Με τον Ντόναλντ Τραμπ να διατυμπανίζει, λίγες μόλις ώρες μετά τη συμφωνία για εκεχειρία και στο Λίβανο, ότι οι ΗΠΑ συμφώνησαν να πάρουν την σκόνη ουρανίου από το Ιράν γίνεται πλέον ξεκάθαρο τι ήθελε ο Αμερικανός πρόεδρος από την day1 του πολέομου στη Μέση Ανατολή.
Όμως για μια ακόμη φορά, οι Αμερικανοί σύμβουλοι του προέδρου φαίνεται να πέφτουν έξω ως προς το εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν και ακόμη περισσότερο ως προς την τοποθεσία του. Στα βάθη της χώρας υπάρχει ένα σημείο που παρά τους συνεχείς βομβαρδισμούς παραμένει ανέγγιχτο.
Το Pickaxe Mountain – μια υπόγεια εγκατάσταση στο εσωτερικό του Ιράν, που λέγεται ότι προετοιμάζεται για χώρος εμπλουτισμού ουρανίου και οι ειδικοί εκτιμούν ότι είναι θαμμένη τόσο βαθιά, ώστε ακόμη και οι ισχυρότερες αμερικανικές βόμβες διάτρησης καταφυγίων δεν μπορούν να την πλήξουν.
Ωστόσο οι πληροφορίες αναφέρουν ότι το Pickaxe Mountain δεν έχει ακόμη τεθεί πλήρως σε λειτουργία καθώς δεν έχει ολοκληρωθεί η εγκατάσταση που θα μπορούσε να προσφέρει στην Τεχεράνη έναν χώρο παραγωγής πυρηνικού υλικού ή και όπλων σχεδόν απρόσβλητο από αεροπορικά πλήγματα.
Για το λόγο αυτό οι ΗΠΑ θέλουν μέσα στη συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου στο Ιράν, να είναι και το Pickaxe Mountain, καθώς αν αυτό το υπόγειο συγκρότημα παραμείνει διαθέσιμο, προσβάσιμο και ενεργό, τότε κάθε διακήρυξη περί οριστικού φρεναρίσματος του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος θα παραμένει ελλιπής.
Τι ξέρουμε για το Pickaxe Mountain
Ελάχιστα έχουν επιβεβαιωθεί δημοσίως για την εγκατάσταση, η οποία είναι γνωστή στο Ιράν ως Kuh-e Kolang Gaz La. Δορυφορικές εικόνες που ήρθαν στο φως το περασμένο φθινόπωρο κατέγραψαν πρόοδο στις εργασίες, λίγο αφότου οι αμερικανικές δυνάμεις είχαν πλήξει τις τρεις βασικές πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν τον Ιούνιο.
Η δραστηριότητα αυτή θεωρήθηκε από πολλούς ως κρίσιμο στοιχείο. Ο ίδιος ο Τραμπ επικαλέστηκε δημοσίως την εξέλιξη αυτή σε ομιλία του τον Απρίλιο, για να υποστηρίξει ότι η Τεχεράνη δεν είχε εγκαταλείψει την πυρηνική της επιδίωξη, αλλά επιχειρούσε να τη μεταφέρει αλλού, σε νέα τοποθεσία και υπό διαφορετικές συνθήκες ασφαλείας.
Για πολλούς αναλυτές, η αναφορά αυτή δεν άφηνε πολλά περιθώρια αμφιβολίας. Ο στόχος ήταν το Pickaxe Mountain.
Η διαφορά με το Φορντό
Η σύγκριση που επανέρχεται διαρκώς είναι με το Φορντό – την υπόγεια μονάδα εμπλουτισμού ουρανίου του Ιράν που βρίσκεται χτισμένη σε βουνοπλαγιά και η οποία θεωρούνταν επί χρόνια από τους πιο δύσκολους στόχους του ιρανικού πυρηνικού δικτύου.
Το Φορντό δέχθηκε πλήγματα με βόμβες Massive Ordnance Penetrators των 30.000 λιβρών – όπλα ειδικά σχεδιασμένα για να διαπερνούν προστατευμένες υπόγειες εγκαταστάσεις. Και όμως, σύμφωνα με εκτιμήσεις ειδικών, ακόμη και αυτές οι βόμβες ίσως να μην αρκούν για το Pickaxe Mountain.
Ο λόγος είναι το βάθος. Η εγκατάσταση εκτιμάται ότι βρίσκεται περίπου 2.000 πόδια βαθύτερα μέσα σε γρανιτικό πέτρωμα σε σχέση με το Φορντό. Πρακτικά αυτό σημαίνει κάτι εξαιρετικά απλό και ανησυχητικό μαζί: ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορεί να διαθέτουν το πιο ισχυρό συμβατικό οπλοστάσιο στον κόσμο, αλλά να μην έχουν εγγυημένο τρόπο να εξουδετερώσουν έναν τέτοιο στόχο αποκλειστικά από αέρος.
Από μονάδα φυγοκεντρητών σε πιθανό κόμβο στρατιωτικού εμπλουτισμού
Οταν ξεκίνησε η κατασκευή το 2020, το Ιράν είχε δηλώσει ότι η εγκατάσταση θα χρησιμοποιούνταν για την παραγωγή φυγοκεντρητών – των μηχανών που απαιτούνται για τον εμπλουτισμό ουρανίου – προκειμένου να αντικατασταθεί άλλη μονάδα που είχε καταστραφεί, πιθανότατα από ισραηλινό σαμποτάζ.
Αυτή είναι η επίσημη εκδοχή της Τεχεράνης. Ομως η δυσπιστία απέναντί της παραμένει βαθιά. Κυρίως επειδή το Ιράν δεν έχει επιτρέψει στον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας να αποκτήσει πρόσβαση στην εγκατάσταση.
