Δεν ήταν ο «πρωταγωνιστής από την πρώτη μέρα». Ο Ποπάυ εμφανίστηκε αρχικά ως δεύτερος ρόλος. Ένας τραχύς, μονόφθαλμος ναύτης που μιλάει σαν να έχει αλάτι στα δόντια. Η πρώτη του δημόσια εμφάνιση έγινε στις 17 Ιανουαρίου 1929. Από εκείνη τη στιγμή, ο κομπάρσος έκλεψε την παράσταση και, σχεδόν χωρίς να το καταλάβει κανείς, μετατράπηκε σε σύμβολο δύναμης, επιμονής και… σπανακιού. (The Library of Congress)
Ο Ποπάυ δεν γεννήθηκε «Ποπάυ». Γεννήθηκε μέσα σε ένα ήδη υπάρχον σύμπαν: το Thimble Theatre, ένα καθημερινό strip του σκιτσογράφου Elzie Crisler (E.C.) Segar, που είχε ξεκινήσει χρόνια πριν, με κεντρικούς χαρακτήρες την Olive Oyl και τον Harold Ham Gravy.
Στις 17 Ιανουαρίου 1929 ο Segar «ρίχνει» στο καστ έναν άγνωστο ναύτη, με την εμβληματική ατάκα που δηλώνει εξαρχής τον χαρακτήρα του (όχι πολλά-πολλά, μια πρόταση και τέλος): «Ja think I’m a cowboy?!» (Popeye)
Και κάπου εδώ γίνεται το κόλπο της ποπ κουλτούρας: ο δεύτερος ρόλος γίνεται ο ρόλος. Η Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου το λέει καθαρά: ο Ποπάυ εμφανίστηκε στο strip και μέσα σε λίγα χρόνια, η δημοτικότητά του «εκτοξεύτηκε» σε σημείο να γίνει από τους πιο αγαπητούς χαρακτήρες των εφημερίδων.
Ποιος τον έφτιαξε και πώς τον σκέφτηκε
Ο δημιουργός του είναι ο E.C. Segar, σκιτσογράφος που συνδέθηκε με τον Τύπο του Hearst και έχτισε σταδιακά το Thimble Theatre πριν «ανακαλύψει» τον ναύτη που θα τον ξεπερνούσε σε φήμη.
Και υπάρχει κι ένα από τα ωραιότερα «πίσω από τη μάσκα» της αμερικανικής λαϊκής μυθολογίας: Ο Ποπάυ πιθανότατα εμπνεύστηκε από έναν άνθρωπο της πραγματικής ζωής, τον Frank “Rocky” Fiegel, από την ιδιαίτερη πατρίδα του Segar. Είναι μια εκδοχή που έχει καταγραφεί σε ιστορικές πηγές για την ποπ κουλτούρα του Τέξας, με την προσοχή που αξίζει σε κάθε “origin story” που περνάει από στόμα σε στόμα. (Texas State Historical Association)
«Πώς ξεκίνησε» – η θάλασσα, το ταξίδι και η πρώτη του δουλειά
Το πιο ενδιαφέρον: Η πρώτη του είσοδος δεν είναι «ηρωική». Είναι δουλειά. Στο σενάριο που τον έφερε στη σκηνή, ο Ποπάυ προσλαμβάνεται για να μπαρκάρει σε ταξίδι προς το Dice Island, μια ιστορία που θα συνδεθεί και με την πρώτη μορφή των «υπερ-δυνάμεών» του. Δηλαδή: από την πρώτη του κιόλας εμφάνιση, ο Ποπάυ είναι ναυτικός όχι ως στολή, αλλά ως επάγγελμα, ως τρόπος ζωής.
Και κάπως έτσι «δένει» η θάλασσα πάνω του σαν δεύτερο δέρμα: καπέλο, πίπα, ναυτική γλώσσα, ηθικός κώδικας λιμανιού. Αργότερα, στα κινούμενα σχέδια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, θα φτάσει μέχρι και να εμφανιστεί σε καθαρά πολεμικά/ναυτικά επεισόδια.
Πότε μπήκε το σπανάκι στη ζωή του (και τι υπήρχε πριν)
Εδώ είναι το twist που πολλοί αγνοούν. Στην πρώτη του ιστορία, η «αντοχή» και η επιβίωση του Ποπάυ δεν αποδίδονται εξαρχής στο σπανάκι. Στο ντεμπούτο του, οι ικανότητές του συνδέονται με την τύχη που παίρνει από τη Bernice τη “whiffle hen” (μια σχεδόν μαγική φιγούρα του strip).
Το σπανάκι έρχεται πιο καθαρά ως «πηγή δύναμης» αργότερα. Από τις αρχές της δεκαετίας του ’30 και τελικά καθιερώνεται ως σήμα κατατεθέν, με τα Fleischer Studios να κάνουν το σπανάκι «τελετουργία»: ανοίγει κονσέρβα, τρώει, γίνεται υπεράνθρωπος, ρίχνει το χτύπημα που τελειώνει τη σκηνή.
Και υπάρχει και ο μύθος με πραγματικό αποτύπωμα στην αγορά. Ή ίδια η επίσημη ιστοσελίδα του franchise αναφέρει ότι η βιομηχανία σπανακιού πιστώνει στον Ποπάυ αύξηση κατανάλωσης στις ΗΠΑ κατά 33%. Άλλο αν σήμερα ακούγεται σαν PR υπερβολή. Ως ιστορία, όμως, είναι καθαρή ποπ δύναμη.
