Με φόντο μια συμφωνία ελεύθερου εμπορίου που, εφόσον ολοκληρωθεί, θα δημιουργήσει μια αγορά σχεδόν δύο δισεκατομμυρίων ανθρώπων, η ευρωπαϊκή ηγεσία βρίσκεται στην Ινδία σε μια προσπάθεια να μετακινήσει το γεωοικονομικό και γεωπολιτικό βάρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς άλλες εναλλακτικές κατευθύνσεις. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, εκπροσωπούν την ΕΕ στην 16η Σύνοδο Κορυφής ΕΕ–Ινδίας, στις 27 Ιανουαρίου, με στόχο την ολοκλήρωση μιας συμφωνίας που η ίδια η φον ντερ Λάιεν έχει χαρακτηρίσει τη «μητέρα όλων των συμφωνιών».
Η σύνοδος στο Νέο Δελχί πραγματοποιείται σε μια περίοδο έντονης αβεβαιότητας για τις παραδοσιακές στρατηγικές και εμπορικές σχέσεις της Ευρώπης. Με τις διατλαντικές ισορροπίες να δοκιμάζονται και τις εμπορικές συνομιλίες με άλλους μεγάλους εταίρους να κινούνται αργά ή να έχουν παγώσει, οι Βρυξέλλες βλέπουν στην Ινδία έναν κρίσιμο πυλώνα για την αναδιάταξη των παγκόσμιων εταιρικών τους σχέσεων.
Φον ντερ Λάιεν: Μια επιτυχημένη Ινδία κάνει τον κόσμο πιο σταθερό
Το πολιτικό βάρος της επίσκεψης ενισχύεται και από ισχυρούς συμβολισμούς. Η φον ντερ Λάιεν και ο Κόστα είναι σήμερα Δευτέρα επικεφαλής τιμώμενοι στους εορτασμούς της 77ης Ημέρας της Δημοκρατίας της Ινδίας, παρουσία της προέδρου της χώρας, Ντραουπάντι Μούρμου. Πρόκειται για την πρώτη φορά που η ηγεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμμετέχει ως επίτιμος προσκεκλημένος στην παρέλαση της Ημέρας της Δημοκρατίας, στέλνοντας σαφές μήνυμα πολιτικής αναβάθμισης των σχέσεων ΕΕ–Ινδίας.
Η Πρόεδρος της Κομισιόν με ανάρτησή στης στο Χ έγραψε:
«Είναι μεγάλη τιμή να είμαστε επίτιμοι καλεσμένοι στις εορταστικές εκδηλώσεις για την Ημέρα της Δημοκρατίας.
Μια επιτυχημένη Ινδία κάνει τον κόσμο πιο σταθερό, ευημερούμενο και ασφαλή».
Υψηλές προσδοκίες για μια αγορά 2 δισ. ανθρώπων
Ο Αντόνιο Κόστα έδωσε τον τόνο της ευρωπαϊκής προσέγγισης, δηλώνοντας ότι «η Ινδία είναι ένας κρίσιμος εταίρος για την Ευρωπαϊκή Ένωση» και ότι οι δύο πλευρές μοιράζονται «τόσο την ικανότητα όσο και την ευθύνη να προστατεύσουν τη διεθνή τάξη που βασίζεται σε κανόνες». Όπως σημείωσε, η σύνοδος αποτελεί «μια σημαντική ευκαιρία για να οικοδομήσουμε πάνω στη συνεργασία μας και να προωθήσουμε απτά αποτελέσματα».
Στο επίκεντρο βρίσκεται η συμφωνία ελεύθερου εμπορίου, η οποία εάν υπογραφεί την Τρίτη θα δημιουργήσει μια ενιαία αγορά σχεδόν δύο δισεκατομμυρίων ανθρώπων. Αξίζει να σημειωθεί ότι το το διμερές εμπόριο αγαθών μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ινδίας έχει ήδη σχεδόν διπλασιαστεί την τελευταία δεκαετία, φθάνοντας τα 120 δισ. ευρώ ετησίως, ενώ οι ευρωπαϊκές εξαγωγές ανήλθαν το 2024 σε 48,8 δισ. ευρώ. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η συμφωνία θα μπορούσε να καταργήσει περίπου 4 δισ. ευρώ σε δασμούς, ανοίγοντας περαιτέρω τον δρόμο για επενδύσεις και εμπορική επέκταση.
