Λίγες ώρες πριν από την έναρξη της έκτακτης συνεδρίασης των υπουργών Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ρητορική από τις Βρυξέλλες απέκτησε σαφώς πιο πολιτικό και στρατηγικό χαρακτήρα. Ο θάνατος του Αλί Χαμενεΐ δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως εξέλιξη που αυξάνει τον κίνδυνο περιφερειακής αποσταθεροποίησης, αλλά και ως πιθανό σημείο καμπής για το μέλλον του Ιράν.
Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, επέλεξε να συνδυάσει ελπίδα και προειδοποίηση. Μίλησε για «ανανεωμένη ελπίδα για τον λαό του Ιράν», υπογραμμίζοντας ότι το μέλλον πρέπει να ανήκει στους ίδιους τους Ιρανούς και ότι έχουν το δικαίωμα να το καθορίσουν.
Ταυτόχρονα όμως προειδοποίησε ότι η παρούσα συγκυρία ενέχει «πραγματικό κίνδυνο αστάθειας» που θα μπορούσε να οδηγήσει την περιοχή σε νέα σπείρα βίας.
Στο πλαίσιο αυτό, είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον βασιλιά Αμπντάλα Β΄ της Ιορδανίας, εκφράζοντας «πλήρη αλληλεγγύη» προς το Χασεμιτικό Βασίλειο μετά τα ιρανικά πλήγματα.
Η έμφαση στην Ιορδανία δεν είναι τυχαία: πρόκειται για κομβικό περιφερειακό εταίρο της ΕΕ, με άμεσο ενδιαφέρον για τη σταθερότητα στη Μέση Ανατολή. Η φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε στενή επαφή με βασικούς περιφερειακούς παράγοντες για τη διαφύλαξη της σταθερότητας και την προστασία των αμάχων, χαρακτηρίζοντας την Ιορδανία «πολύτιμο εταίρο» για την επόμενη φάση.
Ταυτόχρονα, η στιγμή αυτή ενέχει πραγματικό κίνδυνο αστάθειας που θα μπορούσε να οδηγήσει την περιοχή σε σπείρα βίας.
Βρισκόμαστε σε στενή επαφή με όλους τους βασικούς παράγοντες και τους περιφερειακούς εταίρους μας για τη διαφύλαξη της σταθερότητας και της ασφάλειας και για την προστασία των ζωών των αμάχων.
Η Ιορδανία είναι πολύτιμος εταίρος για την Ευρώπη στην περιοχή και θα διαδραματίσει βασικό ρόλο στην επόμενη περίοδο.».
Στο ίδιο μήκος κύματος, αλλά με ακόμη πιο ευθεία πολιτική διατύπωση, η Ύπατη Εκπρόσωπος για την Εξωτερική Πολιτική, Κάγια Κάλας, χαρακτήρισε τον θάνατο Χαμενεΐ «καθοριστική στιγμή στην ιστορία του Ιράν», επισημαίνοντας ότι ανοίγει «ένας δρόμος προς ένα διαφορετικό Ιράν, το οποίο οι πολίτες του μπορεί να διαμορφώσουν με μεγαλύτερη ελευθερία».
Η Κάλας βρίσκεται επίσης σε διαδοχικές τηλεφωνικές επαφές με υπουργούς Εξωτερικών της G7 και με περιφερειακούς εταίρους που επηρεάζονται άμεσα από τις ιρανικές στρατιωτικές ενέργειες, επιδιώκοντας πρακτικά βήματα αποκλιμάκωσης. Παράλληλα, ανακοίνωσε την έκτακτη σύγκληση του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων.
Το τι θα ακολουθήσει είναι αβέβαιο. Όμως πλέον υπάρχει ανοιχτός δρόμος προς ένα διαφορετικό Ιράν, το οποίο οι πολίτες του μπορεί να έχουν μεγαλύτερη ελευθερία να διαμορφώσουν.
Βρίσκομαι σε επαφή με εταίρους, συμπεριλαμβανομένων εκείνων στην περιοχή που φέρουν το βάρος των στρατιωτικών ενεργειών του Ιράν, για να εντοπίσουμε πρακτικά βήματα αποκλιμάκωσης.»
Οι δηλώσεις αυτές προηγούνται της έκτακτης συνεδρίασης των 27 υπουργών Εξωτερικών, η οποία θα πραγματοποιηθεί στις 6 ώρα Ελλάδας σήμερα μέσω τηλεδιάσκεψης με στόχο τον συντονισμό της ευρωπαϊκής στάσης απέναντι στις ραγδαίες εξελίξεις.
Επίσης, τη Δευτέρα, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν συγκαλεί το Κολέγιο Ασφάλειας, το σχήμα που συντονίζει ζητήματα άμυνας, ασφάλειας και στρατηγικής πολιτικής, γεγονός που υποδηλώνει ότι η Επιτροπή αντιμετωπίζει την κρίση ως ευρύτερη γεωπολιτική καμπή.
Οι Βρυξέλλες επιχειρούν να ισορροπήσουν σε μια λεπτή και σύνθετη ισορροπία απευχόμενες μια γενικευμένη περιφερειακή σύρραξη, επιχειρώντας να διατηρήσουν την ενότητα των 27, αλλά να αποδείξουν ότι μπορούν να διαδραματίσουν ρόλο στη διαμόρφωση της επόμενης ημέρας και όχι απλώς να διαχειριστούν τις συνέπειες αποφάσεων που λαμβάνονται αλλού.
