Τη στιγμή που το κέντρο βάρους της Ουάσινγκτον μετατοπίζεται μακριά από την Ευρώπη με τρόπο «δομικό και όχι προσωρινό», όπως το έθεσε η Κάγια Κάλας, η συζήτηση για το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας επιστρέφει με ένταση στο ΝΑΤΟ. Στο ίδιο πάνελ, στο ετήσιο συνέδριο του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Άμυνας (European Defence Agency) στις Βρυξέλλες, η Κάλας και ο Ευρωπαίος επίτροπος Άμυνας Άντριους Κουμπίλιους μίλησαν με κοινό αίσθημα επείγοντος για την ανάγκη η Ευρώπη να αναλάβει πολύ μεγαλύτερο ρόλο στη συλλογική άμυνα, κάνοντας λόγο για έναν ισχυρό ευρωπαϊκό πυλώνα του ΝΑΤΟ, με τον Ευρωπαίο επίτροπο Άμυνας να καλεί την ΕΕ να προετοιμαστεί για μια μειωμένη αμερικανική παρουσία στην Ευρώπη και να οικοδομήσει «πολύ γρήγορα» την αμυντική της ανεξαρτησία.
«Αντιμετωπίζουμε τώρα τη μεγαλύτερη κρίση ασφάλειας της ζωής μας. Ωστόσο, είμαι αισιόδοξος. Και αυτή η κρίση θα μας κάνει πιο δυνατούς. Όσον αφορά την άμυνα, η Ευρώπη είναι επίσης ένας γίγαντας. Αλλά ένας κοιμώμενος γίγαντας. Μαζί αποτελούμε την αμυντική κοινότητα της Ευρώπης: τα κράτη μέλη με όλους τους στρατούς τους, ο Ύπατος Εκπρόσωπος, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Άμυνας, η Επιτροπή, η βιομηχανία. Μαζί πρέπει να ξυπνήσουμε τον γίγαντα. Ενώνοντας τις δυνάμεις μας. Όντας έτοιμοι να πολεμήσουμε – όχι ως μια ομάδα 27 κρατών – αλλά ως Ευρώπη» είπε ο Κουμπίλιους
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι τοποθετήσεις τους έρχονται λίγες μόλις μέρες μετά τις δηλώσεις του ΓΓ του ΝΑΤΟ Μάρκ Ρούτε ο οποίος δήλωσε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, προκαλώντας αντιδράσεις ότι «εάν κάποιος πιστεύει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση ή η Ευρώπη στο σύνολό της μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό της χωρίς τις ΗΠΑ, ας συνεχίσει να ονειρεύεται. Δεν μπορείτε. Δεν μπορούμε. Χρειαζόμαστε ο ένας τον άλλον».
Ένα πιο Ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ
Η Κάλας περιέγραψε μια διατλαντική σχέση που εισέρχεται σε νέα φάση. «Η μεγαλύτερη αλλαγή είναι ο θεμελιώδης αναπροσανατολισμός που συντελείται πέραν του Ατλαντικού», είπε, τονίζοντας ότι «η Ευρώπη δεν είναι πλέον το πρωταρχικό κέντρο βάρους της Ουάσιγκτον». Πρόκειται, όπως υπογράμμισε, για μια μετατόπιση που «είναι δομική, όχι προσωρινή». Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα παραμείνουν σύμμαχος και εταίρος, όμως η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να βασίζεται σε μια δεδομένη αμερικανική παρουσία για την ίδια της την ασφάλεια. «Καμία μεγάλη δύναμη στην ιστορία δεν έχει αναθέσει την επιβίωσή της σε άλλους και έχει επιβιώσει», προειδοποίησε.
Σε αυτό το πλαίσιο, η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας επανέλαβε ότι το ΝΑΤΟ παραμένει ο ακρογωνιαίος λίθος της ευρωπαϊκής ασφάλειας, αλλά χρειάζεται να προσαρμοστεί. «Το ΝΑΤΟ χρειάζεται να γίνει πιο ευρωπαϊκό για να διατηρήσει την ισχύ του», δήλωσε, υπογραμμίζοντας ότι οι πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης οφείλουν να παραμένουν συμπληρωματικές προς τη Συμμαχία.
Παράλληλα, ζήτησε μεγαλύτερη σαφήνεια από τη νατοϊκή πλευρά ως προς τις ανάγκες και τους στόχους της, ώστε τα ευρωπαϊκά δημοσιονομικά και κανονιστικά εργαλεία να μπορούν να στηρίξουν ουσιαστικά τη συλλογική άμυνα.
«Όσο περισσότερη πληροφόρηση παρέχει το ΝΑΤΟ, τόσο καλύτερα μπορούμε να ευθυγραμμιστούμε», σημείωσε, συνοψίζοντας ότι ένας διακριτός ευρωπαϊκός πυλώνας μπορεί να προσθέσει αξία μέσω μεγαλύτερου επιμερισμού βαρών και αυξημένης στρατιωτικής ισχύος στην ήπειρο.
Ο Ευρωπαϊκός Πυλώνας του ΝΑΤΟ
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο Κουμπίλιους, ο οποίος ακολούθησε την Κάλας με εξίσου έντονο τόνο επείγοντος. Ο Ευρωπαίος επίτροπος Άμυνας μίλησε ανοιχτά για την ανάγκη η ΕΕ να προετοιμαστεί για μια μειωμένη αμερικανική παρουσία στην Ευρώπη και να οικοδομήσει «πολύ γρήγορα» την αμυντική της ανεξαρτησία, «χωρίς καθυστερήσεις» και χωρίς δικαιολογίες. Έσπευσε, ωστόσο, να διευκρινίσει ότι η ανεξαρτησία αυτή δεν σημαίνει απομόνωση.
