Ο Λιονέλ Ζοσπέν, πρώην πρωθυπουργός της Γαλλίας και μία από τις πιο εμβληματικές μορφές της ευρωπαϊκής κεντροαριστεράς, πέθανε σε ηλικία 88 ετών. Η είδηση του θανάτου του μεταδίδεται από το Reuters, το οποίο υπενθυμίζει ότι ο Ζοσπέν κυβέρνησε τη Γαλλία από το 1997 έως το 2002, σε μια δύσκολη περίοδο «συγκατοίκησης» με τον πρόεδρο Ζακ Σιράκ, αφήνοντας πίσω του ένα μείγμα κοινωνικών μεταρρυθμίσεων και οικονομικού πραγματισμού.
Ο Ζοσπέν ανήκε σε εκείνη τη γενιά Ευρωπαίων σοσιαλιστών που επιχείρησαν να αποδείξουν ότι η Αριστερά μπορεί να κυβερνήσει χωρίς να απαρνηθεί ούτε το κοινωνικό κράτος ούτε την ανάγκη προσαρμογής στη νέα οικονομική πραγματικότητα. Στη θητεία του συνδέθηκε με τη μείωση της εβδομάδας εργασίας στις 35 ώρες, τη διεύρυνση της πρόσβασης στην υγεία και τη νομιμοποίηση των civil unions μέσω του PACS, ενώ ταυτόχρονα προχώρησε και σε ιδιωτικοποιήσεις, υιοθετώντας μια γραμμή που για πολλούς ήταν πιο ρεαλιστική παρά ιδεολογική.
Αυτό ακριβώς είναι και το στοιχείο που κάνει τον Ζοσπέν οικείο στο ελληνικό κοινό: δεν ήταν ο παραδοσιακός σοσιαλιστής της ρητορικής έξαρσης, αλλά ο πολιτικός της θεσμικής σοβαρότητας, της μεταρρύθμισης και της μετρημένης γλώσσας. Σε αυτό το σημείο, η πολιτική του διαδρομή τέμνεται σχεδόν φυσικά με εκείνη του Κώστα Σημίτη. Ο Σημίτης, που έφυγε από τη ζωή το 2025 και καταγράφηκε ως ο πρωθυπουργός που συνέδεσε την Ελλάδα με την ένταξη στην ευρωζώνη και με μια ατζέντα εκσυγχρονισμού, υπήρξε ο πιο κοντινός, πολιτικά, Έλληνας συνομιλητής του Ζοσπέν.
Η σύνδεση δεν είναι μόνο ιδεολογική, αλλά και ιστορική. Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, όταν η Ελλάδα επιχειρούσε να παγιώσει τη θέση της στον σκληρό πυρήνα της Ευρώπης, ο Ζοσπέν ήταν ο Γάλλος ηγέτης που εξέφραζε ένα συγγενές όραμα: περισσότερο κοινωνικό κράτος, αλλά μέσα σε μια καθαρά ευρωπαϊκή τροχιά. Η γαλλική οπτική εκείνης της περιόδου έβλεπε την Αθήνα και το Παρίσι να μοιράζονται μια «ειδική σχέση», ενώ γινόταν λόγος ακόμη και για την πολιτική εγγύτητα ανάμεσα στον Σημίτη και τον Ζοσπέν.
Υπήρξαν όμως και πιο συγκεκριμένα πεδία επαφής. Το 2001, εν μέσω της κρίσης στην τότε ΠΓΔΜ, ο Κώστας Σημίτης και ο Λιονέλ Ζοσπέν είχαν ταχθεί υπέρ της παραμονής διεθνούς δύναμης στη χώρα μετά τη λήξη της αποστολής του ΝΑΤΟ, δείχνοντας ότι Αθήνα και Παρίσι μπορούσαν να συναντηθούν και σε κρίσιμα ζητήματα περιφερειακής σταθερότητας στα Βαλκάνια.
Η πολιτική του διαδρομή δεν έκλεισε με θρίαμβο αλλά με σοκ. Το 2002, ο Ζοσπέν αποκλείστηκε από τον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών, αφού βρέθηκε πίσω από τον ακροδεξιό Ζαν-Μαρί Λεπέν, σε ένα αποτέλεσμα που συγκλόνισε τη Γαλλία και ολόκληρη την Ευρώπη. Αμέσως μετά ανακοίνωσε την αποχώρησή του από την ενεργό πολιτική. Εκείνη η στιγμή δεν σημάδεψε μόνο τη Γαλλία· στην Ελλάδα επίσης διαβάστηκε ως προειδοποίηση για τα όρια της κεντροαριστεράς όταν χάνει την επαφή της με την κοινωνική ανασφάλεια και επιτρέπει στην άκρα δεξιά να εμφανίζεται ως αντισυστημική δύναμη.
Ίσως γι’ αυτό ο θάνατός του δεν αφορά μόνο τη γαλλική πολιτική μνήμη. Αφορά και μια ευρωπαϊκή εποχή που σήμερα μοιάζει μακρινή: τότε που η κεντροαριστερά πίστευε ότι μπορεί να συνδυάσει ανάπτυξη, κοινωνική προστασία και ευρωπαϊκή εμβάθυνση χωρίς να συντριβεί ανάμεσα στον νεοφιλελευθερισμό και τον λαϊκισμό. Ο Ζοσπέν υπήρξε μία από τις τελευταίες μεγάλες μορφές αυτής της σχολής.
Για την Ελλάδα, το όνομά του ξυπνά κάτι περισσότερο από μια τυπική διπλωματική ανάμνηση. Θυμίζει την περίοδο κατά την οποία Αθήνα και Παρίσι μιλούσαν, έστω από διαφορετικές αφετηρίες, την ίδια πολιτική γλώσσα: ευρωπαϊσμός, μεταρρύθμιση, θεσμική σοβαρότητα. Και ίσως αυτό να είναι το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της παρακαταθήκης του σήμερα. Ότι σε μια Ευρώπη ξανά αβέβαιη, ο Ζοσπέν επιστρέφει στη μνήμη όχι ως χαρισματικός δημαγωγός, αλλά ως ο ήσυχος, πεισματάρης πολιτικός που προσπάθησε να αποδείξει ότι η πρόοδος μπορεί να είναι και σοβαρή υπόθεση.
