12 ώρες διαπραγματεύσεων, δεκάδες ηγέτες γύρω από ένα τραπέζι, και μια κρίση κι ένα πόλεμο στο Ιράν, που απειλεί να ανατρέψει την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια.
Το αποτέλεσμα; Κατά το Politico, «ωραίες δηλώσεις», αλλά τίποτα παραπάνω.
Η σύνοδος κορυφής της ΕΕ στις Βρυξέλλες στις 19 Μαρτίου κλήθηκε να αντιμετωπίσει έναν κόσμο που άλλαξε δραματικά από την τελευταία φορά που οι ηγέτες είχαν συναντηθεί. Βρέθηκαν για 12 ώρες σε ένα βελγικό κάστρο για να συζητήσουν (θεωρητικά) την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Η ρητορική της ενότητας, η πραγματικότητα της διαίρεσης
Φαινομενικά, οι ευρωπαίοι ηγέτες μίλησαν με μια φωνή: η Ευρώπη δεν θα εμπλακεί στρατιωτικά, δεν θα στείλει πολεμικά πλοία στο Στενό του Ορμούζ ενόσω συνεχίζονται οι βομβαρδισμοί, και δεν θα υποταχθεί στις πιέσεις του Τραμπ.
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έθεσε τον τόνο πρώτος, ζητώντας κατάπαυση του πυρός για την περίοδο του Ραμαζανιού: «Καθώς η περιοχή μπαίνει σε μια περίοδο θρησκευτικών εορτών, νομίζω ότι όλοι πρέπει να ηρεμήσουν και οι μάχες να σταματήσουν, τουλάχιστον για μερικές μέρες», δήλωσε σύμφωνα με το EUobserver.
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς ήταν εξίσου ξεκάθαρος: «Θα το κάνουμε (να στείλουμε πολεμικά πλοία στο Ορμούζ) μόνο όταν σταματήσουν οι μάχες. Θα χρειαστεί επίσης εντολή του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ».
Όμως κάτω από αυτή την επιφανειακή συμφωνία, η πολυφωνία και οι αντιφάσεις ήταν εμφανείς.
Μόνο ο Σάντσεθ το είπε: «Παράνομος πόλεμος»
Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ, σύμφωνα με το EUobserver, πήγε πιο μακριά από τους περισσότερους συναδέλφους του, χαρακτηρίζοντας τον πόλεμο ανοιχτά ως «παράνομο»: «Είμαστε ενάντια σε αυτόν τον πόλεμο γιατί είναι παράνομος. Δεν υπάρχει κανένας λόγος πίσω από αυτόν και προκαλεί τεράστιες ζημιές». Πρόκειται για διατύπωση που κανείς από τους ηγέτες των μεγαλύτερων χωρών – βλέπε Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία – δεν θέλησε να υιοθετήσει δημόσια, εν μέσω της λεπτής ισορροπίας που προσπαθούν να διατηρήσουν με την Ουάσινγκτον.
Ο Ολλανδός πρωθυπουργός Ρομπ Γέτεν αμφισβήτησε ανοιχτά την αμερικανική στρατηγική, λέγοντας ότι «με μόνο βομβαρδισμούς, το Ιράν δεν θα οδηγηθεί τελικά σε αλλαγή καθεστώτος. Χρειάζεται κάτι περισσότερο».
Ο πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου Λικ Φρίντεν ήταν ακόμα πιο επιθετικός: «Αν αρχίζεις έναν πόλεμο, πρέπει επίσης να κοιτάξεις πώς θα βγεις από αυτόν».
Κι όμως, παρά την ευκρινή ρητορική, το Politico αποκαλύπτει ότι στο εσωτερικό του συμβουλίου επικράτησε μια εντελώς διαφορετική λογική: ο Γερμανός καγκελάριος Μερτς παραπονέθηκε ότι η εστίαση στο Ιράν απέσπασε την προσοχή από τα οικονομικά θέματα, δηλαδή τον αρχικό σκοπό της συνόδου. Ο ίδιος ηγέτης που δημοσίως ζητούσε εκεχειρία, ιδιωτικά προτιμούσε να μιλήσει για ανταγωνιστικότητα.
Το Ορμούζ και το παιχνίδι των λέξεων
Το κρισιμότερο πρακτικό ζήτημα είναι αυτό: τι κάνει η Ευρώπη για το Στενό του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται κρίσιμο μέρος της ενεργειακής τροφοδοσίας της. Και το ερώτημα έμεινε αναπάντητο.
Το Κατάρ είχε ήδη προειδοποιήσει ότι δεν θα μπορέσει να τηρήσει τις συμβάσεις LNG με Βέλγιο και Ιταλία. Παρ’ όλα αυτά, σύμφωνα με το Politico, οι ηγέτες πέρασαν ώρες συζητώντας το σύστημα εμπορίας εκπομπών άνθρακα ETS. «Να λες ότι το ETS είναι το μεγαλύτερο ζήτημα, όταν καίγονται μεγάλα κοιτάσματα αερίου, είναι επιεικώς παράξενο», παραδέχτηκε ένας αξιωματούχος της ΕΕ.
Η κοινή δήλωση Γαλλίας, Γερμανίας, Ιταλίας, Ολλανδίας, Βρετανίας και Ιαπωνίας για «προπαρασκευαστικό σχεδιασμό» στο Ορμούζ, που μνημονεύει το EUobserver, ήταν τυπικό δείγμα της διπλωματίας της ασάφειας: «Εκφράζουμε την ετοιμότητά μας να συμβάλουμε σε κατάλληλες προσπάθειες για τη διασφάλιση ασφαλούς διέλευσης», διακηρύσσουν, χωρίς να προσδιορίζεται πότε, πώς και υπό ποιες συνθήκες. Αργότερα, αξιωματούχος της ΕΕ διευκρίνισε ότι οποιαδήποτε βοήθεια στο Στενό εξαρτάται από τη διακοπή των επιθέσεων, δηλαδή επί του παρόντος δεν γίνεται τίποτα.
Η ερώτηση από την οποία οι πάντες κρύβονται
Πίσω από όλα αυτά κρύβεται ένα θεμελιωδέστερο ερώτημα, το οποίο ένας αξιωματούχος της ΕΕ διατύπωσε με σπάνια ειλικρίνεια στο Politico: «Η Μέση Ανατολή μας επηρεάζει πολύ, αλλά είμαστε παίκτης στο παιχνίδι;» Η απάντηση που έδωσε η ίδια η σύνοδος, έμμεσα, ήταν αρνητική.
Η Κάγια Κάλας, επικεφαλής εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, προειδοποιεί ότι «το να ξεκινάς πόλεμο είναι σαν μια ερωτική σχέση, είναι εύκολο να μπεις και δύσκολο να βγεις». Είναι μία ατάκα που ακούμε πρωί – μεσημέρι – βράδυ και στα τηλεοπτικά παράθυρα στην Ελλάδα, από αμέτρητους αναλυτές.
Το πρόβλημα είναι ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες τείνουν να εξελισθούν σε …Ευρωπαίους αναλυτές!
Γιατί, κάπως έτσι, μετά από 12 ώρες συζητήσεων, η Ευρώπη έφυγε από τις Βρυξέλλες κάνοντας αυτό που κάνει (σχεδόν) πάντα: ωραίες δηλώσεις για λαϊκή κατανάλωση.