Και όταν σε έναν τόσο κρίσιμο χώρο δεν υπάρχει επιθεώρηση, ο χώρος για υποψίες γίνεται τεράστιος. Γι’ αυτό και αρκετοί ειδικοί θεωρούν πιθανό το Pickaxe Mountain να μην προορίζεται απλώς για βιομηχανική υποστήριξη του πυρηνικού προγράμματος, αλλά για κάτι πολύ πιο σοβαρό: για το στάδιο εκείνο όπου ο εμπλουτισμός περνά σε επίπεδα που μπορούν να υπηρετήσουν στρατιωτική χρήση.
Εάν αυτό ισχύει, τότε δεν μιλάμε για μια ακόμη εγκατάσταση. Μιλάμε για πιθανό ασφαλές καταφύγιο της πιο επικίνδυνης φάσης του ιρανικού πυρηνικού κύκλου.
Υπάρχει και μια δεύτερη, ακόμη πιο ανησυχητική διάσταση. Ορισμένοι ειδικοί φοβούνται ότι το Ιράν μπορεί να έχει ήδη μεταφέρει στο Pickaxe Mountain μέρος του αποθέματός του σε ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού.
Αυτό το στοιχείο είναι κρίσιμο. Διότι εάν δεν πρόκειται μόνο για μια μελλοντική εγκατάσταση, αλλά για έναν χώρο όπου μπορεί ήδη να βρίσκεται αποθηκευμένο ευαίσθητο υλικό, τότε η εξίσωση αλλάζει. Οποιαδήποτε στρατιωτική ενέργεια γίνεται πολύ πιο σύνθετη. Ο κίνδυνος να θαφτεί το υλικό κάτω από ερείπια, να καταστεί δύσκολη η απομάκρυνσή του ή ακόμη και να δημιουργηθούν νέα επιχειρησιακά προβλήματα μετά το χτύπημα, αυξάνεται κατακόρυφα.
Ο Ραφαέλ Γκρόσι έχει δηλώσει ότι θεωρεί πως περίπου το μισό από το απόθεμα του Ιράν σε ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού βρίσκεται θαμμένο στην Ισφαχάν – μία από τις εγκαταστάσεις που επλήγησαν. Δεν έχει προσδιορίσει πού βρίσκεται το υπόλοιπο. Και ακριβώς αυτή η ασάφεια τροφοδοτεί τον φόβο ότι ένα μέρος του ενδέχεται να έχει μετακινηθεί σε ακόμη πιο ασφαλές βάθος.
Γιατί δεν έχει χτυπηθεί
Το ερώτημα επανέρχεται σχεδόν αυτόματα: εφόσον το Pickaxe Mountain προκαλεί τόση ανησυχία, γιατί δεν έχει βομβαρδιστεί. Η απάντηση δεν είναι μονοσήμαντη, αλλά φαίνεται να έχει τρία επίπεδα.
Το πρώτο είναι τεχνικό. Η εγκατάσταση μπορεί να είναι τόσο βαθιά, ώστε ένα αεροπορικό πλήγμα να μην εξασφαλίζει την πραγματική καταστροφή του πυρήνα της.
Το δεύτερο είναι επιχειρησιακό. Ενα χτύπημα που θα προκαλούσε μεγάλες καταρρεύσεις θα μπορούσε να δυσκολέψει οποιαδήποτε μετέπειτα προσπάθεια επιθεώρησης, απομάκρυνσης υλικών ή φυσικής εξουδετέρωσης του χώρου.
Το τρίτο είναι πολιτικο-στρατηγικό. Οταν ένας στόχος δεν μπορεί να καταστραφεί καθαρά και οριστικά, κάθε απόφαση επίθεσης ενέχει τον κίνδυνο να δημιουργήσει περισσότερο χάος παρά λύση.
Και αυτό ακριβώς είναι που κάνει το Pickaxe Mountain τόσο ιδιόμορφο πρόβλημα. Δεν είναι απλώς ένας δύσκολος στόχος. Είναι ένας στόχος που μπορεί να μην προσφέρεται για «καθαρή» στρατιωτική λύση.
Γι’ αυτό και κατά καιρούς επανέρχεται το σενάριο χερσαίας επιχείρησης. Η λογική είναι ότι μόνο δυνάμεις στο έδαφος – με μηχανικούς, εκρηκτικά και χρόνο – θα μπορούσαν να επιχειρήσουν την πραγματική αχρήστευση της εγκατάστασης. Στη θεωρία, αυτό ακούγεται απλό. Στην πράξη, είναι εξαιρετικά επικίνδυνο.
Η εγκατάσταση βρίσκεται στην καρδιά του Ιράν, κοντά στη Νατάνζ και αρκετές εκατοντάδες χιλιόμετρα νότια της Τεχεράνης. Για να φτάσει εκεί μια αμερικανική δύναμη θα έπρεπε να διεισδύσει βαθιά στην ιρανική ενδοχώρα, εκθέτοντας ελικόπτερα, μεταγωγικά και προσωπικό σε πυρά από το έδαφος, πυραυλικές επιθέσεις και επιθέσεις με drones.
Και το πρόβλημα δεν τελειώνει με την προσγείωση. Εκεί αρχίζει. Διότι μια τέτοια αποστολή θα απαιτούσε χρόνο πάνω στο έδαφος, αναγνώριση του χώρου, τοποθέτηση εκρηκτικών, αξιολόγηση του εσωτερικού και, ενδεχομένως, διαδοχικά κύματα υποστήριξης. Ολα αυτά, μέσα σε εχθρικό περιβάλλον και με την ιρανική πλευρά να έχει κάθε κίνητρο να μετατρέψει την επιχείρηση σε παγίδα.
