Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και οι επιθέσεις του Ιράν προκαλούν έντονη ανησυχία στους ηγέτες της ΕΕ, οι οποίοι καλούν σε άμεση αποκλιμάκωση, αυτοσυγκράτηση και πλήρη σεβασμό του διεθνούς δικαίου, ζητώντας παράλληλα μορατόριουμ σε επιθέσεις κατά κρίσιμων υποδομών, όπως ενέργεια και ύδρευση, σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.
Σχετικά με το μορατόριουμ ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ανέφερε ότι η Ελλάδα και η Γαλλία, πρωταγωνίστησαν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, στην ανάγκη να διατυπωθεί η σχετική πρόταση με στόχο να αποκλείει οποιοδήποτε πλήγμα κατά ενεργειακών εγκαταστάσεων, είτε αυτές βρίσκονται στο Ιράν, είτε στις χώρες του Κόλπου.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην Κύπρο και την Ανατολική Μεσόγειο, με τους «27» να δηλώνουν τη στήριξή τους προς τα κράτη-μέλη που βρίσκονται κοντά στην περιοχή, με έμφαση στη Λευκωσία. Παράλληλα, χαιρετίζουν την ανάπτυξη στρατιωτικών μέσων στην Ανατολική Μεσόγειο προς υποστήριξη της Κύπρου, ενώ αναδεικνύουν τον ρόλο των ευρωπαϊκών ναυτικών επιχειρήσεων και την ανάγκη διασφάλισης της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας.
Επιπλέον, σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου η ΕΕ δηλώνει ετοιμότητα να συνδράμει σε ενδεχόμενες πρωτοβουλίες διαλόγου, όπως αυτή της Κύπρου με το Ηνωμένο Βασίλειο για τις βρετανικές βάσεις. Θέμα που έθεσε νωρίτερα και ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης λέγοντας ότι μετά το τέλος της κρίσης θα πρέπει να υπάρξει «ανοιχτή και ειλικρινής συζήτηση» με το Λονδίνο για το μέλλον τους. Όπως ανέφερε, πρόκειται για μια «αποικιακή συνέπεια» που απαιτεί επανεξέταση, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι δεν επιδιώκει να ανοίξει τη συζήτηση εν μέσω της τρέχουσας έντασης.
Επίσης το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογραμμίζει τον ρόλο των επιχειρήσεων EUNAVFOR ASPIDES και EUNAVFOR ATALANTA και ζητά την ενίσχυσή τους, «σύμφωνα με τις αντίστοιχες εντολές τους«.
Ακόμη επισημαίνεται ότι οι προσπάθειες για τη διασφάλιση της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ θα προχωρήσουν «όταν πληρούνται οι προϋποθέσεις», διατύπωση με ιδιαίτερη πολιτική σημασία, δεδομένης της άρνησης της Ευρώπης να συναινέσει στο αίτημα των ΗΠΑ για συμμετοχή στη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοϊας στο Στενό του Ορμούζ.
Παράλληλα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες συνδέουν την κρίση όχι μόνο με την ασφάλεια και την ενέργεια, αλλά και με τον κίνδυνο νέων μεταναστευτικών πιέσεων, προειδοποιώντας ότι η Ένωση είναι έτοιμη να κινητοποιήσει όλα τα διαθέσιμα διπλωματικά, νομικά, επιχειρησιακά και οικονομικά μέσα για να αποτρέψει μια ανεξέλεγκτη κατάσταση αντίστοιχη με εκείνη του 2015. Η διατύπωση στα συμπεράσματα του Συμβουλίου είναι ταυτόσημη με τις δηλώσεις του Έλληνα Πρωθυπουργού πριν από τη Σύνοδο.
Στα συμπεράσματα υπογραμμίζεται η ανάγκη διατήρησης της ασφάλειας στην Ευρώπη με τη σημείωση ότι «Η ασφάλεια και ο έλεγχος των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα συνεχίσουν να ενισχύονται».
Τέλος, επαναβεβαιώνεται η δέσμευση της ΕΕ για διπλωματική επίλυση της κρίσης, με στόχο την αποκλιμάκωση, τη σταθερότητα στην περιοχή και την αποτροπή του Ιράν από την απόκτηση πυρηνικών όπλων.
