Στις 22 Οκτωβρίου 1721, σύμφωνα με το Ιουλιανό ημερολόγιο που ίσχυε τότε στη Ρωσία —2 Νοεμβρίου με το σημερινό Γρηγοριανό— ο Πέτρος Α΄ αποδέχθηκε τον τίτλο του «Αυτοκράτορα πασών των Ρωσιών». Η τελετή στην Αγία Πετρούπολη δεν ήταν απλή αλλαγή ονομασίας. Σφράγισε την ανάδυση μιας νέας ευρωπαϊκής δύναμης και τη μετατροπή του ρωσικού τσαρικού κράτους σε αυτοκρατορία.
Η τελετή και η μεγάλη νίκη
Στον ναό της Αγίας Τριάδας, η Γερουσία και η Ιερά Σύνοδος προσέφεραν στον μονάρχη τους τίτλους «Πατέρας της Πατρίδας», «Μέγας» και «Αυτοκράτορας πασών των Ρωσιών». Είχε προηγηθεί η Συνθήκη του Νίστατ, που τερμάτισε τον Μεγάλο Βόρειο Πόλεμο (1700–1721) εναντίον της Σουηδίας. Η Ρωσία εξασφάλισε αποφασιστική πρόσβαση στη Βαλτική και εδάφη που ενίσχυσαν τη θέση της στην ευρωπαϊκή διπλωματία. Η ανακήρυξη συνοδεύτηκε από κανονιοβολισμούς και εορτασμούς.
Ένας τσάρος που ήθελε να αλλάξει τα πάντα
Ο Πέτρος γεννήθηκε το 1672 και ανέβηκε στον θρόνο σε νεαρή ηλικία, αρχικά μέσα σε ένα σύνθετο καθεστώς συμβασιλείας και αντιβασιλείας. Η φιλοδοξία του ήταν να μετατρέψει τη Ρωσία σε κράτος με ισχυρό στρατό, στόλο, τεχνική γνώση και οργανωμένη διοίκηση. Ταξίδεψε στη Δυτική Ευρώπη, μελέτησε τη ναυπηγική και επιδίωξε να μεταφέρει τεχνογνωσία και νέες πρακτικές στην πατρίδα του.
Η Αγία Πετρούπολη, το παράθυρο προς την Ευρώπη
Το 1703 ίδρυσε την Αγία Πετρούπολη στις εκβολές του Νέβα. Η πόλη, που έγινε πρωτεύουσα το 1712, συμβόλιζε τη στροφή της Ρωσίας προς τη Βαλτική και τη Δύση. Πίσω όμως από τη μεγαλοπρέπεια κρυβόταν τεράστιο ανθρώπινο κόστος: εξαντλητική καταναγκαστική εργασία, κακουχίες και θάνατοι εργατών κατά την οικοδόμησή της.
Στρατός, διοίκηση και Εκκλησία
Ο Πέτρος δημιούργησε ισχυρότερο τακτικό στρατό και πολεμικό ναυτικό, αναδιοργάνωσε τη φορολογία και την κεντρική διοίκηση και το 1722 εισήγαγε τον Πίνακα των Βαθμών, συνδέοντας την κρατική σταδιοδρομία με την υπηρεσία. Περιόρισε επίσης την αυτονομία της Ορθόδοξης Εκκλησίας, αντικαθιστώντας την πατριαρχική διοίκηση με την Ιερά Σύνοδο υπό ισχυρό κρατικό έλεγχο. Ενθάρρυνε τεχνικές σπουδές και δυτικά πρότυπα, αλλά επέβαλε πολλές αλλαγές αυταρχικά.
Ο μεταρρυθμιστής και ο απολυταρχικός ηγεμόνας
Η εικόνα του Μεγάλου Πέτρου παραμένει αντιφατική. Από τη μία πλευρά, ενίσχυσε την κρατική ισχύ και άνοιξε νέους δρόμους στη διπλωματία, την οικονομία και τις επιστήμες. Από την άλλη, οι πόλεμοι, η βαριά φορολογία, οι καταναγκασμοί και η διατήρηση της δουλοπαροικίας επιβάρυναν μεγάλα τμήματα του πληθυσμού. Ακόμη και ο γιος του, Αλέξιος, βρέθηκε στο επίκεντρο μιας δραματικής δυναστικής σύγκρουσης και πέθανε το 1718 ενώ κρατούνταν.
Η κληρονομιά του 1721
Ο Πέτρος πέθανε το 1725. Η αυτοκρατορία που εγκαινίασε επέζησε σχεδόν δύο αιώνες, έως τις επαναστάσεις του 1917. Η 22α Οκτωβρίου του παλαιού ημερολογίου αποτελεί, επομένως, ένα από τα καθοριστικά ορόσημα της ρωσικής ιστορίας: τη στιγμή κατά την οποία η στρατιωτική επιτυχία και η πολιτική φιλοδοξία απέκτησαν επίσημο αυτοκρατορικό τίτλο. Πηγές: Ρωσικά Κρατικά Αρχεία (raritety.rusarchives.ru/node/1238), Προεδρική Βιβλιοθήκη Μπ. Ν. Γέλτσιν (prlib.ru/node/619684), Ρωσική Ιστορική Εταιρεία (historyrussia.org
