Ένα εντυπωσιακό υποθαλάσσιο γεωλογικό φαινόμενο στα ανοικτά του Μεξικό συνεχίζει να προκαλεί δέος και ερωτήματα στην επιστημονική κοινότητα. Πρόκειται για την Taam Ja’, τη βαθύτερη γνωστή «μπλε τρύπα» στον κόσμο, η οποία φτάνει σε βάθος άνω των 420 μέτρων — χωρίς μέχρι σήμερα να έχει επιβεβαιωθεί πού ακριβώς βρίσκεται ο πυθμένας της.
Η υποθαλάσσια καταβόθρα, που στη γλώσσα των Μάγια σημαίνει «βαθύ νερό», εντοπίζεται κοντά στη χερσόνησο Γιουκατάν και ανακαλύφθηκε πριν από λίγο περισσότερο από 20 χρόνια από τοπικό δύτη. Από την επιφάνεια είναι δύσκολα ορατή, στοιχείο που ενισχύει το μυστήριο γύρω από τον επιβλητικό αυτό φυσικό σχηματισμό.
Οι πρώτες μετρήσεις πραγματοποιήθηκαν το 2021 με τη χρήση ηχοβολιστικού συστήματος (echo sounder), το οποίο αποστέλλει ηχητικά κύματα προς τον πυθμένα και καταγράφει την αντανάκλασή τους. Τότε, το βάθος είχε εκτιμηθεί στα 275 μέτρα. Ωστόσο, νέα ερευνητική αποστολή το 2023, αξιοποιώντας συσκευή CTD (conductivity, temperature and depth profiler) με αισθητήρες πίεσης για ακριβέστερες καταγραφές, διαπίστωσε ότι η καταβόθρα φτάνει τουλάχιστον τα 420 μέτρα. Παρ’ όλα αυτά, ο πραγματικός της πυθμένας παραμένει άγνωστος.
Οι λεγόμενες «μπλε τρύπες» είναι φυσικά σχηματισμένες, σχεδόν κυκλικές κοιλότητες στον βυθό της θάλασσας με απότομα κάθετα τοιχώματα. Δημιουργούνται κυρίως σε περιοχές όπου το υπέδαφος αποτελείται από ασβεστολιθικά πετρώματα, τα οποία διαβρώνονται με την πάροδο χιλιάδων ετών, οδηγώντας σε καταρρεύσεις και σχηματισμό σπηλαιωδών συστημάτων.
Στα μεγάλα βάθη τους επικρατούν ακραίες συνθήκες: περιορισμένη κυκλοφορία νερού, εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα οξυγόνου και, συχνά, στρώματα υδρόθειου. Οι συνθήκες αυτές καθιστούν σχεδόν αδύνατη την επιβίωση οργανισμών πέρα από μικροβιακές μορφές ζωής.
Μέχρι πρόσφατα, το πιο διάσημο παράδειγμα μπλε τρύπας ήταν το Great Blue Hole στο Μπελίζε. Το 2018, ο Βρετανός επιχειρηματίας Ρίτσαρντ Μπράνσον και ο Γάλλος εξερευνητής Φαμπιέν Κουστό, εγγονός του Ζακ-Ιβ Κουστό, καταδύθηκαν στο σημείο με ειδικά υποβρύχια σκάφη.
Κατά την αποστολή εντόπισαν, σε βάθος περίπου 91 μέτρων, στρώμα υδρόθειου, κάτω από το οποίο το νερό ήταν απολύτως σκοτεινό και χωρίς ίχνη ζωής. Στον πυθμένα βρέθηκαν απορρίμματα — μεταξύ αυτών ένα πλαστικό μπουκάλι δύο λίτρων και μια χαμένη κάμερα δράσης — καθώς και δύο σοροί που αποδίδονται σε παλαιότερη αποστολή δυτών.
Ο Μπράνσον είχε επισημάνει τότε ότι το Great Blue Hole αποτελεί μέρος ενός εκτεταμένου συστήματος σπηλαίων που σχηματίστηκαν όταν η περιοχή ήταν ξηρά, πριν από περίπου 10.000 χρόνια. Η απότομη άνοδος της στάθμης της θάλασσας, μετά το λιώσιμο τεράστιων ποσοτήτων πάγου παγκοσμίως, πλημμύρισε τα σπήλαια, αφήνοντας ορατά γεωλογικά ίχνη στα τοιχώματα.
Σήμερα, η Taam Ja’ ενδέχεται να προσφέρει ακόμη σημαντικότερα στοιχεία για την ιστορία της στάθμης των θαλασσών και τις γεωλογικές μεταβολές της περιοχής. Ωστόσο, όσο το «βαθύ νερό» δεν αποκαλύπτει το κατώτατο όριό του, το μυστήριο παραμένει — υπενθυμίζοντας ότι ακόμη και στον 21ο αιώνα, τα βάθη των ωκεανών εξακολουθούν να κρύβουν άγνωστες πτυχές του πλανήτη μας.