Στην τελική ευθεία
Όπως δήλωσε στο Euronews ο επίτροπος Εμπορίου της ΕΕ, Μάρος Σέφτσοβιτς, οι διαπραγματεύσεις έχουν μπει στην τελική ευθεία, με τις δύο πλευρές να «ελέγχουν τα τελικά τους νούμερα». Σύμφωνα με τον ίδιο ο στόχος της ΕΕ είναι να ανοίξει ουσιαστικά η ινδική αγορά για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Όπως σημειώνει σήμερα, η Ινδία διατηρεί εξαιρετικά υψηλούς δασμούς σε ορισμένους τομείς έως και 150% αποκλείοντας στην πράξη ευρωπαϊκούς εξαγωγείς από μεγάλα τμήματα της οικονομίας. Περίπου 6.000 ευρωπαϊκές εταιρείες δραστηριοποιούνται ήδη στην Ινδία. «Το μεγάλο όφελος τώρα θα είναι το άνοιγμα της οικονομίας», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ξεφεύγοντας από ΗΠΑ και Κίνα
Η στρατηγική σημασία της συμφωνίας ενισχύεται και από το διεθνές περιβάλλον. Η ΕΕ επιδιώκει να διαφοροποιήσει τις εμπορικές της σχέσεις και να μειώσει την εξάρτησή της από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα, σε μια περίοδο όπου η Ινδία βρίσκεται αντιμέτωπη με τιμωρητικούς αμερικανικούς δασμούς που φθάνουν το 50%, μετά και την πρόσθετη επιβάρυνση 25% που επέβαλε πέρυσι η κυβέρνηση Τραμπ ως αντίδραση στις αγορές ρωσικού πετρελαίου από το Νέο Δελχί.
Αμυνα – Εμπόριο-Δασμοί και Megadeal
Η φον ντερ Λάιεν και ο Κόστα θα συναντηθούν με τον πρωθυπουργό της Ινδίας, Ναρέντρα Μόντι, σε μια σύνοδο που αποσκοπεί στην περαιτέρω ενίσχυση της στρατηγικής εταιρικής σχέσης ΕΕ–Ινδίας. Στην κορυφή της ατζέντας βρίσκονται το εμπόριο, η ασφάλεια και η άμυνα, η καθαρή μετάβαση, η τεχνολογία και η συνεργασία μεταξύ των λαών.
Παράλληλα, η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, βρίσκεται επίσης στο Νέο Δελχί, όπου αναμένεται να υπογράψει εταιρική σχέση άμυνας και ασφάλειας με επίκεντρο τη θαλάσσια ασφάλεια, την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και την κυβερνοάμυνα το δεύτερο βασικό σκέλος ενός πακέτου συμφωνιών που τα ινδικά μέσα ενημέρωσης χαρακτηρίζουν ήδη «megadeal».
Οι δυσκολίες
Ωστόσο, οι δυσκολίες της συμφωνίας παραμένουν σημαντικές. Η ΕΕ πιέζει για μείωση των ινδικών δασμών στα αυτοκίνητα, ενώ η Ινδία ζητά σαφείς διαβεβαιώσεις ότι οι εξαγωγές χάλυβα δεν θα πληγούν από τους νέους ευρωπαϊκούς δασμούς και από τον μηχανισμό συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (CBAM).
Η γεωργία παραμένει αγκάθι καθώς αρκετά είναι τα ινδικά προϊόντα (ζωικά και φυτικά) που θα μείνουν εκτός της όποιας συμφωνίας ενώ ευρωπαϊκά κρασιά και ελαιόλαδο αναμένεται να αποκτήσουν ευκολότερη πρόσβαση στην ινδική αγορά.
«Το τελευταίο μίλι είναι πάντα το πιο δύσκολο», έχει δηλώσει η φον ντερ Λάιεν σε συνέντευξή της στους Times of India, προσθέτοντας ότι το αποτέλεσμα «θα αξίζει περισσότερο από ποτέ». Οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται μέχρι την τελευταία στιγμή, με την Κομισιόν να εξετάζει και πρόσθετη στήριξη προς τις ινδικές επιχειρήσεις για την αποανθρακοποίηση της βιομηχανίας τους.
Κρίσιμη συγκυρία
Η σημασία της συμφωνίας με την Ινδία γίνεται ακόμη πιο εμφανής στο φόντο των δυσκολιών που αντιμετωπίζει η ΕΕ σε άλλα εμπορικά μέτωπα. Η συμφωνία Mercosur παραμένει πολιτικά αμφιλεγόμενη και θεσμικά εύθραυστη, με ισχυρές αντιστάσεις στο εσωτερικό της Ένωσης, κυρίως γύρω από τη γεωργία και τα περιβαλλοντικά πρότυπα. Σε αυτό το περιβάλλον, το Νέο Δελχί αναδεικνύεται σε στρατηγικό αντίβαρο για τις Βρυξέλλες.
Παράλληλα, η άμυνα και η ασφάλεια αποκτούν κεντρικό ρόλο. Η υπό διαμόρφωση Εταιρική Σχέση Ασφάλειας και Άμυνας φιλοδοξεί να ενισχύσει τη συνεργασία στις αμυντικές βιομηχανίες, στη θαλάσσια ασφάλειαιδίως στον Ινδικό Ωκεανό και στις ασφαλείς επικοινωνίες.
