Ω, αυτή η φλόγα που παίζει και καταστρέφει. Τι όνειρα γεννά η θαλπωρή της στους επίδοξους Ροβεσπιέρους. Επιστρέφει τα πάντα στο μηδέν. Σβήνει την Ιστορία, όπως στο δημαρχείο της Λιμόζ που κάηκε και κατέρρευσε εν μέρει. Το μηδέν συναρπάζει. Ένας τέλειος κύκλος που γυρνά αέναα, εμμονικά, γύρω από τον εαυτό του.
Δεκατρία χρόνια χωρίζουν τις επαναστάσεις που γέννησαν τον σύγχρονο κόσμο (Αμερικανική, 1776 – Γαλλική, 1789). Αφετηρία, φόροι και εκπροσώπηση. Οι Αμερικανοί συγκρότησαν κράτος, θεσμούς. Η Γαλλική αναζήτησε την ουτοπία, γκρέμισε το παλιό, άλλαξε ημερολόγιο. Έτος Ι. Η ελευθερία συνάντησε τη γκιλοτίνα.
Η Γαλλία, κοινωνικό εργαστήριο της Ευρώπης, επαναλαμβάνει το πείραμα, 1830, 1848, Κομμούνα, Μάης του ’68, προάστια του 2005, Κίτρινα Γιλέκα. Μια κοινωνία που γέννησε τη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη εξακολουθεί να αναζητά την κοινωνική δικαιοσύνη μέσα από επαναλαμβανόμενες εκρήξεις. Σήμερα, η βενζίνη, ο λέβητας που δεν ανάβει στο λύκειο, δυσβάσταχτο ενοίκιο για 20 τετραγωνικά, μηνιάτικο που δεν φτάνει.
Οι επαναστάτες είχαν παράξενα ονόματα. Από τους «ξεβράκωτους» στα Κίτρινα Γιλέκα, θαυμαστές της Λεπέν, ριζοσπαστική Αριστερά, Antifa. Ανάμεσά τους μηδενιστές που υπόσχονται αύριο χωρίς να εξηγούν τι θα χτίσουν στα ερείπια.
Υπάρχει όμως και μια νέα διάσταση. Άνθρωποι σημαδεμένοι από πολέμους και ξεριζωμούς, αλλά και παιδιά ή εγγόνια τους που γεννήθηκαν στη Γαλλία ή αλλού στην Ευρώπη, κουβαλούν τραύματα, βιωμένα ή κληρονομημένα. Κάποιοι χρεώνουν στη Δύση τα δεινά των χωρών καταγωγής τους και βλέπουν στην καταστροφή μια μορφή εκδίκησης απέναντι στην κοινωνία όπου ζουν.
Χθες στις Βρυξέλλες είδα μια ειρηνική διαδήλωση, παιδιά, νεαρά κορίτσια, που δεν χρειάζονταν να κρύψουν το πρόσωπό τους. Ύστερα εισέβαλαν οι άλλοι. Σύμβολα της Antifa, καφίγιες, κουκούλες, «μαθητές» για τους οποίους το σχολείο έμοιαζε μακρινή ανάμνηση. Ήρθαν να παίξουν κλεφτοπόλεμο με την αστυνομία, αγριεμένα βλέμματα. Από κάπου ακούστηκε «Αλλάχ ακμπάρ».
Στις διαδηλώσεις για μισθούς και σχολεία ανεμίζουν παλαιστινιακές σημαίες. Πού τελειώνει η διεκδίκηση και αρχίζει άλλη ατζέντα; Γιατί ο αποκεφαλισμός του καθηγητή Σαμιουέλ Πατί έξω από το σχολείο που δίδασκε δεν προκάλεσε ανάλογη οργή;
Εργαζόμενοι, αγρότες, μεσαία τάξη δικαίως αγωνιούν. Κάποιοι όμως τους «καπελώνουν».
Ο Μελανσόν, υποψήφιος το 2027, ζητά «κρεολοποίηση» της Γαλλίας και είδε στις μαθητικές κινητοποιήσεις «σημείο εκκίνησης» για εκλογική διέξοδο. Αρνήθηκε να χαρακτηρίσει τη Χαμάς τρομοκρατική οργάνωση μετά την 7η Οκτωβρίου. Το 2024 αποκάλεσε τον αντισημιτισμό «υπολειμματικό»· το 2026 η Ένωση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου κατήγγειλε αντισημιτικά υπονοούμενά του.
