρηση της αγοραστικής δύναμης με το ενεργειακό κόστος, τις οικονομικές συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία και τις επιλογές της γαλλικής κυβέρνησης.
Άσκησε ιδιαίτερα σκληρή κριτική στον Εμανουέλ Μακρόν για τη στάση του απέναντι στη Ρωσία.
Κατά την άποψή του, η επιμονή του Γάλλου προέδρου στην ενίσχυση της στρατιωτικής ετοιμότητας και στη στήριξη της Ουκρανίας επιβαρύνει μια κοινωνία που ήδη δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στις καθημερινές οικονομικές της υποχρεώσεις.
«Έχει τρελάνει τους Γάλλους με την οικονομία του πολέμου», είπε, χρησιμοποιώντας μια ιδιαίτερα αιχμηρή διατύπωση.
Πρόκειται για πολιτική αξιολόγηση του καθηγητή και όχι για τεκμηριωμένο οικονομικό υπολογισμό της επίδρασης των αμυντικών δαπανών στην αγοραστική δύναμη.
Ο ίδιος θεωρεί ότι η βαθύτερη σύγκρουση στη γαλλική κοινωνία είναι ανάμεσα σε δύο διαφορετικούς κόσμους: στους πολλούς μη προνομιούχους και σε μια μικρή, ιδιαίτερα εύπορη οικονομική ελίτ.
Ο Μάης του 1968 και η σημερινή εξέγερση: Τι έχει αλλάξει;
Έχοντας ζήσει από απόσταση, στα φοιτητικά μου χρόνια, τον ιστορικό Μάη του 1968, του έθεσα ένα ερώτημα που θεωρώ καθοριστικό:
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στον ξεσηκωμό των νέων εκείνης της εποχής και στη σημερινή κοινωνική αναταραχή;
Η απάντησή του ήταν ότι πρόκειται για δύο κινήματα με διαφορετική κοινωνική αφετηρία.
Κατά τη δική του ερμηνεία, ο Μάης του 1968 είχε ως σημαντική κινητήρια δύναμη νέους της αστικής τάξης, οι οποίοι αμφισβητούσαν τις καθιερωμένες κοινωνικές αξίες και επιδίωκαν μεγαλύτερες ελευθερίες και καλύτερες συνθήκες ζωής.
Σήμερα, υποστηρίζει, η εξέγερση ξεκινά από βαθύτερες οικονομικές και κοινωνικές ανάγκες.
«Εδώ ξεσηκώνονται οι νέοι του λυκείου, αλλά ο ξεσηκωμός είναι βαθύτερος και κοινωνικός», τόνισε.
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, αυτό εξηγεί γιατί στις κινητοποιήσεις εμφανίζονται όχι μόνο μαθητές και φοιτητές, αλλά και νέοι από τα υποβαθμισμένα προάστια, παιδιά μεταναστευτικών οικογενειών, εργαζόμενοι και άνθρωποι που αισθάνονται αποκλεισμένοι από την οικονομική ευημερία.
Η σύγκριση έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, αν και ο ιστορικός Μάης του 1968 είχε επίσης ισχυρή εργατική συμμετοχή, με μαζικές απεργίες που ξεπέρασαν κατά πολύ τα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα.
«Είναι παραπληροφόρηση να αποδίδονται οι κινητοποιήσεις στους ισλαμιστές»
Σε αυτό το σημείο της συζήτησης, ο Δημοσθένης Δαββέτας θέλησε να διατυπώσει μια σαφή προειδοποίηση για τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται τα γαλλικά γεγονότα στην Ελλάδα.
Υποστήριξε ότι υπάρχει μια προσπάθεια ακροδεξιάς παραπληροφόρησης που εμφανίζει τις κινητοποιήσεις ως αποτέλεσμα δράσης ισλαμιστικών ομάδων.
«Η πλειοψηφία είναι Γάλλοι», είπε, τονίζοντας ότι η συμμετοχή νέων μουσουλμανικού θρησκεύματος δεν μετατρέπει μια κοινωνική διαμαρτυρία σε θρησκευτική κινητοποίηση.
