Αν ακούσεις «Mercosur», πολλοί θα στο πουν σαν συνώνυμο της «Λατινικής Αμερικής». Είναι βολικό και συχνά δημοσιογραφικά λάθος. Γιατί η Mercosur (Southern Common Market) φτιάχτηκε για τη Νότια Αμερική. Τον Νότιο Κώνο, τα τεράστια αγροτικά πλεονάσματα, τη βιομηχανία της Βραζιλίας, τις ενδοπεριφερειακές ισορροπίες. Το Μεξικό, που είναι η «κλασική» χώρα που μπαίνει στα ρεπορτάζ ως “Latin America”, δεν είναι μέλος. Και η νέα ώθηση στη συμφωνία ΕΕ–Mercosur ξαναφέρνει στο προσκήνιο ένα ερώτημα που πονάει: Ποιος κερδίζει τελικά στην Ευρώπη και ποιος πληρώνει τον λογαριασμό;
Τι είναι η Mercosur και πότε ιδρύθηκε
Η Mercosur ιδρύθηκε το 1991, με τη Συνθήκη του Ασουνσιόν, από Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη, Ουρουγουάη, με στόχο τη δημιουργία ενός «κοινού χώρου» που θα ενισχύει εμπόριο, επενδύσεις και ανταγωνιστική ένταξη των οικονομιών στην παγκόσμια αγορά.
Στην πράξη, η Mercosur λειτούργησε ως διακρατικό σχήμα ολοκλήρωσης (όχι «υπερεθνικό» όπως η ΕΕ), με φιλοδοξία κοινού/ενιαίου χώρου και εργαλεία όπως κοινή εμπορική πολιτική και (σε μεγάλο βαθμό) κοινό εξωτερικό δασμολόγιο.
Ποιες χώρες είναι στη Mercosur (και γιατί «δεν είναι το Μεξικό»)
Πλήρη μέλη / States Parties
- Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη, Ουρουγουάη (ιδρυτικά)
- Βολιβία: «νέο κράτος-μέλος» — το έγγραφο επικύρωσης κατατέθηκε τον Ιούλιο 2024 (με μεταβατική περίοδο ενσωμάτωσης κανόνων).
- Βενεζουέλα: τυπικά κράτος-μέλος, αλλά σε αναστολή δικαιωμάτων/υποχρεώσεων.
Συνδεδεμένα μέλη / Associated States
Χιλή, Κολομβία, Ισημερινός, Γουιάνα, Παναμάς, Περού, Σουρινάμ.
Και το Μεξικό;
Δεν είναι κράτος-μέλος της Mercosur. Το μπέρδεμα προκύπτει επειδή «Λατινική Αμερική» είναι ευρύτερος πολιτισμικο-γεωγραφικός όρος (περιλαμβάνει Μεξικό, Κεντρική Αμερική κ.ά.). Η Mercosur όμως, ως μπλοκ, είναι κατά βάση νότιο-αμερικανικός πυρήνας και μάλιστα, στην ευρω-συμφωνία το «Mercosur» μεταφράζεται πολύ συγκεκριμένα στους 4 ιδρυτικούς (Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη, Ουρουγουάη).
Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur: τι συμφωνήθηκε και πού βρίσκεται τώρα
Μετά από διαπραγματεύσεις που ξεκίνησαν το 1999, η ΕΕ και οι χώρες της Mercosur κατέληξαν σε πολιτική συμφωνία τον Δεκέμβριο 2024. Το 2025 η Κομισιόν έφερε τις προτάσεις, και στις 9 Ιανουαρίου 2026 το Συμβούλιο της ΕΕ έδωσε «πράσινο φως» για την υπογραφή. Επόμενο μεγάλο ορόσημο: συναίνεση/έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στη συνέχεια οι διαδικασίες κύρωσης.
Το πλαίσιο έχει δύο «κομμάτια»: Μια συνολική εταιρική συμφωνία (πολιτικός διάλογος/συνεργασία/εμπόριο) και μια ενδιάμεση εμπορική συμφωνία που μπορεί να εφαρμοστεί νωρίτερα.
