Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε την ανάγκη για μια «λύση με διάρκεια» στην κρίση με το Ιράν, ξεκαθαρίζοντας ότι αυτή μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω της διπλωματίας. Την ίδια ώρα, χαρακτήρισε την κατάσταση στη Μέση Ανατολή «εξαιρετικά ασταθή» και τόνισε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να προετοιμαστεί για τις επιπτώσεις των πρόσφατων εξελίξεων.
Η κρίση αποκτά πλέον και άμεση ευρωπαϊκή διάσταση, καθώς η Κύπρος, το πλησιέστερο κράτος-μέλος στην εστία έντασης, βρίσκεται σε αυξημένη επιφυλακή μετά τις επιθέσεις με drones. Ωστόσο, στη μεσημεριανή ενημέρωση της Κομισιόν δεν υπήρξε σαφής απάντηση για το αν συζητείται το ενδεχόμενο ενεργοποίησης της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής.
Παράλληλα με αυτές τις εξελίξεις στις Βρυξέλλες, το Κολέγιο Ασφαλείας της Επιτροπής συνεδριάζει για να αποτιμήσει τις εξελίξεις και τις πιθανές επιπτώσεις σε ενέργεια, ασφάλεια και περιφερειακή σταθερότητα, ενώ την Τετάρτη η ομάδα συντονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το φυσικό αέριο θα συνεδριάσει για να αξιολογήσει τον αντίκτυπο της επέκτασης της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή.
Όσον αφορά τη πρόεδρο της Κομισιόν, με αφορμή τη συνάντησή της με τον Πρόεδρο της Ελβετίας, σήμερα στο Νταβός ξεκίνησε την τοποθέτησή της επισημαίνοντας «τη σοβαρότητα της κατάστασης» χαρακτηρίζοντας τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή «βαθιά ανησυχητικές».
Όπως είπε, το Σαββατοκύριακο είχε επικοινωνία με εννέα ηγέτες της περιοχής καθώς και με αρκετούς Ευρωπαίους ηγέτες.
«Η κατάσταση παραμένει ασταθής, αλλά τρία πράγματα είναι σαφή», ανέφερε.
Πρώτον, έκανε λόγο για «ανανεωμένη ελπίδα για τον καταπιεσμένο λαό του Ιράν», υπογραμμίζοντας ότι η ΕΕ «στηρίζει σθεναρά το δικαίωμά του να καθορίσει το δικό του μέλλον».
Δεύτερον, τόνισε την ανάγκη αποκλιμάκωσης: «Πρέπει να εργαστούμε σκληρά για να σταματήσουμε την εξάπλωση της σύγκρουσης». Αναφέρθηκε σε επιθέσεις των τελευταίων ωρών, μεταξύ των οποίων πλήγμα με drone κατά βρετανικής αεροπορικής βάσης στην Κύπρο και επίθεση σε εγκαταστάσεις της Saudi Aramco, καταδικάζοντας «με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο» τις «απερίσκεπτες και αδιάκριτες επιθέσεις του Ιράν και των συμμάχων του κατά κυρίαρχων εδαφών στην περιοχή».
Τρίτον, υπογράμμισε ότι «η σταθερότητα της περιοχής είναι ύψιστης σημασίας», επαναλαμβάνοντας ότι «η μόνη διαρκής λύση είναι μια διπλωματική λύση». Αυτό, όπως διευκρίνισε, σημαίνει «μια αξιόπιστη μετάβαση για το Ιράν, τον οριστικό τερματισμό τόσο του πυρηνικού όσο και του βαλλιστικού προγράμματος και τον τερματισμό των αποσταθεροποιητικών ενεργειών στην περιοχή».
Το ίδιο μήνυμα επανέλαβε και σε ανάρτησή της στο Χ, όπου σημείωσε ότι «το Ιράν πρέπει να σταματήσει τις απερίσκεπτες και αδιάκριτες επιθέσεις του εναντίον των γειτόνων του και κυρίαρχων κρατών» και ότι «η Ευρώπη πρέπει να είναι προετοιμασμένη για τις συνέπειες των πρόσφατων γεγονότων».
