Νέα στρατηγική για τη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε μια περίοδο που τα ακραία φαινόμενα εντείνονται και η συχνότητα των λεγόμενων «megafires» αυξάνεται, θέτοντας ολοένα και μεγαλύτερες προκλήσεις για τη διαχείρισή τους.
Η στρατηγική καλύπτει ολόκληρο τον κύκλο αντιμετώπισης των πυρκαγιών από την πρόληψη και την ετοιμότητα έως την απόκριση και την αποκατάσταση, επιχειρώντας να οργανώσει μια πιο συνεκτική ευρωπαϊκή απάντηση με την ευθύνη της πρόληψης και της αντιμετώπισης να παραμένει στα κράτη-μέλη και τις Βρυξέλλες να ενισχύουν κυρίως τον συντονισμό και την αξιοποίηση των υφιστάμενων εργαλείων.
Την ίδια στιγμή, η Επιτροπή προχωρά σε ενίσχυση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων της ΕΕ μέσω του rescEU με νέα μέσα που θα φιλοξενηθούν και στην Ελλάδα, ενώ ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η δημιουργία ευρωπαϊκού κόμβου πυρόσβεσης στην Κύπρο.
Ρεκόρ πυρκαγιών και νέα «κανονικότητα»
Η Κομισιόν προειδοποιεί ότι οι πυρκαγιές αποτελούν πλέον αυξανόμενη απειλή για την Ευρώπη, με την κλιματική αλλαγή να ενισχύει τόσο τη συχνότητα όσο και την έντασή τους.
Το 2025 αποτέλεσε σημείο καμπής, καθώς περισσότερα από ένα εκατομμύριο εκτάρια κάηκαν σε ολόκληρη την Ένωση- η χειρότερη επίδοση που έχει καταγραφεί ποτέ.
Παράλληλα, τέσσερα από τα τελευταία πέντε χρόνια κινούνται πάνω από τον μέσο όρο, ενώ η αύξηση των «megafires» (Μέγα-πυρκαγιές) επιβεβαιώνει ότι η διαχείριση των πυρκαγιών γίνεται ολοένα πιο σύνθετη.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι οι πυρκαγιές δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως εποχικό φαινόμενο, αλλά ως διαρθρωτική απειλή για την ασφάλεια, την οικονομία και το περιβάλλον της Ένωσης.
Πρόληψη και «ανθεκτικά τοπία»
Στον πυρήνα της στρατηγικής βρίσκεται η μετατόπιση προς την πρόληψη, με έμφαση σε μια προσέγγιση βασισμένη στα οικοσυστήματα.
Όπως σημειώνει η Εκτελεστική Αντιπρόεδρος για τα Κοινωνικά Δικαιώματα και την Ετοιμότητα, Ροξάνα Μινζάτου, «η Ευρώπη πρέπει να είναι έτοιμη πριν ακόμη ξεσπάσει η πρώτη πυρκαγιά», υπογραμμίζοντας την ανάγκη για μια «πραγματική κουλτούρα ετοιμότητας», με κατάλληλες δεξιότητες για τους πολίτες και στήριξη των πρώτων που θα σπεύσουν στα σημεία.
Η Επιτροπή τονίζει ότι «υγιή και καλά διαχειριζόμενα οικοσυστήματα μπορούν να προσαρμόζονται καλύτερα στην κλιματική αλλαγή και να μειώνουν τον κίνδυνο και τις επιπτώσεις ακραίων φαινομένων», συνδέοντας άμεσα την περιβαλλοντική προστασία με την οικονομική ανθεκτικότητα.
Η προσέγγιση αυτή αποτυπώνεται στη δημιουργία «ανθεκτικών τοπίων», μέσα από την προστασία της φύσης, την αποκατάσταση οικοσυστημάτων και τη βελτίωση της διαχείρισης του χώρου.
Στην πράξη, η στρατηγική συνδέει διαφορετικά πεδία πολιτικής από τη διαχείριση δασών και τοπίου έως την πολιτική προστασία, την ενημέρωση των πολιτών και την έρευνα και καινοτομία ενώ, χωρίς να το δηλώνει ρητά, αγγίζει και ζητήματα χωρικού σχεδιασμού, ιδίως στις περιοχές όπου δάση και οικισμοί βρίσκονται σε άμεση επαφή.
Δεδομένα και πρόβλεψη-Ο ρόλος του EFFIS
Κεντρικό ρόλο αποκτά η αξιοποίηση δεδομένων και η έγκαιρη προειδοποίηση.
Η Επιτροπή ενισχύει το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφοριών για Δασικές Πυρκαγιές (European Forest Fire Information System – EFFIS), την ευρωπαϊκή πλατφόρμα που συγκεντρώνει δορυφορικά δεδομένα, χαρτογράφηση και εκτιμήσεις κινδύνου σχεδόν σε πραγματικό χρόνο, προσφέροντας κοινή επιχειρησιακή εικόνα σε κράτη-μέλη και πολίτες.