Γιατί διχάζει: «αγρότες vs βιομηχανία» – και το γερμανικό αποτύπωμα
Η οικονομική λογική είναι απλή:
Η ΕΕ εξάγει προς Mercosur κυρίως μηχανήματα, χημικά/φαρμακευτικά και μεταφορικό εξοπλισμό.
Η Mercosur εξάγει προς ΕΕ κυρίως αγροτικά προϊόντα (και επίσης ορυκτά, χαρτί/πολτό).
Αυτό τροφοδοτεί την εντύπωση ότι η «βαριά» ευρωπαϊκή βιομηχανία, με πρώτο τον κλάδο οχημάτων/εξαρτημάτων όπου η Γερμανία έχει ισχυρό αποτύπωμα, παίρνει το αντισταθμιστικό όφελος: Οι δασμοί στη Mercosur είναι υψηλοί (ενδεικτικά, σε ανταλλακτικά αυτοκινήτων έχουν αναφερθεί δασμοί έως 35%), άρα κάθε άνοιγμα αγοράς είναι χρυσό.
Στον αντίποδα, οι Ευρωπαίοι αγρότες βλέπουν το «άνοιγμα» ως πίεση τιμών, ειδικά σε κρέας/πουλερικά/ζάχαρη. Γι’ αυτό και μπήκαν στο τραπέζι ρήτρες προστασίας: Συμβούλιο και Ευρωκοινοβούλιο έχουν ήδη συμφωνήσει σε μηχανισμό «διμερών safeguards» με δυνατότητα προσωρινής αναστολής προτιμησιακών δασμών σε ευαίσθητα προϊόντα αν υπάρξει ζημία/απειλή ζημίας.
Οι ποσοστώσεις στο «ευαίσθητο» αγροτικό κομμάτι (τι λέει η Κομισιόν)
Η Κομισιόν επιμένει ότι η πρόσβαση στη ευρωπαϊκή αγορά για ευαίσθητα αγροτικά προϊόντα είναι μόνιμα περιορισμένη μέσω ποσοστώσεων και ότι υπάρχει «δίχτυ ασφαλείας». Σε ενημερωτικό της υλικό αναφέρονται ενδεικτικά:
99.000 τόνοι βοείου κρέατος (με μειωμένο δασμό),
180.000 τόνοι πουλερικών (duty-free ποσόστωση), με σταδιακή εφαρμογή.
Αυτό δεν κλείνει τη συζήτηση. Απεναντίας την ανοίγει. Γιατί το ερώτημα δεν είναι μόνο «πόσο», αλλά και «με τι κανόνες».
Γενετικά τροποποιημένα και «απαγορευμένες ουσίες»: τι ισχύει, τι φοβούνται οι αντίπαλοι
Γενετικά τροποποιημένα οργανισμοί (GMOs), δεν «απαγορεύονται» συνολικά στην ΕΕ, αλλά περνούν από έγκριση. Βραζιλία και Αργεντινή είναι από τους μεγάλους παραγωγούς γενετικά τροποποιημένων καλλιεργειών. Και μάλιστα επισημαίνεται ότι μόνο σε αυτές τις δύο καλλιεργούνται ΓΤ ποικιλίες σε τεράστια έκταση.
Η ευρωπαϊκή θέση είναι ότι οι κανόνες της ΕΕ για ΓΤΟ/ιχνηλασιμότητα/σήμανση δεν αλλάζουν από μια εμπορική συμφωνία.
Αλλά θέμα υπάρχει και με τα Φυτοφάρμακα/κατάλοιπα με το «κόκκινο» σημείο να είναι η εφαρμογή. Εδώ βρίσκεται η πιο τοξική (πολιτικά) διαμάχη:
Η Κομισιόν λέει καθαρά ότι κάθε προϊόν που πωλείται στην ΕΕ — είτε παράγεται εντός είτε εισάγεται — πρέπει να συμμορφώνεται με τα ευρωπαϊκά πρότυπα ασφάλειας τροφίμων και υγείας φυτών/ζώων (SPS), τα οποία χαρακτηρίζει «μη διαπραγματεύσιμα».