Η Λεπέν απλώς μαζεύει τα κάστανα από τη φωτιά. Η γυναίκα που θεώρησε νόμιμη την προσάρτηση της Κριμαίας, πήρε δάνειο από ρωσική τράπεζα και καταδικάστηκε σε δεύτερο βαθμό για υπεξαίρεση ευρωπαϊκών κονδυλίων, μπορεί να διεκδικήσει την προεδρία το 2027. Άλλο ένα Έτος Ι, από την άλλη όχθη.
Το θέατρο του παραλόγου καλά κρατεί. Στις 6 Οκτωβρίου η Τεχεράνη κάλεσε τον Γάλλο πρεσβευτή για «αστυνομική βία» κατά μαθητών. Την επομένη το Παρίσι κάλεσε τον Ιρανό πρεσβευτή για παραπληροφόρηση. Το Ιράν, ναι το Ιράν, μιλά για καταστολή όταν οι κρεμάλες της «επανάστασης» ακόμη κουνιούνται. Οι Ιακωβίνοι τουλάχιστον είχαν την «ανθρωπιστική» γκιλοτίνα.
Οι ταραχές σε Παρίσι και Βρυξέλλες δεν συμβαίνουν σε κενό. Η στρατηγική Τραμπ ζητεί «καλλιέργεια αντίστασης» στην ευρωπαϊκή πορεία. Το Foreign Policy αποκάλυψε σχεδιαζόμενες επιχορηγήσεις πολιτικής επιρροής· η Ουάσιγκτον αρνήθηκε πρόθεση χρηματοδότησης κομμάτων. Μόσχα και Τεχεράνη συνεργάζονται. Ρωσικοί λογαριασμοί τροφοδοτούσαν αντίπαλες πλευρές για τα εμβόλια.
Σήμερα μπορεί η ξένη καθοδήγηση να μην έχει τεκμηριωθεί αλλά για να εργαλειοποιήσεις μια εξέγερση, δεν χρειάζεται να την προκαλέσεις. Αρκεί η πραγματική οργή και όλα αυτά συμβαίνουν λίγο πριν την έναρξη μιας σειράς κρίσιμων εκλογικών αναμετρήσεων.
Η ισπανική κάλπη και οι εκλογές του 2027 σε Γαλλία, Ελλάδα, Ιταλία, Πολωνία και αλλού μπορούν να αλλάξουν ισορροπίες στις Βρυξέλλες. Την ίδια ώρα η Αμερική συγκρούεται με την ιστορική της σύμμαχο, την Ευρώπη, η οποία από οικοφοβία συγχέει την κοσμικότητα με τη διαγραφή της μνήμης.
Τρεις εβδομάδες πριν, περίπου 800.000 συγκεντρώθηκαν για τον Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ στην Πλατεία Κονκόρντ, όπου άλλοτε καρατομήθηκε ο Λουδοβίκος ΙΣΤ΄. Η Ευρώπη δεν έχει μόνο μία ψυχή.
Ποτέ άλλοτε στη Δύση τόσοι δεν απολάμβαναν τέτοια ελευθερία έκφρασης και πολιτικής συμμετοχής, με καθημερινότητα ασφαλέστερη από την πείνα, τις επιδημίες και την αυθαιρεσία. Κι όμως, επιστρέφει η γοητεία της καταστροφής.
Το χάσμα δεν προέκυψε από παρθενογένεση. Ελίτ και διανοούμενοι του κέντρου απομακρύνθηκαν, έχασαν τους νέους, άφησαν την οργή βορά στα άκρα. Το «ας φάνε παντεσπάνι», μάλλον άδικα αποδοσμένο στη Μαρία Αντουανέτα, συμβολίζει μια εξουσία που δεν ακούει. Σήμερα δεν λείπει απαραίτητα το ψωμί, αλλά η αίσθηση ότι ακούγονται όσοι αγωνίζονται να το κερδίσουν. Όταν η εξουσία προσφέρει παντεσπάνι αντί για απαντήσεις, κάποιοι προσφέρουν τη φωτιά και μια κρυφή χαρά κρύβεται μέσα στο μίσος.
Η αποκοπή της εξουσίας από την πραγματικότητα γεννά εφιάλτες, την ώρα που ο πόλεμος μοιάζει να επιστρέφει στην Ευρώπη και ο κόσμος μυρίζει ξανά μπαρούτι.
