Στις 12 Οκτωβρίου 1967, μία από τις πιο σκοτεινές αεροπορικές τραγωδίες στην ιστορία της Κύπρου και της Ελλάδας εκτυλίχθηκε πάνω από το Αιγαίο, κοντά στο Καστελόριζο. Ένα επιβατικό αεροσκάφος Comet 4B, που εκτελούσε πτήση από το Λονδίνο προς τη Λευκωσία μέσω Αθηνών, συνετρίβη στη θάλασσα, παρασύροντας στον θάνατο και τους 66 επιβαίνοντες.
Η τραγωδία συνδέθηκε με μία ακόμη πιο ανατριχιαστική πληροφορία: στην ίδια πτήση φερόταν να έχει προγραμματίσει να ταξιδέψει ο στρατηγός Γεώργιος Γρίβας, γνωστός ως Διγενής, ο οποίος τελευταία στιγμή δεν επιβιβάστηκε. Ήταν απλώς μια σύμπτωση ή η πτήση είχε επιλεγεί ως στόχος δολοφονικής ενέργειας;
Η τελευταία πτήση πάνω από το Αιγαίο
Το αεροσκάφος ήταν ένα βρετανικής κατασκευής de Havilland Comet 4B, από τα πρώτα επιβατικά τζετ που εγκαινίασαν τη νέα εποχή των αεροπορικών μεταφορών. Η πτήση share code με την BEA, γνωστή ως CY284, είχε αναχωρήσει από την Αθήνα με προορισμό τη Λευκωσία, ολοκληρώνοντας το τελευταίο σκέλος του ταξιδιού από το Λονδίνο. Στο αεροσκάφος βρίσκονταν 59 επιβάτες και επτά μέλη πληρώματος. Κανείς δεν επέζησε.
Η έκρηξη και η πτώση στη θάλασσα
Η διερεύνηση των συντριμμιών οδήγησε στο συμπέρασμα ότι είχε σημειωθεί έκρηξη εκρηκτικού μηχανισμού μέσα στο αεροσκάφος, ενώ αυτό βρισκόταν εν πτήσει. Η έκρηξη προκάλεσε καταστροφικές βλάβες στην άτρακτο. Το αεροσκάφος διαλύθηκε και τα συντρίμμια του κατέληξαν στη θάλασσα, σε περιοχή κοντά στο Καστελόριζο. Δεν επρόκειτο, επομένως, για μία συνηθισμένη αεροπορική δυσλειτουργία, αλλά για υπόθεση που αντιμετωπίστηκε ως εγκληματική ενέργεια.
Ο Γρίβας Διγενής και το ταξίδι που δεν έγινε
Ο Γεώργιος Γρίβας αποτελούσε εκείνη την εποχή μία από τις πλέον αμφιλεγόμενες και ισχυρές προσωπικότητες του Κυπριακού. Είχε ηγηθεί της ΕΟΚΑ κατά τον αγώνα εναντίον της βρετανικής αποικιοκρατίας και το 1967 είχε σημαντικό στρατιωτικό ρόλο στην Κύπρο. Η πληροφορία ότι επρόκειτο να επιβιβαστεί στη μοιραία πτήση, αλλά άλλαξε τα σχέδιά του, δημιούργησε υποψίες ότι η βόμβα ενδεχομένως προοριζόταν για τον ίδιο.
Δεν έχει τεκμηριωθεί δικαστικά ποιος τοποθέτησε τον μηχανισμό, ποιος έδωσε την εντολή ή ποιο πρόσωπο αποτελούσε τον στόχο.
Τι αποκάλυψε η επίσημη έρευνα
Το βρετανικό πόρισμα της διερεύνησης κατέγραψε ότι το αεροσκάφος πετούσε σε ύψος περίπου 29.000 ποδιών όταν σημειώθηκε η έκρηξη. Τα στοιχεία από δύο μαξιλάρια καθισμάτων που ανασύρθηκαν από τη θάλασσα αποδείχθηκαν καθοριστικά. Οι ειδικοί εντόπισαν ίχνη ισχυρού εκρηκτικού μηχανισμού, επιβεβαιώνοντας ότι η καταστροφή προκλήθηκε από έκρηξη στην καμπίνα των επιβατών.
Οι βρετανικοί φάκελοι και οι παραλείψεις της αστυνομίας
Η υπόθεση δεν έπαψε να απασχολεί τους συγγενείς των θυμάτων. Το 2023 δημοσιοποιήθηκαν συμπεράσματα αναθεώρησης της αρχικής αστυνομικής έρευνας από τη Μητροπολιτική Αστυνομία του Λονδίνου. Η επανεξέταση, που πραγματοποιήθηκε έπειτα από αίτημα συγγενούς θύματος, εντόπισε σοβαρές αδυναμίες και παραλείψεις στη διερεύνηση του 1968. Δεν αποτέλεσε, όμως, νέα πλήρη ποινική έρευνα που να καταλήγει στην ταυτότητα των δραστών. Το γεγονός ότι μέρος του ιστορικού αρχειακού υλικού παραμένει υπό περιορισμούς πρόσβασης έχει τροφοδοτήσει περαιτέρω ερωτήματα.
Εξήντα έξι άνθρωποι που δεν έφτασαν ποτέ στον προορισμό τους
Πέρα από τα πολιτικά σενάρια, παραμένει η ανθρώπινη διάσταση της τραγωδίας. Οι 59 επιβάτες και τα επτά μέλη πληρώματος δεν είχαν καμία δυνατότητα διαφυγής. Οι επιχειρήσεις έρευνας εντόπισαν συντρίμμια και ανέσυραν 51 σορούς, σύμφωνα με το επίσημο πόρισμα. Σχεδόν έξι δεκαετίες αργότερα, το βασικό ερώτημα εξακολουθεί να παραμένει αναπάντητο: ποιος αποφάσισε να τοποθετήσει μια βόμβα σε ένα γεμάτο επιβατικό αεροσκάφος; Και εάν πράγματι στόχος ήταν ο Γρίβας Διγενής, ποιοι γνώριζαν το πρόγραμμα του ταξιδιού του και ποιοι είχαν συμφέρον από τη δολοφονία του; Η πτήση CY284 παραμένει μια ιστορικά τεκμηριωμένη βομβιστική επίθεση, αλλά ένα ανεξιχνίαστο έγκλημα ως προς τους δράστες και το κίνητρό του.
Πηγή: Βρετανικό πόρισμα διερεύνησης αεροπορικού δυστυχήματος (1967).
https://asn.flightsafety.org/reports/1967/19671012_COMT_G-ARCO.pdf