Επέμεινε ότι, σύμφωνα με όσα γνωρίζει, δεν έχει προκύψει τεκμηριωμένη σύνδεση των συγκεκριμένων κινητοποιήσεων με οργανωμένη ισλαμιστική δράση.
Η θέση του είναι ότι η κοινωνική ταυτότητα των διαδηλωτών πρέπει να διακρίνεται από τη θρησκευτική τους προέλευση.
Παράλληλα, προειδοποίησε για τον κίνδυνο να μετατοπιστεί η δημόσια συζήτηση από τα πραγματικά οικονομικά και πολιτικά αιτήματα προς μια αντιπαράθεση γύρω από τη μετανάστευση και τη θρησκεία.
Black Bloc, επεισόδια και σοβαρές καταγγελίες για την αστυνομία
Η συζήτησή μας έγινε ιδιαίτερα αιχμηρή όταν αναφερθήκαμε στα βίαια επεισόδια.
Ο Δημοσθένης Δαββέτας υποστήριξε ότι η βασική μάζα των διαδηλωτών κινήθηκε ειρηνικά και ότι τα επεισόδια συνδέονται με ομάδες που δρουν στο περιθώριο των κινητοποιήσεων.
Αναφέρθηκε ειδικότερα στο Black Bloc, όρο που χρησιμοποιείται για ομάδες διαδηλωτών με κοινές τακτικές εμφάνισης και δράσης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποτελούν ενιαία οργάνωση.
Στη συνέχεια διατύπωσε μια πολύ σοβαρότερη καταγγελία.
Ισχυρίστηκε ότι ανάμεσα σε πρόσωπα που συμμετείχαν σε καταστροφές υπήρχαν και αστυνομικοί με πολιτικά, αναφέροντας περιστατικό στο οποίο, κατά τα λεγόμενά του, αποκαλύφθηκε αστυνομική ταυτότητα.
Τον ρώτησα ευθέως αν αναφέρεται σε φαινόμενα που στην Ελλάδα αποκαλούμε παρακρατική δράση.
Η απάντησή του ήταν καταφατική ως προς την προσωπική του εκτίμηση.
Ο καθηγητής προχώρησε ακόμη περισσότερο, διατυπώνοντας την υπόθεση ότι η κυβέρνηση μπορεί να ανέχεται πολιτικά την ένταση, προκειμένου να δυσφημιστεί η Αριστερά και να ενισχυθεί εμμέσως η ακροδεξιά.
«Αυτό χρεώστε το σε μένα, είναι η ανάλυσή μου», διευκρίνισε ο ίδιος.
Ο δήμαρχος που μπήκε μπροστά στους αστυνομικούς για να προστατεύσει τους μαθητές
Στη διάρκεια της συνέντευξης αναφέρθηκα σε μια εικόνα που είχε προκαλέσει ιδιαίτερη εντύπωση: έναν δήμαρχο να παρεμβαίνει προσωπικά ανάμεσα στις αστυνομικές δυνάμεις και στους νεαρούς διαδηλωτές.
Ο καθηγητής διευκρίνισε ότι αναφερόμασταν στον Μπαλί Μπαγκαγιόκο, δήμαρχο του Σεν-Ντενί, μιας περιοχής στα βόρεια προάστια του Παρισιού με έντονα κοινωνικά προβλήματα.
Ο Μπαγκαγιόκο έχει πράγματι παρέμβει δημόσια στις μαθητικές κινητοποιήσεις, όπως έχει καταγράψει και η Le Monde.
Κατά την περιγραφή του Δαββέτα, ο δήμαρχος στάθηκε ανάμεσα στους αστυνομικούς και στους μαθητές, ζητώντας να μην ασκηθεί βία εναντίον των παιδιών.
Ο συνομιλητής μου αναφέρθηκε επίσης στη Μασσαλία, όπου, όπως είπε, υπήρξαν καταγγελίες της δημοτικής αρχής για ανεπαρκή αστυνομική προστασία δημοτικών εγκαταστάσεων.