Αναλυτικά τα συμπεράσματα για τη Μέση Ανατολή έχουν ως εξής:
Ιράν
Οι εξελίξεις στο Ιράν και στην ευρύτερη περιοχή απειλούν την περιφερειακή και παγκόσμια ασφάλεια. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί σε αποκλιμάκωση και μέγιστη αυτοσυγκράτηση, στην προστασία των αμάχων και των πολιτικών υποδομών και στον πλήρη σεβασμό του διεθνούς δικαίου από όλα τα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των αρχών του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου. Στο πλαίσιο αυτό, ζητεί την επιβολή μορατόριουμ σε επιθέσεις κατά ενεργειακών και υδάτινων υποδομών. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εκφράζει τη λύπη του για την απώλεια ανθρώπινων ζωών και παρακολουθεί στενά τις ευρείας κλίμακας επιπτώσεις των εχθροπραξιών, συμπεριλαμβανομένων των επιπτώσεων στην οικονομική σταθερότητα.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καταδικάζει απερίφραστα τις αδιάκριτες στρατιωτικές επιθέσεις του Ιράν κατά χωρών της περιοχής και εκφράζει την αλληλεγγύη του προς τα κράτη που έχουν πληγεί. Καλεί το Ιράν και τους συμμάχους του να τερματίσουν άμεσα τις επιθέσεις αυτές και να σεβαστούν την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα των κρατών της περιοχής, σύμφωνα με το ψήφισμα 2817 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, το οποίο θα πρέπει να εφαρμοστεί πλήρως. Υπογραμμίζει τη σημασία συντονισμένης δράσης για την ενίσχυση των δυνατοτήτων αντιαεροπορικής άμυνας και αντιμετώπισης drones των εταίρων και, στο πλαίσιο αυτό, χαιρετίζει την ετοιμότητα της Ουκρανίας να παράσχει υποστήριξη και τεχνογνωσία σε χώρες του Κόλπου.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση στέκεται σταθερά και χωρίς αμφισημίες στο πλευρό των κρατών-μελών που βρίσκονται κοντά στην περιοχή. Χαιρετίζει τη στήριξη που παρέχεται από κράτη-μέλη, ιδίως μέσω της ανάπτυξης στρατιωτικών μέσων στην Ανατολική Μεσόγειο και προς υποστήριξη της Κύπρου. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο λαμβάνει υπόψη την πρόθεση της Κυπριακής Δημοκρατίας να ξεκινήσει συζήτηση με το Ηνωμένο Βασίλειο σχετικά με τις βρετανικές βάσεις στην Κύπρο και δηλώνει έτοιμο να παράσχει βοήθεια όπου απαιτείται.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπενθυμίζει την ανάγκη διασφάλισης του εναέριου χώρου της περιοχής, της θαλάσσιας ασφάλειας και του σεβασμού της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας, καταδικάζοντας κάθε ενέργεια που απειλεί τη ναυσιπλοΐα ή παρεμποδίζει την είσοδο και έξοδο πλοίων από το Στενό του Ορμούζ.
Υπογραμμίζει τον ρόλο των ναυτικών αποστολών της ΕΕ EUNAVFOR ASPIDES και EUNAVFOR ATALANTA και καλεί για την ενίσχυσή τους με περισσότερα μέσα, σύμφωνα με τις αντίστοιχες εντολές τους. Παράλληλα, χαιρετίζει τις αυξημένες προσπάθειες των κρατών-μελών, μεταξύ άλλων μέσω ενισχυμένου συντονισμού με εταίρους στην περιοχή, για τη διασφάλιση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ, όταν το επιτρέψουν οι συνθήκες.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα συνεχίσει να προστατεύει την ασφάλεια και τα συμφέροντά της, συνεργαζόμενη με περιφερειακούς και διεθνείς εταίρους για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων των συνεχιζόμενων εχθροπραξιών. Η Ένωση και τα κράτη-μέλη της λαμβάνουν όλα τα απαραίτητα μέτρα για την ασφάλεια των πολιτών της ΕΕ στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένης της παροχής των αναγκαίων συνθηκών για την ασφαλή αποχώρησή τους.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να συνεχίσει να ενημερώνει το Συμβούλιο σχετικά με τις πιθανές επιπτώσεις των εξελίξεων για την ΕΕ, όσον αφορά την ενεργειακή ασφάλεια και τις τιμές ενέργειας, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και τη μετανάστευση, και να προτείνει μέτρα όπου απαιτείται. Ζητεί επίσης συντονισμό σε επίπεδο ΕΕ, μεταξύ άλλων και για τις πιθανές επιπτώσεις στην εσωτερική ασφάλεια.