Στο πλαίσιο αυτό, βρίσκεται σε εξέλιξη το Κολέγιο Ασφαλείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με τους επιτρόπους να «κάνουν αποτίμηση» των δεδομένων και να εξετάζουν τις επιπτώσεις «από την ενέργεια έως την ασφάλεια και από τη μετανάστευση έως τις μεταφορές», όπως ανέφεραν αξιωματούχοι της Κομισιόν στη μεσημεριανή ενημέρωση.
Η ίδια ενημέρωση κατέστησε σαφές ότι η συνεδρίαση δεν έχει χαρακτήρα στρατιωτικού σχεδιασμού, αλλά λειτουργεί ως μηχανισμός συντονισμού: να καταγραφεί τι συμβαίνει, να αξιολογηθεί τι σημαίνει για κάθε χαρτοφυλάκιο και, εφόσον χρειαστεί, να αποφασιστούν επόμενα βήματα με «συγκεκριμένες ενέργειες» ανά τομέα πολιτικής.
Μεταξύ των θεμάτων που παρακολουθούνται στενά είναι και η Κύπρος. Στη συνέντευξη Τύπου, εκπρόσωποι της Επιτροπής δεν ήταν σε θέση να επιβεβαιώσουν αν έχει τεθεί ή θα τεθεί άμεσα στο τραπέζι η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής, παραπέμποντας στη συνολική ευρωπαϊκή γραμμή και στα επόμενα θεσμικά βήματα, χωρίς να προδικάσουν εξέλιξη.
Στην ίδια ενημέρωση, η Κομισιόν επέμεινε ότι οι αναφορές της φον ντερ Λάιεν σε «μετάβαση» για το Ιράν δεν αποτελούν έκκληση για συγκεκριμένη αλλαγή καθεστώτος ή εσωτερική αναδιάταξη εξουσίας, αλλά πολιτική στήριξη στο δικαίωμα των Ιρανών να καθορίσουν οι ίδιοι το μέλλον τους. Παράλληλα, η Επιτροπή περιέγραψε το ιρανικό καθεστώς ως «ένα από τα πιο καταπιεστικά στον κόσμο», αποδίδοντάς του ευθύνη για τη βίαιη καταστολή στο εσωτερικό, την αποσταθεροποίηση της περιοχής και πέραν αυτής, παραβιάσεις διεθνών υποχρεώσεων, συμπεριλαμβανομένης της διάστασης των πυρηνικών όπλων, καθώς και στήριξη ένοπλων και τρομοκρατικών δικτύων.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται, όπως σημειώθηκε, οι κυρώσεις που έχει επιβάλει η ΕΕ και η προειδοποίηση ότι παραμένει έτοιμη να αξιοποιήσει πρόσθετα εργαλεία εφόσον χρειαστεί.
Η παρέμβαση της Προέδρου της Κομισιόν αποτυπώνει μια προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης να τοποθετηθεί πολιτικά σε μια κρίση με ευρείες γεωπολιτικές, ενεργειακές και προεκτάσεις, επιμένοντας στη διπλωματική οδό ως τη μόνη λύση με διάρκεια. Ταυτόχρονα, η προσεκτική γλώσσα της Κομισιόν τόσο για τη «μετάβαση» όσο και για το διεθνές δίκαιο δείχνει την προσπάθεια των Βρυξελλών να κρατήσουν ενιαίο μέτωπο, χωρίς να φορτωθούν το κόστος αποφάσεων που ελήφθησαν εκτός ευρωπαϊκής διαδικασίας διαβούλευσης. Ωστόσο χθες οι ηγέτες της Γερμανίας, της Γαλλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου καταδίκασαν τις «τυφλές και δυσανάλογες» ιρανικές επιθέσεις σε γειτονικά κράτη και δήλωσαν έτοιμοι να προχωρήσουν σε αναλογικές αμυντικές ενέργειες για να πλήξουν στρατιωτικόυς στόχους στο Ιράν σε συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες και συμμάχους στην περιοχή.