Αυτές οι διαφορετικές αντιδράσεις, σύμφωνα με την ανάλυσή του, αποτυπώνουν το δύσκολο δίλημμα που αντιμετωπίζουν οι τοπικές αρχές: από τη μία πλευρά η ανάγκη προστασίας της δημόσιας περιουσίας και από την άλλη η υποχρέωση προστασίας των νέων και του δικαιώματος στη διαμαρτυρία.
Η άνοδος της ακροδεξιάς και ο φόβος για την ευρωπαϊκή δημοκρατία
Η συζήτησή μας πέρασε στη συνέχεια από τη Γαλλία στο ευρύτερο ευρωπαϊκό πολιτικό σκηνικό.
Έθεσα στον καθηγητή τον προβληματισμό για την ενίσχυση της ακροδεξιάς σε χώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, το Βέλγιο, αλλά και την Ελλάδα.
Η απάντησή του επικεντρώθηκε στον τρόπο με τον οποίο, κατά τη γνώμη του, οι ακροδεξιές δυνάμεις χρησιμοποιούν την έννοια της εθνικής ταυτότητας.
Υποστήριξε ότι ορισμένα κόμματα επιχειρούν να μετατρέψουν τη δυσαρέσκεια των πολιτών σε αντιπαράθεση με τους μετανάστες, απομακρύνοντας την προσοχή από τις κοινωνικές ανισότητες.
Κατά την ανάλυσή του, η ακροδεξιά προσπαθεί να εμποδίσει τη δημιουργία ενός ευρύτερου κοινωνικού μετώπου που θα μπορούσε να ενώσει εργαζομένους, νέους και μη προνομιούχους πολίτες.
Ο ίδιος χρησιμοποίησε τον όρο «πατριωτικό αντιολιγαρχικό μέτωπο», διευκρινίζοντας ότι δεν αναφέρεται αποκλειστικά στην παραδοσιακή Αριστερά.
Περιγράφει μια ευρύτερη πολιτική συμμαχία, η οποία θα μπορούσε να συσπειρώσει πολίτες διαφορετικών ιδεολογικών προελεύσεων γύρω από αιτήματα κοινωνικής δικαιοσύνης, οικονομικής αναδιανομής και δημοκρατικού ελέγχου της εξουσίας.
Για τον Δημοσθένη Δαββέτα, το κρίσιμο ερώτημα είναι αν αυτή η κοινωνική δυσαρέσκεια θα εκφραστεί μέσα από ένα νέο πολιτικό μέτωπο ή αν τελικά θα αποτελέσει εκλογικό πλεονέκτημα για την ακροδεξιά.
Πώς μπορεί να κλείσει η πληγή της Γαλλίας;
Ρώτησα τον συνομιλητή μου πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί η βαθιά πολιτική και κοινωνική κρίση.
Ο καθηγητής περιέγραψε τρία πιθανά σενάρια.
Το πρώτο είναι η αποχώρηση του Εμανουέλ Μακρόν από την προεδρία, ένα ενδεχόμενο που ο ίδιος θεωρεί εξαιρετικά απίθανο.
Το δεύτερο είναι η πτώση της κυβέρνησης μέσα από μια νέα κοινοβουλευτική κρίση, ενδεχομένως με αφορμή τον προϋπολογισμό.
Το τρίτο είναι η πραγματοποίηση κυβερνητικών υποχωρήσεων σε συγκεκριμένα κοινωνικά αιτήματα, προκειμένου να περιοριστεί η ένταση.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε την απόφαση για την ενίσχυση των σχολείων με περίπου 3.000 εκπαιδευτικούς.
Πράγματι, ο υπουργός Παιδείας Εντουάρ Ζεφρέ είχε ανακοινώσει την κινητοποίηση 3.000 αναπληρωτών εκπαιδευτικών για σχολεία με σοβαρές ελλείψεις. Στις 14 Οκτωβρίου, σύμφωνα με το γαλλικό υπουργείο Παιδείας, περίπου 2.000 είχαν ήδη τοποθετηθεί.
