Μια δικαστική αίθουσα στο Μάντσεστερ έγινε το σκηνικό μιας υπόθεσης που συνδυάζει ιατρική, ηθική και ποινικό δίκαιο. Στο επίκεντρο: ένας έμπειρος δικηγόρος, μια διάγνωση Πάρκινσον και ένα φάρμακο, που σύμφωνα με την υπεράσπισηάλλαξε ριζικά τη συμπεριφορά του.
Η ιστορία αφορά Βρετανό νομικό, ο οποίος διαχειριζόταν τα οικονομικά ηλικιωμένων πελατών του με άνοια. Μέσα σε λίγα χρόνια υπεξαίρεσε περίπου 600.000 λίρες, τις οποίες δαπάνησε σε πορνογραφικό περιεχόμενο, υπηρεσίες συνοδών πολυτελείας και ακριβές διαδικτυακές αγορές.
Η υπεράσπισή του απέδωσε την ακραία αυτή συμπεριφορά στην αγωγή που λάμβανε για τη νόσο του Πάρκινσον. Συγκεκριμένα σε αγωνιστή ντοπαμίνης, κατηγορία φαρμάκων που αυξάνει τη δραστηριότητα της ντοπαμίνης στον εγκέφαλο.
Η σκοτεινή πλευρά της ντοπαμίνης
Οι αγωνιστές ντοπαμίνης χρησιμοποιούνται ευρέως για την αντιμετώπιση των κινητικών συμπτωμάτων του Πάρκινσον.
Ωστόσο, εδώ και χρόνια η διεθνής βιβλιογραφία καταγράφει ένα σοβαρό φαινόμενο: τις διαταραχές ελέγχου παρορμήσεων.
Σε ορισμένους ασθενείς παρατηρούνται παθολογικός τζόγος, υπερσεξουαλικότητα, εθισμός σε διαδικτυακό πορνό, καταναγκαστικές αγορές, υπερφαγία
Μελέτες έχουν δείξει ότι έως και 1 στους 6 ασθενείς που λαμβάνουν τέτοια αγωγή μπορεί να εμφανίσει συμπεριφορές που σχετίζονται με εθισμό ή απώλεια ελέγχου.
Στην περίπτωση του δικηγόρου, η συμπεριφορά κλιμακώθηκε ραγδαία μετά την έναρξη της θεραπείας. Από περιστασιακή χρήση τέτοιων υπηρεσιών, πέρασε σε εκατοντάδες συναλλαγές μέσα σε διάστημα περίπου ενός έτους.
Η ποινική ευθύνη και τα όριά της
Το δικαστήριο αναγνώρισε ότι η φαρμακευτική αγωγή ενδέχεται να επηρέασε σοβαρά την κρίση και τον αυτοέλεγχό του. Ωστόσο, δεν τον απάλλαξε από την ευθύνη. Καταδικάστηκε σε τέσσερα χρόνια φυλάκιση.
Το κρίσιμο ερώτημα που ανέδειξε η υπόθεση είναι λεπτό: Μέχρι πού φτάνει η ιατρική εξήγηση και πού αρχίζει η προσωπική ευθύνη;
Οι δικαστές υπογράμμισαν ότι, παρά τις παρενέργειες, υπήρχαν ενδείξεις πως αντιλαμβανόταν το παράνομο των πράξεών του.
Το ανθρώπινο κόστος
Οι συνέπειες δεν περιορίστηκαν στη δικαστική αίθουσα. Η υπόθεση οδήγησε σε δραματικές οικογενειακές εξελίξεις, με τραγικό επίλογο την αυτοκτονία του γιου του μετά τη δημοσιοποίηση της υπόθεσης. Λίγα χρόνια αργότερα, και ο ίδιος ο δικηγόρος έβαλε τέλος στη ζωή του, αφού είχε διακόψει την αγωγή του, γεγονός που επιδείνωσε την κατάστασή του.
Επαρκής ενημέρωση ή «ψιλά γράμματα»;
Η βρετανική ρυθμιστική αρχή φαρμάκων, η MHRA, έχει εκδώσει προειδοποιήσεις για τις διαταραχές ελέγχου παρορμήσεων που σχετίζονται με αγωνιστές ντοπαμίνης.
Ωστόσο, οικογένειες ασθενών και νομικοί κύκλοι θέτουν το ερώτημα αν η ενημέρωση είναι επαρκής και αν οι γιατροί τονίζουν με την απαραίτητη σαφήνεια τον κίνδυνο.
Σύμφωνα με κατευθυντήριες οδηγίες των τελευταίων ετών, οι γιατροί οφείλουν να ενημερώνουν ασθενείς και συγγενείς για πιθανές παρορμητικές συμπεριφορές, να παρακολουθούν στενά αλλαγές στη συμπεριφορά και να επανεξετάζουν άμεσα τη δοσολογία αν εμφανιστούν συμπτώματα
Στην πράξη, όμως, η εφαρμογή αυτών των οδηγιών δεν είναι πάντα συστηματική.
Μια υπόθεση που ανοίγει μεγαλύτερη συζήτηση
Η συγκεκριμένη ιστορία δεν αφορά μόνο ένα δικαστικό σκάνδαλο. Αγγίζει τον πυρήνα της σύγχρονης ιατρικής:
Πόσο καλά ενημερώνονται οι ασθενείς για τις σπάνιες αλλά σοβαρές παρενέργειες;
Πώς μπορεί να προστατευτεί το κοινωνικό περιβάλλον ενός ασθενούς όταν η θεραπεία επηρεάζει την προσωπικότητά του;
Και πώς αποδίδεται δικαιοσύνη όταν η βιολογία επηρεάζει την ανθρώπινη βούληση;
Η υπόθεση του Μάντσεστερ λειτουργεί ως σκληρή υπενθύμιση ότι η φαρμακευτική πρόοδος, όσο σωτήρια κι αν είναι, δεν είναι ποτέ απολύτως ουδέτερη.
Και ότι πίσω από κάθε ιατρικό «παρενέργεια», μπορεί να κρύβεται μια αλυσιδωτή τραγωδία.