«Για να είμαι σαφής, η ανεξαρτησία δεν σημαίνει να είμαστε μόνοι. Ανεξαρτησία σημαίνει να είμαστε μαζί», είπε, περιγράφοντας ως στόχο «την οικοδόμηση ενός ευρωπαϊκού πυλώνα στο ΝΑΤΟ. Μαζί στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μαζί στο ΝΑΤΟ και μαζί με την Ουκρανία».
Ο Κουμπίλιους επέμεινε ιδιαίτερα στην ανάγκη ανάπτυξης πανευρωπαϊκών δυνατοτήτων, και όχι απλώς εθνικών. «Χρειαζόμαστε πανευρωπαϊκές δυνατότητες, όχι μόνο εθνικές, καθώς ορισμένα κενά είναι τόσο μεγάλα που μπορούν να καλυφθούν μόνο συλλογικά», τόνισε. Κάλεσε, επίσης, την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία να επενδύσει άμεσα στην παραγωγική της ικανότητα, προειδοποιώντας ότι «αυτό που μετρά περισσότερο τώρα και θα μετρά τα επόμενα χρόνια δεν είναι τα κέρδη, αλλά οι δυνατότητες».
Ανάγκη για τη δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας
«Θέλω να προειδοποιήσω σήμερα για έναν μεγάλο κίνδυνο: τα περισσότερα νέα κονδύλια για την άμυνα θα είναι εθνικά. Επομένως, θα υπάρχει ο πειρασμός να δαπανηθούν μόνο σε εθνικό επίπεδο. Αυτό θα ήταν μεγάλο λάθος. Θα αύξανε μόνο τον κατακερματισμό.Και μόνο αυξάνουν την εξάρτησή μας από τρίτες χώρες, διότι θα συνεχίσουμε να προμηθευόμαστε εκτός των ευρωπαϊκών βιομηχανιών» είπε και πρόσθεσε μεταξύ άλλων ότι «τώρα χρειαζόμαστε τα κράτη μέλη να αναλάβουν ηγετικό ρόλο στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής άμυνας. Να είμαστε έτοιμοι να πολεμήσουμε ως Ευρώπη».
Ακόμη έκανε έκκγλη προς τα κράτη μέλη να αναλάβουν ηγετικό ρόλο και θα όπως τόνισε θα έχουν τη στήριξη της ΕΕ και πηγαίνοντας ένα βήμα παραπέρα, ο επίτροπος Άμυνας έθεσε και ζήτημα πολιτικής αρχιτεκτονικής, καλώντας στη δημιουργία ενός νέου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας, προκειμένου να ενισχυθεί ο πολιτικός συντονισμός στην μεταμόρφωση της ευρωπαϊκής άμυνας, όπως είχε αρχικά προτείνει ο Μακρόν και η Μέρκελ το 2017-2018.
«Σ΄ένα κόσμο γιγάντων να γίνουμε και εμείς γίγαντες»
«Δεν έχουμε δικαίωμα να αποτύχουμε. Η κοινή αγορά είναι η δύναμή μας στην παγκόσμια οικονομία. Η κοινή άμυνα θα είναι η δύναμή μας σε έναν κόσμο ισχύος. Σε έναν κόσμο γιγάντων, πρέπει και εμείς να γίνουμε γίγαντες. Ένας ευγενικός γίγαντας: που προωθεί το διεθνές δίκαιο και τη συνεργασία. Αλλά ένας ισχυρός γίγαντας παρόλα αυτά…Έτοιμοι να πολεμήσουμε ως Ευρώπη».
«Το τρίτο καμπανάκι»
Τόσο ο Κουμπίλιους όσο και η Κάλας περιγράφουν ένα επικίνδυνο τοπίο. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αυξανόμενης αβεβαιότητας, η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ περιέγραψε έναν κόσμο που κινδυνεύει να επιστρέψει στις πολιτικές εξαναγκασμού, στις σφαίρες επιρροής και σε μια λογική όπου «η ισχύς παράγει δίκαιο».
Η Ρωσία, όπως είπε, θα παραμείνει μακροπρόθεσμη απειλή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, ενώ η Κίνα απειλεί το ευρωπαϊκό οικονομικό μοντέλο, δρα αποσταθεροποιητικά στην Ανατολική και Νότια Σινική Θάλασσα και στηρίζει τη ρωσική πολεμική προσπάθεια στην Ουκρανία.
Το πιο ηχηρό μήνυμα, ωστόσο, ήρθε μέσα από μια προσωπική εικόνα. Θυμούμενη τα σχολικά της χρόνια στην Εσθονία, η Κάλας μίλησε για το σύστημα με τα τρία κουδούνια: το πρώτο για να πας στην τάξη, το δεύτερο ως προειδοποίηση και το τρίτο που σήμαινε καθυστέρηση και συνέπειες. «Είμαστε επικίνδυνα κοντά στο τρίτο κουδούνι», προειδοποίησε. Ένα καμπανάκι που, στην παρούσα συγκυρία, ηχεί ταυτόχρονα για την Ευρώπη και για το ΝΑΤΟ.