Παρότι η σύγκρουση δεν έχει μεταφραστεί μέχρι στιγμής σε άμεσες μεταναστευτικές ροές προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογραμμίζει τη σημασία της διατήρησης υψηλού επιπέδου επαγρύπνησης και της διασφάλισης της απαραίτητης ετοιμότητας, με βάση τα εργαλεία και τις πολιτικές που έχουν αναπτυχθεί τα προηγούμενα χρόνια.
Με βάση τα διδάγματα της κρίσης του 2015 και προκειμένου να αποφευχθεί μια παρόμοια κατάσταση, η ΕΕ είναι έτοιμη να κινητοποιήσει πλήρως τα διπλωματικά, νομικά, επιχειρησιακά και χρηματοδοτικά της μέσα για την αποτροπή ανεξέλεγκτων μεταναστευτικών ροών και τη διατήρηση της ασφάλειας στην Ευρώπη.
Η ασφάλεια και ο έλεγχος των εξωτερικών συνόρων της Ένωσης θα συνεχίσουν να ενισχύονται, ενώ υπογραμμίζεται η σημασία συνεργασίας με εταίρους στην περιοχή ώστε να λάβουν την αναγκαία στήριξη.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα συνεχίσει να συνεργάζεται με τους εταίρους της στην περιοχή για την αποκλιμάκωση και τη σταθερότητα. Δηλώνει έτοιμη να συμβάλει σε όλες τις διπλωματικές προσπάθειες για τη μείωση των εντάσεων, τον τερματισμό των εχθροπραξιών, την αποτροπή απόκτησης πυρηνικού όπλου από το Ιράν και τον τερματισμό των αποσταθεροποιητικών του δραστηριοτήτων, συμπεριλαμβανομένου του βαλλιστικού του προγράμματος.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επαναλαμβάνει ότι το Ιράν δεν πρέπει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικό όπλο και ότι οφείλει να συμμορφώνεται με τις νομικά δεσμευτικές υποχρεώσεις του στο πλαίσιο της Συνθήκης Μη Διάδοσης. Καλεί το Ιράν να επαναλάβει πλήρη συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας.
Τέλος, καλεί το ιρανικό καθεστώς να σταματήσει τη βία και την καταστολή κατά του ίδιου του λαού του και ζητεί σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος των πολιτών να καθορίζουν το μέλλον τους.