Το μπράτσο με το «σήμα» και ο ναυτικός κώδικας (γιατί άγκυρα;)
Η άγκυρα στο μπράτσο είναι κάτι παραπάνω από σχέδιο. Είναι κινηματογραφική/σκίτσο-συντομογραφία. «Δείχνει» ναύτης πριν καν μιλήσει. Στην ναυτική παράδοση, τα τατουάζ-άγκυρες συνδέονται με σταθερότητα, θάλασσα, “home port”, με μια ζωή που παλεύει με κύματα και ψάχνει έδαφος. (nowiknow.com)
Ο Ποπάυ, κατά μία έννοια, είναι αυτό: ένας τύπος που μπορεί να λυγίσει, αλλά δύσκολα σπάει.
Από τις εφημερίδες στην οθόνη: οι ταινίες και τα cartoons που τον έκαναν «φαινόμενο»
Η μεγάλη μετάβαση γίνεται το 1933, όταν ο Ποπάυ κάνει το κινηματογραφικό του ντεμπούτο σε παραγωγή των Fleischer. Από εκεί ξεκινά η οπτική «θρησκεία» του Ποπάυ. Η μουσική, ο ρυθμός, το slapstick και φυσικά το σπανάκι ως κουμπί “power up”.
Μερικοί σταθμοί (για να έχουμε έναν καθαρό χάρτη):
1933–1942: οι κλασικές κινηματογραφικές μικρού μήκους παραγωγές των Fleischer Studios.
1942–1957: συνέχεια της σειράς από Famous/Paramount Cartoon Studios.
1980: live-action ταινία Popeye του Robert Altman με Robin Williams (και τη Shelley Duvall ως Olive Oyl).
ΦΩΤΟ
Video games, φιγούρες, παιχνίδια: ο Ποπάυ ως merchandise-σύμπαν
Ο Ποπάυ δεν έμεινε «βίντατζ». Πέρασε και από τα χειριστήρια. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το arcade game της Nintendo (1982), όπου ο Ποπάυ μαζεύει αντικείμενα που πετά η Olive και μπορεί να «ρίξει» τον Brutus/Bluto μόνο αφού φάει το σπανάκι που υπάρχει σε κάθε πίστα. Είναι η δύναμη του μύθου σε gameplay: spinach = ενεργοποίηση.
Και στα συλλεκτικά/παιχνίδια, η μηχανή δεν σταμάτησε ποτέ. Η επίσημη ιστορία του brand καταγράφει λανσαρίσματα συλλεκτικών φιγούρων (π.χ. Mezco) ως μέρος της σύγχρονης “επιστροφής” του Ποπάυ στη βιτρίνα. Ακόμα και στην Ελλάδα, θα τον πετύχετε σε μορφές φιγούρας/collectible μέσα από εξειδικευμένα comic shops. (ComicStrip)
Και στην Ελλάδα; Τα κόμικς που ξανασυστήνουν τον ναύτη
Ο Ποπάυ ζει και στα ράφια μας. Υπάρχουν ελληνικές εκδόσεις/τεύχη και σύγχρονες συλλογές που κυκλοφορούν σε καταστήματα κόμικς και βιβλιοπωλεία. Ενδεικτικά, θα βρείτε διαθέσιμες εκδόσεις και τεύχη σε ελληνικές σελίδες/καταλόγους. (mikrosiros.gr)
Γιατί ο Ποπάυ αντέχει (ακόμα)
Επειδή, κάτω από το σπανάκι και τα μπουνίδια-αστραπή, ο Ποπάυ είναι ένας «κανονικός ήρωας»: ένας τύπος που δεν είναι γυαλιστερός, δεν είναι τέλειος, δεν είναι ευγενικός με τους κανόνες, αλλά έχει μια βαθιά, σχεδόν παιδική πίστη ότι ο αδύναμος πρέπει να σηκώνεται.
Και γι’ αυτό, 97 χρόνια μετά το πρώτο του «μπάρκο», ο Ποπάυ συνεχίζει να μας κλείνει το μάτι (έστω κι αν είναι μονόφθαλμος).
Και η Όλιβ, το κορίτσι του Ποπάυ
Η Όλιβ Όιλ (Olive Oyl) δεν είναι απλώς το «κορίτσι του Ποπάυ»· είναι η σπίθα που κρατάει την ιστορία σε κίνηση. Ψηλή, λεπτή, με εκείνο το χαρακτηριστικό περπάτημα και το ανυπότακτο ταμπεραμέντο, υπήρξε βασική φιγούρα του Thimble Theatre πολύ πριν εμφανιστεί ο Ποπάυ. Μεταξύ τρυφερότητας και ξεροκεφαλιάς, γίνεται συχνά το κέντρο μιας κωμικής… καταιγίδας: άλλοτε χρειάζεται βοήθεια, άλλοτε παίρνει η ίδια τα πράγματα στα χέρια της, και σχεδόν πάντα είναι ο λόγος που ο Ποπάυ θα σφίξει το δόντι και θα κάνει «το σωστό». Είναι, με λίγα λόγια, η πιο ανθρώπινη άγκυρα του σύμπαντος του Ποπάυ: αυτή που τον προσγειώνει, τον προκαλεί και τον βάζει να αποδεικνύει ξανά και ξανά ποιος είναι.
