O εγγονός του Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χαμενεΐ, του εκλιπόντος ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, είναι πιθανό να διαδραματίσει εξέχοντα ρόλο στις διαβουλεύσεις των κληρικών που θα αποφασίσουν ποιος θα διαδεχθεί τον Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ ως Ανώτατο Ηγέτη.
Η δολοφονία του Χαμενεΐ, 86 ετών, σε αμερικανοϊσραηλινή επίθεση έδωσε νέα επείγουσα διάσταση στο ερώτημα για το ποιος θα είναι ο επόμενος Ανώτατος Ηγέτης, ένα ζήτημα που σιγόβραζε επί μακρόν χωρίς σαφήνεια, παρά την ηλικία του.
Ο Χασάν Χομεϊνί είναι ο πιο προβεβλημένος από τα 15 εγγόνια του εκλιπόντος Αγιατολάχ και θεωρείται σχετικά μετριοπαθής εντός του ιρανικού κληρικού κατεστημένου. Διατηρεί στενούς δεσμούς με μεταρρυθμιστές, όπως οι πρώην πρόεδροι Μοχαμάντ Χαταμί και Χασάν Ρουχανί, οι οποίοι, κατά τη θητεία τους, ακολούθησαν πολιτικές προσέγγισης με τη Δύση.
Ο 53χρονος Χομεϊνί κατέχει έναν συμβολικά σημαντικό ρόλο στη δημόσια ζωή ως θεματοφύλακας του μαυσωλείου του παππού του στη νότια Τεχεράνη. Δεν έχει ποτέ υπηρετήσει σε κυβερνητικό αξίωμα.
Ορισμένοι πολιτικοί στο Ιράν τον θεωρούν αντίπαλο των σκληροπυρηνικών που ενισχύθηκαν υπό τον Χαμενεΐ, ιδίως του γιου του, Μοτζτάμπα. Το επιχείρημα υπέρ της τοποθέτησης ενός μετριοπαθούς διαδόχου του Χαμενεΐ ενισχύθηκε μεταξύ ορισμένων Ιρανών πολιτικών μετά τις ταραχές που ξέσπασαν τον Ιανουάριο, ως μέσο ενίσχυσης της Ισλαμικής Δημοκρατίας απέναντι στη διευρυνόμενη δυσαρέσκεια.
Ο Χομεϊνί ζήτησε λογοδοσία για τον θάνατο της Αμίνι
Παρότι παραμένει πιστός στην Ισλαμική Δημοκρατία που ιδρύθηκε μετά την ανατροπή του Σάχη το 1979, ο Χομεϊνί έχει ιστορικό παρότρυνσης για μεταρρυθμίσεις και έχει κατά καιρούς εκφράσει διαφωνίες με τις αρχές.
Το 2021, επέκρινε το Συμβούλιο των Φρουρών – τον θεσμό της θεοκρατίας του Ιράν που είναι υπεύθυνος για τον έλεγχο των προεδρικών υποψηφιοτήτων – μετά τον αποκλεισμό μεταρρυθμιστών υποψηφίων.
Η απόφαση αυτή άνοιξε τον δρόμο για τη νίκη του σκληροπυρηνικού Εμπραχίμ Ραϊσί, ο οποίος σκοτώθηκε σε συντριβή ελικοπτέρου το 2024.
«Δεν μπορείτε να διαλέγετε κάποιον για μένα και να μου λέτε να τον ψηφίσω!» είχε δηλώσει τότε ο Χομεϊνί.
Ζήτησε επίσης λογοδοσία μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί, μιας νεαρής Ιρανής γυναίκας που πέθανε το 2022 αφού τέθηκε υπό κράτηση από την αστυνομία ηθών, κατηγορούμενη για παραβίαση των συντηρητικών ενδυματολογικών κανόνων – ένα περιστατικό που πυροδότησε πανεθνικές διαδηλώσεις. Οι αρχές «οφείλουν να δώσουν με διαφάνεια και ακρίβεια λογαριασμό για όσα συνέβησαν σε αυτό το 22χρονο κορίτσι με το πρόσχημα της “καθοδήγησης και εκπαίδευσης”», είχε πει.
Ωστόσο, αντανακλώντας την πίστη του στο σύστημα, ο μεσαίου βαθμού κληρικός επέκρινε και διαδηλωτές που φώναζαν συνθήματα κατά του Χαμενεΐ.
Κατά τη διάρκεια των ταραχών που συγκλόνισαν το Ιράν τον Δεκέμβριο και τον Ιανουάριο – των πιο αιματηρών από την επανάσταση του 1979 – συντάχθηκε με το κατεστημένο, κατηγορώντας ταραχοποιούς ότι εξυπηρετούν το Ισραήλ, συμμετέχοντας σε φιλοκυβερνητική πορεία και παρομοιάζοντας ορισμένες από τις βιαιοπραγίες με τις ενέργειες του Ισλαμικού Κράτους.
