Ψηλά πάνω από τον ποταμό Δούναβη, στη Βαυαρία, δεσπόζει ένα μνημείο που μοιάζει να έχει μεταφερθεί από την αρχαία Αθήνα. Με μαρμάρινες κολόνες, αυστηρή συμμετρία και αρχιτεκτονική μορφή σχεδόν πανομοιότυπη με τον Παρθενώνα, το Walhalla αποτελεί ένα από τα πιο ιδιότυπα μνημεία της Ευρώπης όχι ως θρησκευτικός ναός, αλλά ως χώρος ιστορικής μνήμης.
Το Walhalla ανεγέρθηκε τον 19ο αιώνα με πρωτοβουλία του βασιλιά της Βαυαρίας Λουδοβίκου Α΄, σε μια περίοδο κατά την οποία ο γερμανικός χώρος παρέμενε πολιτικά και πολιτισμικά κατακερματισμένος. Ο Λουδοβίκος, επηρεασμένος από τα ιδεώδη της αρχαιότητας, είδε στην Ελλάδα ένα πρότυπο ενότητας, λογικής και πολιτισμικής ακμής στοιχεία που θεωρούσε απαραίτητα για τη διαμόρφωση μιας κοινής γερμανικής ταυτότητας.
Για τον σκοπό αυτό ανέθεσε στον αρχιτέκτονα Λέο φον Κλέντσε την κατασκευή ενός μνημείου εμπνευσμένου άμεσα από τον Παρθενώνα, όχι όμως στην Αθήνα, αλλά στο βαυαρικό τοπίο. Το όνομα Walhalla προέρχεται από τη σκανδιναβική μυθολογία και παραπέμπει στην αίθουσα όπου τιμώνται οι ήρωες μετά τον θάνατό τους.
Σε αντίθεση, ωστόσο, με τη μυθολογική του ονομασία, το εσωτερικό του μνημείου δεν φιλοξενεί θεότητες ή πολεμιστές. Στους χώρους του εκτίθενται προτομές και αναμνηστικές πλάκες αφιερωμένες σε εξέχουσες προσωπικότητες της γερμανικής ιστορίας ποιητές, επιστήμονες, καλλιτέχνες, στοχαστές και πολιτικούς. Το Walhalla λειτουργεί ουσιαστικά ως ένα εθνικό «πάνθεον», ένας θεσμοθετημένος χώρος συλλογικής μνήμης.
Η επιλογή των συμβόλων είναι σαφής: η ελληνική αρχιτεκτονική παραπέμπει σε διαχρονικά ιδανικά, η σκανδιναβική μυθολογία στην έννοια του ηρωισμού, ενώ οι τιμώμενες γερμανικές μορφές προσδίδουν στο μνημείο τον εθνικό του χαρακτήρα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο ρόλος του ίδιου του αρχιτέκτονα. Ο Λέο φον Κλέντσε υπήρξε κεντρική μορφή του ευρωπαϊκού νεοκλασικισμού και συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση της σύγχρονης Αθήνας μετά την ελληνική ανεξαρτησία. Το Walhalla και η ανασυγκρότηση της Αθήνας εντάσσονται στο ίδιο ευρύτερο πολιτισμικό εγχείρημα: την αναβίωση της αρχαιότητας ως σημείο αναφοράς για τη σύγχρονη εθνική ταυτότητα.
Σήμερα, το Walhalla παραμένει ένα μνημείο που υπερβαίνει τα όρια ενός μόνο πολιτισμού ή ιστορικής περιόδου. Θέτει ένα διαχρονικό ερώτημα: ποια πρόσωπα και ποιες αξίες επιλέγει ένα έθνος να διατηρήσει στη συλλογική του μνήμη και με ποιον τρόπο τις τιμά.