Γάζα / Δυτική Όχθη
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συζήτησε την επιδεινούμενη κατάσταση στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη, συμπεριλαμβανομένης της Ανατολικής Ιερουσαλήμ, την οποία χαρακτηρίζει εξαιρετικά ανησυχητική. Επαναβεβαιώνει τη δέσμευση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο διεθνές δίκαιο και σε μια συνολική, δίκαιη και διαρκή ειρήνη βασισμένη στη λύση των δύο κρατών, σύμφωνα με τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, με δύο δημοκρατικά κράτη, το Ισραήλ και την Παλαιστίνη, να συνυπάρχουν ειρηνικά εντός ασφαλών και αναγνωρισμένων συνόρων.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επαναλαμβάνει την έκκλησή του για πλήρη εφαρμογή της κατάπαυσης του πυρός και όλων των προβλέψεων του ψηφίσματος 2803 του Συμβουλίου Ασφαλείας. Στο πλαίσιο αυτό, ζητεί τον μόνιμο αφοπλισμό της Χαμάς και άλλων μη κρατικών ένοπλων ομάδων, την πλήρη αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από τη Λωρίδα της Γάζας και την ανάπτυξη προσωρινής Διεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης, όπως προβλέπεται στο συνολικό σχέδιο για τον τερματισμό της σύγκρουσης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δηλώνει έτοιμη να συμβάλει στην υλοποίηση του σχεδίου αυτού και καλεί όλα τα μέρη να επαναλειτουργήσουν το συνοριακό πέρασμα της Ράφα, να διευκολύνουν τους ελέγχους και να αυξήσουν τη διέλευση. Παράλληλα, ζητεί επιτάχυνση των προετοιμασιών για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αστυνομικής αποστολής στα παλαιστινιακά εδάφη.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εκφράζει βαθιά λύπη για τη συνεχιζόμενη ανθρωπιστική καταστροφή στη Γάζα και καλεί το Ισραήλ να επιτρέψει άμεση, ανεμπόδιστη και διαρκή πρόσβαση ανθρωπιστικής βοήθειας σε μεγάλη κλίμακα, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης του θαλάσσιου διαδρόμου μέσω Κύπρου, καθώς και να διασφαλίσει τη λειτουργία των ανθρωπιστικών οργανώσεων. Ζητεί επίσης την επαναλειτουργία των συνοριακών διελεύσεων και την πλήρη συμμόρφωση με το διεθνές δίκαιο.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα συμβάλει στην ανοικοδόμηση της Γάζας και θα συνεχίσει να στηρίζει την Παλαιστινιακή Αρχή, ώστε να μπορέσει να ανακτήσει τον έλεγχο της περιοχής. Παράλληλα, καλεί το Ισραήλ να αποδεσμεύσει τα παρακρατηθέντα έσοδα και να διασφαλίσει τη λειτουργία του τραπεζικού συστήματος.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καταδικάζει τις μονομερείς ενέργειες του Ισραήλ για επέκταση της παρουσίας του στη Δυτική Όχθη και ζητεί την ανατροπή των αποφάσεων αυτών, καθώς και τον σεβασμό του καθεστώτος των ιερών τόπων της Ιερουσαλήμ. Καταδικάζει επίσης τη συνεχιζόμενη βία εποίκων και καλεί σε περαιτέρω μέτρα κατά εξτρεμιστικών στοιχείων.
Λίβανος
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εκφράζει έντονη ανησυχία για την κλιμάκωση των εχθροπραξιών στον Λίβανο και τις σοβαρές επιπτώσεις στους αμάχους, συμπεριλαμβανομένου του εκτοπισμού και των απωλειών. Καλεί σε αποκλιμάκωση, σε προστασία των αμάχων και σε σεβασμό του διεθνούς δικαίου. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δηλώνει ότι θα συνεχίσει να στηρίζει τον Λίβανο, τις αρχές και τον λαό του, αξιοποιώντας και τα αποθεματικά έκτακτης ανάγκης.
Καταδικάζει την απόφαση της Χεζμπολάχ να επιτεθεί στο Ισραήλ σε στήριξη του Ιράν και καλεί για άμεση παύση των επιθέσεων. Χαιρετίζει την απόφαση των λιβανικών αρχών να απαγορεύσουν τις στρατιωτικές δραστηριότητες της Χεζμπολάχ και στηρίζει την ενίσχυση των ενόπλων δυνάμεων της χώρας.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζητεί την πλήρη εφαρμογή της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός της 27ης Νοεμβρίου 2024 και του ψηφίσματος 1701 του ΟΗΕ, καλώντας το Ισραήλ να αποφύγει περαιτέρω κλιμάκωση και να σεβαστεί την κυριαρχία του Λιβάνου. Παράλληλα, ζητεί από όλα τα μέρη να προστατεύσουν τους αμάχους.
Τέλος, επαναβεβαιώνει την πλήρη στήριξή του στη δύναμη UNIFIL, καταδικάζοντας τις επιθέσεις εναντίον των κυανόκρανων και ζητώντας τη διερεύνησή τους, τονίζοντας ότι τέτοιες ενέργειες συνιστούν σοβαρή παραβίαση του διεθνούς δικαίου.