Όπως έχει τονίσει η φον ντερ Λάιεν, Ευρώπη και Ινδία, ως οι μεγαλύτερες δημοκρατίες του κόσμου, «πρέπει να συνεργαστούν για να κάνουν σχεδόν δύο δισεκατομμύρια πολίτες ασφαλέστερους σε έναν ολοένα και πιο επικίνδυνο κόσμο».
Και με τη Ρωσία τι γίνεται;
Η ευρωπαϊκή προσέγγιση προς την Ινδία διαμορφώνεται υπό το βάρος των παραδοσιακά στενών δεσμών του Νέου Δελχί με τη Ρωσία, ιδίως στον αμυντικό τομέα, από τον οποίο η Ινδία εξακολουθεί να προμηθεύεται σημαντικό μέρος του στρατιωτικού της εξοπλισμού. Μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η Ινδία δεν ευθυγραμμίστηκε με το καθεστώς δυτικών κυρώσεων και συνέχισε τις εισαγωγές ρωσικής ενέργειας σε μειωμένες τιμές, υιοθετώντας μια στάση στρατηγικής αυτονομίας.
Την ίδια στιγμή, ωστόσο, το Νέο Δελχί επιδιώκει να διαφοροποιήσει σταδιακά τις αμυντικές του προμήθειες, αυξάνοντας τις αγορές οπλικών συστημάτων από την Ευρώπη. Η υπό διαμόρφωση Εταιρική Σχέση Ασφάλειας και Άμυνας ΕΕ–Ινδίας στοχεύει ακριβώς σε αυτή τη μετατόπιση, ενισχύοντας τη συνεργασία των αμυντικών βιομηχανιών και προσφέροντας ευρωπαϊκές εναλλακτικές σε έναν τομέα που επί δεκαετίες κυριαρχούσε η Ρωσία. Ενδεικτικές είναι οι πρόσφατες αγορές ευρωπαϊκών οπλικών συστημάτων, όπως τα γαλλικά μαχητικά Rafale, τις οποίες οι Βρυξέλλες βλέπουν ως προοίμιο μιας βαθύτερης στρατηγικής σύγκλισης.
Η φον ντερ Λάιεν έχει ξεκαθαρίσει, μεταξύ άλλων και σε συνέντευξή της στους Times of India ότι η Ευρώπη προσφέρει «αξιοπιστία και μια μακροπρόθεσμη εταιρική σχέση, εδραιωμένη στις αντίστοιχες ανησυχίες ασφάλειας, όχι ευθυγράμμιση μέσω πίεσης, αλλά συνεργασία μέσω επιλογής». Το αφήγημα που προτάσσει η Κομισιόν είναι αυτό της ΕΕ ως δύναμης σταθερότητας και φερεγγυότητας, που τιμά τις συμφωνίες της.
Σημαντικός και για την Ελλάδα ο Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης (IMEC)
Το πολιτικό πλαίσιο συμπληρώνεται από τη νέα στρατηγική ατζέντα ΕΕ–Ινδίας, την οποία ενέκρινε το Συμβούλιο της ΕΕ τον Οκτώβριο του 2025, με έμφαση στην ευημερία και τη βιωσιμότητα, την τεχνολογία και την καινοτομία, την ασφάλεια και την άμυνα, καθώς και στη συνδεσιμότητα και τα παγκόσμια ζητήματα.
Κεντρικό ρόλο σε αυτή τη στρατηγική παίζει και ο Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης (IMEC). Ο διάδρομος στοχεύει να συνδέσει την Ινδία με την Ευρώπη μέσω των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, της Σαουδικής Αραβίας, της Ιορδανίας, του Ισραήλ και της Ελλάδας, γεφυρώνοντας θαλάσσιες και σιδηροδρομικές υποδομές σε μια ενιαία, πολυτροπική εφοδιαστική αλυσίδα. Παρουσιάστηκε διεθνώς το 2023 και υποστηρίζεται έντονα από την ΕΕ, τις ΗΠΑ και στρατηγικούς εταίρους στην Ασία και τη Μέση Ανατολή, επαναχαράσσοντας τον χάρτη της παγκόσμιας συνδεσιμότητας και παρακάμπτοντας πλήρως την Τουρκία.
Μέσω του προγράμματος Global Gateway, η Ευρωπαϊκή Ένωση στηρίζει ήδη βασικά έργα που συνδέονται με τον IMEC, από ψηφιακούς διαδρόμους δεδομένων έως πράσινες ναυτιλιακές διαδρομές.
Για τις Βρυξέλλες, το διακύβευμα ξεπερνά κατά πολύ μια εμπορική επιτυχία καθώς αφορά τον ρόλο της Ευρώπης σε έναν κόσμο όπου η σταθερότητα, οι συμμαχίες και οι κανόνες δεν μπορούν πλέον να θεωρούνται δεδομένα.