Παράλληλα, προωθείται η ανάπτυξη κοινών ευρωπαϊκών μοντέλων αξιολόγησης κινδύνου, η ενσωμάτωσή τους στον εθνικό σχεδιασμό και η αξιοποίηση τεχνολογιών, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, για τη στήριξη της λήψης αποφάσεων.
Ενίσχυση rescEU – Με συμμετοχή της Ελλάδας
Σε επιχειρησιακό επίπεδο, η ΕΕ επεκτείνει τον κοινό ευρωπαϊκό στόλο πυρόσβεσης rescEU με 12 πυροσβεστικά αεροσκάφη και 5 ελικόπτερα.
Τα αεροσκάφη θα φιλοξενηθούν, μεταξύ άλλων, και στην Ελλάδα, μαζί με χώρες όπως η Ιταλία, η Ισπανία και η Γαλλία, ενώ τα ελικόπτερα θα αναπτυχθούν σε χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.
Τα πρώτα ελικόπτερα θα είναι διαθέσιμα από το 2026, ενώ τα αεροσκάφη αναμένεται να ενταχθούν έως το 2028.
Όπως επισημαίνει η Επίτροπος για την Ισότητα, την Ετοιμότητα και τη Διαχείριση Κρίσεων, Χάτζα Λαχμπίμπ, «οι πυρκαγιές δεν γνωρίζουν σύνορα και το ίδιο πρέπει να ισχύει και για την απάντησή μας», τονίζοντας τη σημασία της κοινής ευρωπαϊκής δράσης και της ανταλλαγής πόρων.
Η ίδια υπογραμμίζει ότι τα μέσα της ΕΕ «έχουν ήδη αποδειχθεί κρίσιμα» για τη στήριξη των κρατών-μελών, μέσω ενισχυμένων εναέριων δυνατοτήτων και διασυνοριακής βοήθειας.
Κόμβος πυρόσβεσης στην Κύπρο
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η δημιουργία ευρωπαϊκού κόμβου πυρόσβεσης στην Κύπρο, με διπλό ρόλο.
Αφενός επιχειρησιακό, για την άμεση ανταπόκριση σε πυρκαγιές, και αφετέρου εκπαιδευτικό, ως κέντρο εκπαίδευσης, ασκήσεων και ετοιμότητας.
Ο κόμβος θα λειτουργεί και ως κέντρο αριστείας και συνεργασίας με χώρες της Νότιας Γειτονίας, ενισχύοντας την περιφερειακή διάσταση της ευρωπαϊκής πολιτικής προστασίας.
Κοινωνία, υγεία και αποκατάσταση
Η Επιτροπή δίνει ιδιαίτερη έμφαση και στον ρόλο της κοινωνίας, σημειώνοντας ότι έως και το 96% των πυρκαγιών συνδέεται με ανθρώπινη δραστηριότητα.
Βάσει αυτού προτείνει:
-τη συλλογή δεδομένων για την καλύτερη κατανόηση και μείωση των μακροπρόθεσμων κινδύνων υγείας των πυροσβεστών, λόγω έκθεσης σε επικίνδυνες συνθήκες και τοξικές ουσίες.
-την προώθηση ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών για την αποκατάσταση μετά από πυρκαγιές.
-τη στήριξη της αποκατάστασης οικοσυστημάτων προς πιο ανθεκτικά στην κλιματική αλλαγή μοντέλα.
Όπως επισημαίνει η Επίτροπος για το Περιβάλλον, την Ανθεκτικότητα των Υδάτων και την Κυκλική Οικονομία, Τζέσικα Ρόσγουολ, «οι πυρκαγιές γίνονται ολοένα πιο έντονες και καταστροφικές», υπογραμμίζοντας ότι η οικονομική ανθεκτικότητα συνδέεται άμεσα με την υγεία των οικοσυστημάτων.
Χωρίς νέα δεσμευτικά μέτρα
Παρά τη βαρύτητα των στοιχείων, η στρατηγική δεν εισάγει δεσμευτικές υποχρεώσεις για τα κράτη-μέλη.
Αντίθετα, κινείται μέσω κατευθυντήριων γραμμών και συνεργασίας, ενώ η Επιτροπή αναμένεται να καταθέσει πρόταση για Σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την ολοκληρωμένη διαχείριση κινδύνου πυρκαγιών.
Η προσέγγιση βασίζεται σε υφιστάμενα εργαλεία, όπως ο Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας της ΕΕ και το rescEU, τα οποία ενισχύονται και επεκτείνονται.
Συμπερασματικά, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να προσαρμοστεί σε μια νέα πραγματικότητα, όπου οι πυρκαγιές αποκτούν μόνιμο και διαρθρωτικό χαρακτήρα, όμως η βασική κατανομή αρμοδιοτήτων δεν αλλάζει.
Οι Βρυξέλλες ενισχύουν τον συντονισμό, τα δεδομένα και τα εργαλεία, αλλά το βάρος της πρόληψης και της διαχείρισης των πυρκαγιών παραμένει σε εθνικό επίπεδο.