Οι επικριτές, όμως, μιλούν για «διπλά στάνταρ» στην πράξη: ότι προϊόντα μπορεί να έχουν παραχθεί με φυτοπροστατευτικά που είναι απαγορευμένα στην ΕΕ, ή με διαφορετικούς κανόνες ευζωίας/ιχνηλασιμότητας, άρα η πίεση μεταφέρεται στον Ευρωπαίο παραγωγό.
Με απλά λόγια: Νομικά η ΕΕ μπορεί να μπλοκάρει μη συμμορφούμενα προϊόντα. Η σύγκρουση είναι για το πόσο αξιόπιστα και αυστηρά θα λειτουργεί η επιβολή και αν χρειάζονται «mirror clauses» (ρήτρες ισοδυναμίας κανόνων παραγωγής), όχι μόνο έλεγχοι στα σύνορα.
Και η Ελλάδα; Ένα εμπορικό «1 προς 13» και μια μάχη για ΠΟΠ/ΠΓΕ
Στο ελληνικό σκέλος, το ξεκίνημα δεν είναι συμμετρικό. Σύμφωνα με στοιχεία που παρατίθενται σε ρεπορτάζ της Δανάης Αλεξάκη στην εφημερίδα Ναυτεμπορική, το 2024 η Ελλάδα εισήγαγε από χώρες Mercosur αγροτικά προϊόντα/τρόφιμα/ποτά αξίας 452,1 εκατ. ευρώ, ενώ εξήγαγε 34,5 εκατ. ευρώ. Μια αναλογία περίπου 1 προς 13 εις βάρος της χώρας.
Την ίδια ώρα, η ελληνική γεωργία έχει υψηλή απασχόληση σε ευρωπαϊκούς όρους περίπου 10%–11,5% του εργατικού δυναμικού, έναντι ~4,2% μέσου όρου ΕΕ, όπως αναφέρεται στο ίδιο ρεπορτάζ.
Στο «θετικό» ισοζύγιο της συμφωνίας για χώρες όπως η Ελλάδα μπαίνει έντονα το κεφάλαιο Γεωγραφικών Ενδείξεων: Αναφέρονται 344 προϊόντα της ΕΕ που προστατεύονται (σε άλλα κείμενα/ρεπορτάζ γίνεται λόγος για περίπου 350 συνολικά) και για την Ελλάδα αναφέρεται ότι καλύπτονται 21 προϊόντα ΠΟΠ/ΠΓΕ.
Το συμπέρασμα που μένει στο τραπέζι
Η Mercosur δεν είναι «μια ακόμα ιστορία Λατινικής Αμερικής». Είναι η Νότια Αμερική των τεσσάρων ιδρυτικών, με μια εμπορική αρχιτεκτονική που κουμπώνει σχεδόν τέλεια πάνω στο ευρωπαϊκό δίπολο:
(α) βιομηχανικές εξαγωγές της ΕΕ προς τα εκεί,
(β) αγροτικές εισαγωγές προς τα εδώ.
Και γι’ αυτό η διαμάχη δεν θα κριθεί σε ένα σύνθημα («ναι ή όχι στη συμφωνία»), αλλά σε τρεις ερωτήσεις-κλειδιά:
- Πόσο αποτελεσματικά θα ενεργοποιούνται οι ρήτρες προστασίας όταν η αγορά πιέζεται;
- Θα υπάρξει πραγματική εγγύηση ισοδυναμίας κανόνων (ή θα μείνουμε μόνο στο “SPS are non-negotiable”);
- Και ειδικά για χώρες σαν την Ελλάδα: πώς μετατρέπεις μια συμφωνία που ξεκινά με έλλειμμα σε ένα παιχνίδι όπου τουλάχιστον δεν χάνεις από τα αποδυτήρια;