Ο Δαββέτας, ωστόσο, αντιμετωπίζει τέτοιες κινήσεις με επιφύλαξη.
Τις χαρακτηρίζει τακτικές υποχωρήσεις, εκτιμώντας ότι βασικός στόχος της κυβέρνησης είναι η πολιτική επιβίωση μέχρι τις προεδρικές εκλογές του 2027.
Λεπέν ή Μελανσόν; Η μεγάλη πολιτική αναμέτρηση
Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα σημεία της συνομιλίας μας αφορούσε την επόμενη ημέρα της Γαλλίας.
Ο Δημοσθένης Δαββέτας θεωρεί ότι η πολιτική αντιπαράθεση θα οξυνθεί ανάμεσα στις δυνάμεις της ακροδεξιάς, με κεντρικό πρόσωπο τη Μαρίν Λεπέν, και σε ένα ευρύτερο μέτωπο της Αριστεράς και των κοινωνικών κινημάτων.
Όταν τον ρώτησα αν αυτό το μέτωπο μπορεί να εκφραστεί από τον Ζαν-Λικ Μελανσόν, η απάντησή του ήταν ιδιαίτερα θετική.
Κατά την άποψή του, ο ηγέτης της Ανυπότακτης Γαλλίας έχει αποκτήσει πολιτικό πλεονέκτημα επειδή διατήρησε σταθερές θέσεις και δεν επιχείρησε να προσαρμόσει τη ρητορική του στις πιέσεις των αντιπάλων του.
«Δεν έβαλε νερό στο κρασί του ούτε μία στιγμή», είπε χαρακτηριστικά.
Ο καθηγητής εκτιμά ότι ακόμη και πολίτες που στο παρελθόν διαφωνούσαν με τον Μελανσόν αναγνωρίζουν πλέον τη μαχητικότητά του.
Πρόκειται ασφαλώς για την προσωπική πολιτική εκτίμηση του συνομιλητή μου και όχι για συμπέρασμα που προκύπτει από συγκεκριμένη δημοσκόπηση.
Ο Μελανσόν, πάντως, έχει τοποθετηθεί ανοιχτά υπέρ των μαθητικών κινητοποιήσεων και έχει καταγγείλει την αστυνομική αντιμετώπισή τους.
«Εχθρός μας δεν είναι ο μετανάστης»
Ο Δημοσθένης Δαββέτας στάθηκε ιδιαίτερα σε μια πολιτική επιλογή του Μελανσόν, την οποία θεωρεί καθοριστική.
Αντί, όπως υποστηρίζει, να αποδεχθεί την ατζέντα της ακροδεξιάς και να μετατρέψει το μεταναστευτικό σε κεντρικό πεδίο αντιπαράθεσης, ο Μελανσόν επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση στην οικονομία και στις κοινωνικές ανισότητες.
Ο καθηγητής συνόψισε αυτή την προσέγγιση με τη φράση:
«Εχθρός μας δεν είναι ο μετανάστης».
Εξήγησε ότι, κατά τη δική του αντίληψη, η παράτυπη μετανάστευση αποτελεί υπαρκτό πρόβλημα, αλλά η αντιμετώπισή της δεν πρέπει να οδηγεί στη στοχοποίηση των ανθρώπων που αναζητούν καλύτερες συνθήκες ζωής.
Αντίθετα, έδωσε έμφαση στην αντιμετώπιση των κυκλωμάτων διακίνησης και στην ανάγκη νόμιμης ένταξης των μεταναστών.
Ο καθηγητής υποστήριξε ότι η συζήτηση πρέπει να επιστρέψει στις πραγματικές αιτίες της κοινωνικής δυσαρέσκειας: στους χαμηλούς μισθούς, στην ακρίβεια, στην ανεπαρκή χρηματοδότηση των δημόσιων υπηρεσιών και στη συγκέντρωση οικονομικής ισχύος.
