Στις 8 Μαΐου 1980, στο προαύλιο μιας φυλακής στην Τεχεράνη, μια γυναίκα που είχε αφιερώσει τη ζωή της στην εκπαίδευση και στα δικαιώματα των γυναικών στάθηκε μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα. Ήταν η Farrokhroo Parsa, γιατρός, εκπαιδευτικός και η πρώτη γυναίκα υπουργός στην ιστορία του Ιράν.
Η Parsa εκτελέστηκε από το νεοσύστατο καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας, σε μια από τις πιο συμβολικές στιγμές της σύγκρουσης ανάμεσα στον εκσυγχρονισμό της χώρας και τον θρησκευτικό φονταμενταλισμό που επικράτησε μετά την Ιρανική Επανάσταση.
Γεννημένη το 1922 στην πόλη Κομ, μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον όπου η εκπαίδευση και η ισότητα των φύλων θεωρούνταν θεμελιώδεις αξίες. Η μητέρα της, ακτιβίστρια για τα δικαιώματα των γυναικών, είχε εξοριστεί για τα άρθρα της υπέρ της ισότιμης εκπαίδευσης αγοριών και κοριτσιών.
Η πρώτη γυναίκα που κατείχε υπουργική θέση στο Ιράν
Η ίδια σπούδασε ιατρική, όμως πολύ γρήγορα στράφηκε και στον χώρο της εκπαίδευσης και της δημόσιας ζωής. Το 1963 εξελέγη στο ιρανικό κοινοβούλιο και στη συνέχεια ανέλαβε θέση υφυπουργού Παιδείας. Το 1968 έγραψε ιστορία, όταν διορίστηκε υπουργός Παιδείας — η πρώτη γυναίκα που κατείχε υπουργικό αξίωμα στο Ιράν.
Κατά τη διάρκεια της θητείας της προώθησε την εκπαίδευση των κοριτσιών, ενίσχυσε τη δημιουργία νέων σχολείων και άνοιξε τον δρόμο για μεγαλύτερη συμμετοχή των γυναικών στη δημόσια διοίκηση. Για πολλούς Ιρανούς της εποχής, η παρουσία της συμβόλιζε την πρόοδο και τον εκσυγχρονισμό της χώρας.
Η επανάσταση του 1979
Όλα άλλαξαν το 1979, όταν η Ιρανική Επανάσταση ανέτρεψε το καθεστώς του Σάχη και έφερε στην εξουσία το θεοκρατικό καθεστώς του Αγιατολάχ Χομεϊνί. Με την επικράτησή του επιβλήθηκε η εφαρμογή της Σαρίας, του ισλαμικού θρησκευτικού νόμου, με σημαντικές επιπτώσεις για τις γυναίκες.
Το χιτζάμπ έγινε υποχρεωτικό στους δημόσιους χώρους, οι οικογενειακοί νόμοι άλλαξαν περιορίζοντας τα δικαιώματα των γυναικών και η κοινωνική τους θέση υποβαθμίστηκε σημαντικά.
Η Parsa βρέθηκε ανάμεσα σε εκείνους που αντιτάχθηκαν στις αλλαγές αυτές. Υποστήριζε ότι οι μαθήτριες δεν θα έπρεπε να υποχρεώνονται να φορούν χιτζάμπ και προωθούσε μια εκπαίδευση απαλλαγμένη από σεξιστικά στερεότυπα, καθώς και τη συμμετοχή των γυναικών στην πολιτική ζωή.
Οι θέσεις αυτές την έφεραν στο στόχαστρο του επαναστατικού καθεστώτος. Συνελήφθη τον Φεβρουάριο του 1980 και οδηγήθηκε ενώπιον επαναστατικού δικαστηρίου, κατηγορούμενη για «διαφθορά», «διάδοση ανηθικότητας» και «πόλεμο κατά του Θεού».
Η δίκη της πραγματοποιήθηκε χωρίς ουσιαστική υπεράσπιση και πολλοί ιστορικοί θεωρούν ότι οι κατηγορίες είχαν κυρίως πολιτικό χαρακτήρα, συνδεδεμένες με τις ιδέες της για τα δικαιώματα των γυναικών και τον κοσμικό χαρακτήρα της εκπαίδευσης.
Η επιστολή στα παιδιά της από τη φυλακή
Λίγο πριν από την εκτέλεσή της έγραψε μια επιστολή στα παιδιά της από τη φυλακή. Σε αυτήν ανέφερε μεταξύ άλλων ότι δεν φοβόταν τον θάνατο και ότι προτιμούσε να πεθάνει παρά να αποκηρύξει τον αγώνα της για την ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών.
«Είμαι γιατρός, επομένως δεν φοβάμαι τον θάνατο. Ο θάνατος είναι μόνο μια στιγμή και τίποτα περισσότερο. Είμαι έτοιμη να υποδεχτώ τον θάνατο με ανοιχτές αγκάλες αντί να ζω με ντροπή αναγκάζοντάς με να φοράω μαντήλι. Δεν πρόκειται να υποκλιθώ σε εκείνους που περιμένουν να εκφράσω τη λύπη μου για πενήντα χρόνια προσπαθειών μου για ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών. Δεν είμαι έτοιμη να φορέσω το τσαντόρ και να κάνω ένα βήμα πίσω στην ιστορία».
Στις 8 Μαΐου 1980 εκτελέστηκε δια τουφεκισμού σε ηλικία 58 ετών στην Τεχεράνη. Η Farrokhroo Parsa έγινε έτσι μία από τις πιο γνωστές γυναίκες που εκτελέστηκαν μετά την Ιρανική Επανάσταση.
Σήμερα το όνομά της παραμένει στενά συνδεδεμένο με τον αγώνα των Ιρανών γυναικών για ελευθερία και ισότητα. Για πολλούς αποτελεί σύμβολο μιας εποχής όπου η πρόοδος συγκρούστηκε βίαια με τον φονταμενταλισμό — και μιας γυναίκας που αρνήθηκε να κάνει πίσω ακόμη και μπροστά στον θάνατο.