Σε συλλυπητήρια επιστολή του, ο Χομεϊνί ανέφερε ότι ο Χαμενεΐ θα παραμείνει για πάντα «ο ήρωας του λαού του Ιράν και των Μουσουλμάνων», προσθέτοντας: «Ο ευγενής λαός του Ιράν θα βαδίσει ξανά στον δρόμο του Ιμάμη (Χομεϊνί), ξεπερνώντας αυτό το περιστατικό».
«Προοδευτικός θεολόγος»
Στενός φίλος του Χομεϊνί, μιλώντας στο Reuters το 2015, τον περιέγραψε ως προοδευτικό θεολόγο, ιδίως σε ό,τι αφορά τη μουσική, τα δικαιώματα των γυναικών και τις κοινωνικές ελευθερίες. Παρακολουθεί τις τάσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και ενδιαφέρεται τόσο για τη δυτική φιλοσοφία όσο και για την ισλαμική σκέψη. Η σύζυγός του, Σαγιέντα Φατιμά, είναι κόρη Αγιατολάχ, και έχουν τέσσερα παιδιά.
Ορισμένοι μεταρρυθμιστές τον προέτρεψαν να θέσει υποψηφιότητα για την προεδρία το 2012, αλλά εκείνος αρνήθηκε.
Ο Χομεϊνί στήριξε την κυβέρνηση Ρουχανί, η οποία διαπραγματεύτηκε τη συμφωνία για τα πυρηνικά το 2015, που προέβλεπε άρση κυρώσεων με αντάλλαγμα περιορισμούς στο πυρηνικό πρόγραμμα – μέχρι που ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ την ακύρωσε το 2018.
Έχει μιλήσει ανοιχτά για τις οικονομικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι Ιρανοί κατά τα χρόνια των κυρώσεων που επιβλήθηκαν λόγω του πυρηνικού προγράμματος.
Πριν από μια δεκαετία, ο Χομεϊνί επιδίωξε να θέσει υποψηφιότητα για τη Συνέλευση των Ειδικών, το σώμα που είναι υπεύθυνο για την επιλογή του Ανώτατου Ηγέτη.
Αρχικά εξασφάλισε έγκριση για την υποψηφιότητά του από τον Χαμενεΐ, ο οποίος φέρεται να έδωσε την ευλογία του, προειδοποιώντας τον ταυτόχρονα να μην πλήξει το όνομα του παππού του. Ωστόσο, αργότερα αποκλείστηκε από το Συμβούλιο των Φρουρών.
Αν και επικαλέστηκαν τα θρησκευτικά του προσόντα για τον αποκλεισμό – ο Χομεϊνί φέρει τον κληρικό βαθμό του Χοτζατολεσλάμ, ένα σκαλοπάτι κάτω από τον Αγιατολάχ – η κίνηση θεωρήθηκε ότι αποσκοπούσε στο να αποτραπεί μια πιθανή πρόκληση από το μεταρρυθμιστικό στρατόπεδο.
Το 2008, θεωρήθηκε ευρέως ότι επέκρινε το ισχυρό Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), όταν δήλωσε σε συνέντευξη ότι όσοι επικαλούνται την κληρονομιά του παππού του οφείλουν να ακολουθήσουν την εντολή του ότι ο στρατός πρέπει να μένει εκτός πολιτικής. Παρ’ όλα αυτά, διατηρεί στενούς δεσμούς με τους Φρουρούς, μια επίλεκτη δύναμη επιφορτισμένη με την προστασία της Ισλαμικής Επανάστασης.
Κατά τη διάρκεια του 12ήμερου αεροπορικού πολέμου μεταξύ Ισραήλ και Ιράν πέρυσι, ο Χομεϊνί έγραψε στον Χαμενεΐ επαινώντας την ηγεσία του και δηλώνοντας ότι οι ιρανικοί πύραυλοι είχαν γίνει εφιάλτης για το Ισραήλ και πηγή ικανοποίησης για το ιρανικό έθνος, σύμφωνα με το Jamaran, ιρανικό ειδησεογραφικό ιστότοπο αφιερωμένο στη μνήμη του Χομεϊνί.
Ο Χομεϊνί έχει χαρακτηρίσει το Ισραήλ «κακό σιωνιστικό καθεστώς» και «καρκινικό όγκο» που υποστηρίζεται από τη Δύση, και έχει δηλώσει ότι ο μουσουλμανικός κόσμος πρέπει να ενισχυθεί για να αντιμετωπίσει τον σιωνισμό, σύμφωνα με δηλώσεις που μετέδωσε το Jamaran.
Είναι άπταιστος στα αραβικά και στα αγγλικά, σύμφωνα με τη βιογραφία του, και υπήρξε ένθερμος ποδοσφαιριστής μέχρι την ηλικία των 21 ετών, όταν ο παππούς του επέμεινε να μεταβεί στην πόλη Κομ για να σπουδάσει ισλαμική θεολογία.