Κατώτατος μισθός, οικονομική αναδιανομή και ένα διαφορετικό ευρωπαϊκό μοντέλο
Στο τελευταίο μέρος της συνέντευξης, ο Δημοσθένης Δαββέτας αναφέρθηκε στις οικονομικές προτάσεις που θεωρεί ότι μπορούν να δώσουν πολιτικό περιεχόμενο στην κοινωνική διαμαρτυρία.
Ξεχώρισε την αύξηση του κατώτατου μισθού, τον περιορισμό της υπερβολικής οικονομικής ισχύος των μεγάλων συμφερόντων και την ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης των εργαζομένων.
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, η Γαλλία δεν χρειάζεται μόνο αλλαγή προσώπων στην εξουσία, αλλά μια ουσιαστική αλλαγή οικονομικής κατεύθυνσης.
Μια τέτοια μεταβολή, όπως εκτιμά, θα μπορούσε να επηρεάσει και το ευρύτερο ευρωπαϊκό οικονομικό μοντέλο.
Εδώ βρίσκεται ίσως και ο πυρήνας της πολιτικής του σκέψης: η σημερινή κρίση δεν είναι αποκλειστικά γαλλική. Είναι μέρος μιας ευρωπαϊκής αμφισβήτησης των οικονομικών και κοινωνικών ισορροπιών που διαμορφώθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες.
Η επόμενη ημέρα: Μια Γαλλία που αναζητεί διέξοδο
Η συνομιλία με τον Δημοσθένη Δαββέτα ολοκληρώθηκε με την αίσθηση ότι η Γαλλία βρίσκεται μπροστά σε μια περίοδο εξαιρετικά δύσκολων αποφάσεων.
Οι κινητοποιήσεις της 17ης Οκτωβρίου ανέδειξαν τη μεγάλη κοινωνική δυσαρέσκεια, αλλά και την ένταση που μπορεί να προκαλέσει η συνύπαρξη ειρηνικών διαδηλώσεων και σοβαρών βίαιων επεισοδίων.
Τα διεθνή πρακτορεία κατέγραψαν μαζική συμμετοχή, συγκρούσεις, καταστροφές και εκατοντάδες συλλήψεις, με τις αναφορές για τον συνολικό αριθμό των προσαγωγών και συλλήψεων να διαφέρουν ανάλογα με την ώρα και την πηγή της ενημέρωσης.
Το κρίσιμο ζήτημα, ωστόσο, ξεπερνά την καταμέτρηση των διαδηλωτών ή των επεισοδίων.
Είναι αν η γαλλική πολιτική ηγεσία θα μπορέσει να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη μιας κοινωνίας που αισθάνεται ότι οι θεσμοί δεν ανταποκρίνονται πλέον στις ανάγκες της.
Και αν οι δυνάμεις της αντιπολίτευσης θα κατορθώσουν να προτείνουν μια αξιόπιστη πολιτική διέξοδο, χωρίς να οδηγήσουν τη χώρα σε ακόμη βαθύτερη πόλωση.
Ο Δημοσθένης Δαββέτας πιστεύει ότι η απάντηση βρίσκεται στη δημιουργία ενός ευρύτερου κοινωνικού και πολιτικού μετώπου, με επίκεντρο την οικονομική δικαιοσύνη.
Το αν αυτή η προοπτική μπορεί να γίνει πραγματικότητα θα φανεί στην πορεία προς τις γαλλικές προεδρικές εκλογές.
Για την Ευρώπη, πάντως, όσα συμβαίνουν στη Γαλλία αποτελούν κάτι πολύ περισσότερο από μια εσωτερική πολιτική κρίση.
Είναι μια δοκιμασία για την αντοχή των δημοκρατικών θεσμών, τη συνοχή των ευρωπαϊκών κοινωνιών και τη δυνατότητα της πολιτικής να απαντήσει στην ανασφάλεια των πολιτών. Και αυτό ήταν το ουσιαστικό ερώτημα με το οποίο ξεκινήσαμε τη συζήτησή μας από την Αθήνα προς το Παρίσι: Μήπως η κρίση της Γαλλίας είναι τελικά μια προειδοποίηση για ολόκληρη την Ευρώπη;
